Mộc Nhân - Lê Đức Thịnh

129. SA SÚT DẠY HỌC VĂN

2012-03-02T05:09:00.001+07:00

SA SÚT CỦA VIỆC DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN

Lê Đức Thịnh

Không thể phủ nhận môn ngữ văn (NV) là môn học công cụ, là cái chìa khóa mở tất cả các môn khoa học khác bởi “ngôn ngữ luôn gắn liền với tư duy- ngôn ngữ là công cụ của tư duy”. Trong nhà trường phổ thông môn NV vừa đáp ứng yêu cầu về tri thức vừa gắn với rèn dũa cho học sinh có được công cụ để đáp ứng các yêu cầu của cuộc sống.

Việc giảng dạy môn văn trong nhà trường phổ thông hiện nay thì quả là vô khối chuyện phải bàn, cả tích cực lẫn tiêu cực, tuy nhiên điều đáng buồn là mặt tiêu cực trong dạy học và hiệu quả học tập bộ môn khiến người những trực tiếp dạy học bộ môn không khỏi đau lòng.

Sự sa sút của việc dạy văn và học văn trong nhà trường đã dẫn đến sự khuyết hãm về tri thức khoa học nhân văn của thế hệ trẻ được đào tạo trong nhà trường theo tôi là do những nguyên nhân sau đây:

1. Đa số học sinh không thích thú đọc sách nói chung và đọc các tác phẩm văn học trong và ngoài chương trình nói chung. Ít đọc sách hoặc không say mê, hứng thú đọc sách không phải các em không có thì giờ. Thời gian rỗi, học sinh thường vào mạng internet hoặc tiếp xúc với các phương tiện nghe nhìn hiện đại khác.

Một điều mà tất cả chúng ta thừa nhận là trong thời kỳ bùng nổ thông tin hiện nay thì “văn hoá đọc” bắt buộc phải chia sẻ cho “văn hoá nghe nhìn” và Internet. Nếu ai đó bảo rằng đọc là để học làm người thì cũng phải chấp nhận rằng đọc không phải là phương tiện duy nhất, hữu hiệu nhất để học. Nếu như vào những thập kỷ trước, một cuốn sách hay đã là món ăn tinh thần vô cùng quý giá, thì hôm nay giới trẻ còn có rất nhiều cái để chọn lựa.

2. Phụ huynh học sinh cũng không thích cho con học văn. Họ đầu tư cho con học các môn tự nhiên để sau này theo học các ngành kỹ thuật kiếm được nhiều tiền. Từ quan niệm của các bậc phụ huynh, đến tác động của môi trường, dẫn đến việc dạy và học văn thiếu sinh khí.

Trong khi ai cũng nhận thấy là môn NV dẫu không thể làm cho người ta kiếm nhiều tiền, nhưng ai cũng thấy “văn” được ứng dụng rất phổ biến. Giao tiếp trong đời sống, tình huống nào cũng cần đến “văn”.

3. Tình trạng việc dạy văn, học văn hiện nay trong nhà trường chỉ một mình giáo viên văn chèo chống, không có sự phối hợp với các bộ môn khác, lại càng không tìm được sự ủng hộ của bên ngoài xã hội. Đây là vấn đề vượt quá khả năng của người dạy văn, nếu không nói là “lực bất tòng tâm”.

4. Về phía người dạy học: dù người giáo viên dạy môn NV được đào tạo bài bản trong nhà trường nhưng không hẳn ai cũng có đủ tầm và tâm huyết với bộ môn. Nhất là tình trạng mức sống của nhà giáo (nói chung) như hiện nay và cách nhìn thực dụng của xã hội về môn NV đã khiến cho nhiệt tình của người dạy học với văn chương đã giảm sút.

5. Chương trình và SGK môn NV ở mọi cấp học hiện nay cũng có nhiều vấn đề gây dư luận xã hội như:

- Sự quá tải về chương trình: vấn đề này không được giải quyết triệt để mà chỉ giải quyết theo cách cắt xén, điều chỉnh giảm tải có khi là tùy tiện và thiếu khoa học.

- Sự quá tải về yêu cầu dạy học: hiện nay trong dạy học văn ngoài yêu cầu chính là đáp ứng các mục tiêu khám phá giá trị thẩm mỹ văn chương của tác phẩm người dạy còn phải cố gắng đạt được nhiều yêu cầu mang tính chính trị tư tưởng xã hội khác …

- Tính khuôn mẫu trong giảng dạy văn học. Tác phẩm nào, đề tài nào cũng được đưa vào khuôn mẫu nên không tạo được nhiều góc nhìn, nhiều cách giải quyết, nhiều cách thưởng thức văn học cho người học văn và dạy văn.

- Nhiều chương trình học không phù hợp với trình độ, tâm lí, khả năng tiếp thu của học sinh (chương trình NV 7 phần văn học Trung đại Trung Quốc).

- Chưa có nhiều tác phẩm hay được tuyển chọn đưa vào SGK NV. Thiết nghĩ các tiêu chí tuyển chọn những tác phẩm nào, ai được đưa vào SGK cũng nên có một cách nhìn thông thoáng hơn, ngõ hầu tạo nên một bức tranh đầy đủ của văn học Việt cũng như văn học nước ngoài.

***

Tình trạng trên là một thực tế đã được các nhà giáo dục lên tiếng từ nhiều năm qua. Tuy nhiên trong bài này, chúng tôi không đề cập đến những vấn đề lớn mang tính vĩ mô như tư tưởng, triết lý giáo dục … mà chỉ nêu một vài ý kiến có tính khả thi để góp phần chấn chỉnh việc dạy học môn văn trong nhà trường hiện nay:

1. Không nên bó hẹp việc học văn chỉ ở việc giảng dạy trên lớp. Quá chú trọng việc giảng dạy trên lớp dẫn đến nhồi nhét kiến thức sách vở. Cần đa dạng hóa hình thức học NV như: sinh hoạt câu lạc bộ, hướng dẫn sáng tác, tổ chức giao lưu…

2. Cần cho học sinh hiểu được rằng học văn (theo nghĩa rộng) không chỉ học về tri thức văn chương mà cả thực hành diễn đạt hay, sinh động về điều mình muốn nói. Hiểu theo nghĩa này thì học văn là học suốt đời. Bởi vì cuộc sống cần giao tiếp, cần diễn đạt để hiểu nhau, để nắm thông tin thì văn là phương tiện luôn luôn đồng hành cùng con người.

3. Không nên nghĩ rằng việc rèn môn văn cho học sinh chỉ là trách nhiệm của thầy cô giáo dạy môn văn mà từ các giáo viên trong nhà trường, tới cả xã hội đều phải có ý thức rèn giũa về văn cho con em của mình. Nói cách khác cần xã hội hóa môn NV bởi đây là môn học công cụ quan trọng - có một công cụ ngôn ngữ tốt thì việc giao tiếp sẽ có hiệu quả. Từ thực tế trên đây, rõ ràng để học sinh học tốt môn văn rất cần sự nghiêm khắc phối hợp của giáo viên các môn học khác trong nhà trường.

Việc học sinh chán học văn, xã hội lấy quan điểm thực dụng để ứng xử với môn văn trong nhà trường hiện nay đã dẫn đến một hậu quả là tạo ra những khoảng trống nhân văn trong tâm hồn con người. Đây sẽ là một thiếu hụt không bù đắp nổi, làm con người ngày càng trở nên vô cảm hoặc lệch lạc trong văn hóa ứng xử.

Đó là mất mát lớn nhất mà chúng ta đã nhìn thấy và xã hội đang lên tiếng báo động trong những năm gần đây.

LĐT

128. ĐIỀU GIẢN DỊ

2012-03-01T05:08:00.002+07:00

Mộc Nhân - Lê Đức Thịnh

Chỉ tình yêu còn lại / dù yêu em một mình

Giản dị như mùa xuân

chồi non thành ngòi bút

chờ câu thơ mở nụ

vàng cả chiều bâng khuâng

giản dị như ngày nắng

giòn giã rơi tiếng ve

thắm cầu vồng bảy sắc

sông trôi cả trời hè

giản dị như mùa thu

em chờ mùa thay áo

anh nhớ một lời ru

vọng từ trong mộng mị

giản dị như mùa đông

nghe những đêm mưa bão

ngày lạnh em khoe áo

sắt se nhớ sao trời

nhìn đất trời giản dị

chẳng vướng bận điều chi

tưng bừng hay vật vã

mọi thứ đến và đi

giản dị như cát bụi

mịt mờ cõi phiêu linh

chỉ tình yêu còn lại

dù yêu em

một mình.

LĐT – tháng ba / 2012

127. TÌNH DỤC TRONG CA DAO

2012-02-29T12:32:00.005+07:00

TÌNH DỤC TRONG CA DAO

Mộc Nhân (sưu tầm)

Trong văn hoá thời xa xưa, để duy trì cuộc sống, cần cho mùa màng tươi tốt. Để cho phát triển cuộc sống cần cho con người sinh sôi. Trí tuệ của người bình dân nhìn thấy thực tiễn đó ở một sức mạnh siêu nhiên, bởi vậy mà sùng bái nó như thần thánh và kết quả là xuất hiện tín ngưỡng phồn thực – tín ngưỡng cầu mong sự sinh sôi nảy nở của tự nhiên và con người (phồn = nhiều, thực = nảy nở).

Tín ngưỡng phồn thực ở Việt Nam từng tồn tại theo suốt chiều dài lịch sử, và có tới hai dạng: thờ cơ quan sinh dục và thờ bản thân hành vi giao phối.

Ở cuộc sống hiện đại, nhiều người vẫn chưa có thiện cảm khi nhắc đến hai chữ "tình dục" bởi theo họ đó là điều cấm kỵ, là chuyện riêng của hai người trong phòng ngủ, lôi ra trước bàn dân thiên hạ, bàn tán thì chẳng còn ra cái thể thống gì. Lại có người quan niệm những ham muốn, những ý nghĩ về tình dục là "tội lỗi".

Phải chăng chúng ta chưa thoát ra khỏi lối nghĩ khắt khe theo quan niệm đạo đức thời phong kiến, chưa thật sự "giải phóng" chức năng tình dục, dù đây là một hoạt động quan trọng trong quan hệ vợ chồng, là một nhu cầu không thể thiếu trong cuộc sống của con người.

Tình dục hay quan hệ tình dục còn gọi là giao hợp hay giao cấu, ta thường nghĩ ngay đến việc đưa bộ phận sinh thực khí người nam vào bộ phận sinh dục người nữ.

Tình dục là một trong “tứ khoái” được nhiều người đồng tình:

Cơm Phiếu Mẫu, gối Trần Đoàn

Ngửa nghiêng gối phượng, nhẹ nhàng nương long

Trong khuôn khổ bài viết này chúng tôi chỉ khảo sát, miêu tả lại những gì trong hiện thực khách quan của văn chương Việt Nam, khảo sát những tác phẩm chứa đựng yếu tố về tình dục, cùng với những giá trị nó mang đến mà thôi.

1. Miêu tả sinh thực khí:

Bắt đầu từ một sự chọc ghẹo “quá đà” của chàng trai lém lĩnh:

Vú em nhu nhú chúm cau

Cho anh bóp cái có đau anh đền

Hay

Nước láng linh chảy ra Vàm Cú

Thấy em chèo cặp vú muốn hun

Nam tu nữ nhũ, nhũ hoa là bộ phận không thể thiếu và cũng không kém phần nhạy cảm của người con gái. Dân gian cảnh báo rằng:

- Nuôi con chẳng biết tính con

Hể vú gai gạo thì l. chớp đông.

- Con gái chơi với con trai

Coi chừng cặp vú như hai sọ dừa

Cũng có khi mượn cảnh ngộ để gợi đến một bộ phận ... nhạy cảm:

Gió nam non thổi lòn hang cóc

Phận em nghèo nên mồng đốc khô rang

Có lúc dùng trực tiếp yếu tố tục, gọi thẳng tên, nói thẳng … cái bộ phận ấy!

Bà Đội cho chí bà Cai

Bà nào mà chẳng váy ngoài l.. trong

Đến bộ phận sinh thực khí nam, chúng ta hãy nghe và … thấy nó qua bài ca đối đáp sau:

- Gặp đây anh mới hỏi nàng

Cái gì lủng lẳng một gang trong quần

- Chàng hỏi thì thiếp thưa rằng

Cái đeo lủng lẳng là “giằng cối xay”.

Về chất lượng và kích cỡ cái “của quý”, chủ nhân của nó tự nhận định:

- Chẳng thà nó nhỏ mà dài

Còn hơn chụp bụp nữa ngoài nữa trong

- Chẳng thà nó nhỏ mà cong

Còn hơn tổ bố nữa trong nữa ngoài

Tình trạng … bất lực “có như không” được người bình dân hài hước:

Cho dù có sống đến già

Cho dù béo tốt cũng là phí toi

Bây giờ pháo đã tịt ngòi

Gia tài còn lại ... một vòi nước trong

Đúng là hết giá trị nhưng vẫn … hấp dẫn!

2. Miêu tả hành động …

Trong giáo tiếp, ứng xử, đôi lúc chính những cảnh hoạt động ân ái lại thể hiện thái độ, nhân cách của con người.

Đây là hạng người ngoại tình, lẳng lơ, trắc nết:

- Chữ trinh đáng giá ngàn vàng

Từ anh chồng cũ đến chàng là năm

Còn như yêu trộm nhớ thầm

Họp chợ trên bụng đến trăm con người

- Có chồng thì mặc có chồng

Tôi đi ngủ dạo kiếm ít đồng mua rau!

Rồi chính họ là người tự nhận thức, tự đánh giá về hành động ấy.

- Lẳng lơ chết cũng ra ma

Chính chuyên chết cũng chôn ra ngoài đồng

Dữ dội hơn, táo tợn hơn, những người phụ nữ mặn nồng với chuyện phòng the, tuyên bố như thách thức, như đốp chát lại với “nửa kia”:

L… rằng l… chẳng sợ ai,

Sợ thằng say rượu, đ… dai đau l…

Lúc cao hứng, họ cũng không ngần ngại tự hào về điều đó:

- Dậm chân xuống đất cái đùng

Vỗ l ... cái phạch chào anh hùng đến đây!

- Không chồng mà chửa mới ngoan

Có chồng mà chửa thế gian thường tình

Một kinh nghiệm tồn tại trong đời sống thường nhật, lại mang đậm tiếng cười trào lộng, gợi dục:

Đau bụng, lấy bụng mà chườm

Nhược bằng không khỏi, hắc hương với gừng

Theo đó, đau bụng sẽ có hai cách chữa, mà cách chữa đầu thì không cần phải thuốc men gì, người trưởng thành ai cũng biết!

Khi yêu nhau, rồi nên vợ nên chồng, và lẽ đương nhiên trong cuộc sống ấy, ngoài việc hoà hợp tâm hồn, còn là sự khao khát hoà hợp xác thịt để duy trì nòi giống. Có những chuyện dở khóc, dở cười, vừa éo le, vừa hài hước được ca dao tả lại:

- Có chồng từ thuở mười lăm.

Chồng chê tôi nhỏ không nằm cùng tôi

Đến chừng mười chín đôi mươi

Tôi ngủ dưới đất chàng lôi lên giường

Một rằng thương, hai rằng thương

Có bốn cẳng giường gãy một còn ba!

- Đang khi lửa tắt cơm sôi

Lợn kêu con khóc chồng đòi tòm tem

Bây giờ lửa đã cháy lên

Lợn no con nín, tòm tem thì tòm

Đặc biệt hơn, ngay chuyện hãm hiếp, ca dao cũng ghi lại nỗi niềm bộc bạch của “nạn nhân”, chỉ có điều không biết điều đó để lại cho cô gái cảm giác ra sao mà thôi?

Hôm qua lên núi hái chè

Gặp thằng phải gió nó đè em ra

Em kêu nó cũng không tha

Nó đè nó nhét cái đầu cha nó vào, ...

Tóm lại, ca dao, dân ca là mảnh đất khá phì nhiêu tạo nên nguồn sống khá mãnh liệt cho những câu ca, tiếng hát chứa đứng các yếu tố dục tình. Ý nghĩa của nó có lẽ đã được mọi người đồng tình, chỉ xin nhắc lại để khẳng định chân giá trị mà nó đã tạo ra:

Thứ nhất, những yếu tố miêu tả sinh thực khí và hoạt động tình dục của người lao động là để họ tự cười cợt, đùa vui cho khuây khoả những tháng ngày vất vả một nắng hai sương trên cánh động thửa rộng.

Hai là, ở đó ẩn chứa khát vọng về tình yêu, hạnh phúc, khát vọng thể hiện vẻ đẹp về hành động duy trì sự sinh tồn của con người, nhưng đôi khi bị dư luận hà khắc, cấm đoán.

Ba là, ta đã thấy rõ sự mỉa mai, châm biếm, phản kháng mạnh mẽ ở nhiều cấp độ, nhiều cung bậc, đa phương diện dành cho xã hội đương thời bằng những yếu tố tình dục trong ca dao mà chúng tôi vừa dẫn và phân tích minh hoạ.

126. THƠ TÌNH TRONG KINH

2012-02-26T17:28:00.001+07:00

Nhân ngày 08 tháng 03, xin giới thiệu với bạn đọc một bài viết về thơ tình từ cách nay trên 80 năm của nhà phê bình văn học Phan Khôi.
Ông vạch ra rằng bản sắc thực của những sáng tác dân gian sơ khởi của nhân loại là những bài thơ tình, về sau được tập hợp vào những bộ kinh điển của các tôn giáo, chúng đã bị giải thích khác đi, bị thần thánh hóa, bị gán những hàm nghĩa phù hợp các giáo điều; tuy thế, người ta vẫn có thể chỉ ra được thuộc tính ban đầu của nó là những bài thơ tình.

***

THƠ TÌNH TRONG KINH

Phan Khôi

Văn học của một thứ tiếng nào cũng vậy, bắt đầu phát sinh ra bằng vận văn, mà trong những bài vận văn ấy thường thường lấy ái tình làm tài liệu.

Ấy tức là thơ tình, cũng gọi là tình thi. Trong đám sơ dân, trai gái yêu nhau rồi đem sự yêu nhau ấy ra mà ca vịnh nên lời, hoặc để gởi sự nhớ nhung, hoặc để tỏ niềm khăng khít.

Vả, trai gái yêu nhau là bởi tính tự nhiên. Ái tình, theo đúng bản chất của nó mà nói, là một thứ cao thượng và thanh khiết. Thế thì những tác phẩm lấy nó làm tài liệu, về mặt nghệ thuật, khéo vụng thế nào chưa nói, chứ về mặt đạo đức, chẳng có gì là đáng chê. Cho nên đời xưa, những dân tộc nào đã góp tác phẩm của mình lại làm ra sách kinh điển là thứ sách coi như khuôn phép cho đời này sang đời khác, cũng đều đem nhiều ít thơ tình mà để vào trong đó.

Kinh Thi của dân Trung Hoa và Cựu Ước của dân Hê-bơ-rơ cũng đều vậy cả.

Trong Kinh Thi, nhất là về sách Quốc Phong, có rất nhiều thơ tình. Mà chẳng những thơ tình, rất đỗi có những bài như bài Tang Trung, người ta đã gọi ngay nó là thơ “dâm bôn” nữa kia.

Thơ tình cho đến thơ dâm đã được để vào Kinh Thi, sự đó người đời xưa coi là sự đương nhiên, không có ái ngại gì cả.

Nhưng về sau cái quan niệm về đạo đức của người đời mỗi ngày một thay đổi, bởi bó mình trong lễ giáo thái quá nên người ta đã coi ái tình như là một sự phạm tội và tình thi như là một thứ tác phẩm bất chánh.

Vì đó bọn hậu nho mới tìm cách để giải thích cho những bài thơ tình trong Kinh Thi thành ra không còn phải là thơ tình.

Kinh Thi mở đầu ra là sách Quốc Phong, sách Quốc Phong mở đầu ra là thiên Châu Nam, thiên Châu Nam mở đầu ra là bài Quan Thư, và bài Quan Thư là một bài tình thi. Thế là ông Thánh đời xưa dọn bộ Kinh Thi mà mở đầu ra đã cho chúng ta đọc một bài thơ tình, chẳng có khem cữ chút nào hết. Ấy vậy mà khi nó bị trải qua dưới cặp mắt có mang kính màu của hậu nho, nó phải biến hình đi, thành ra một nghĩa khác.

Quan quan thư cưu

Tại hà chi châu

Yểu điệu thục nữ

Quân tử hảo cầu

(Quan quan chim thư cưu kêu / Ở nơi doi sông hà / Dịu dàng gái lành / Xứng đôi cùng người quân tử)

Đó chẳng qua một người con trai một người con gái yêu nhau thì thốt ra như thế. Có tâng bốc nhau những là thục nữ, quân tử thì mới mạnh mẽ, mà hạ được cái ý dan díu nhau và gắn bó nhau.

Châu

Nam

là phần đất cai trị của vua Văn Vương nhà Châu. Hậu nho tin vua Văn Vương là thánh, miền ngài cai trị phải có phong hóa tốt đẹp, chắc không có đâu sự trai gái ve nhau và do đó không có những bài hát hoa tình. Thế nhưng bài thơ Quan Thư đã nghiễm nhiên đứng đầu Kinh Thi, không có thể nào xóa bỏ đi được, họ chỉ có một cách là giải thích nó ra nghĩa khác.

Quân tử đó là vua Văn Vương, thục nữ đó là bà hậu phi, vợ ngài; một đằng là thánh nhân, một đằng là trang khuê các, có đức “u nhàn trinh tĩnh”, hai đằng phối hợp cùng nhau, nhờ đó mà gây nên cái công hiệu tề gia trị quốc, nên thi nhân mới làm bài thơ này để khen. − Đó là lời giải thích của các bậc hậu nho, và lời giải thích thật là quanh co quá!

Nhưng cái bản sắc của bài Quan Thư là một bài thơ tình thì không vì lời giải thích ấy mà mất đi được. Vì cuối bài ấy có những câu:

Sâm si hạnh thái

Tả hữu lưu chi

Yểu điệu thục nữ

Ngụ mị cầu chi

Cầu chi bất đắc

Ngụ mị tư bặc

Du tai! Du tai!

Triển chuyển phản trắc!

(So le rau hạnh / Tả hữu thuận dòng theo đó / Dịu dàng gái lành / Thức ngủ tìm đó / Tìm đó chẳng đặng / Thức ngủ nhớ nhung / Thảm thay! Thảm thay / Trằn trọc tráo trở !)

Những câu thơ tỏ ra cái tình ái luyến rất nồng nàn và nói ra một cách rất giản dị ấy không có thể hợp với cái thuyết đạo đức đứng đắn của hậu nho được; nó đã là thơ tình thì bao giờ nó cũng vẫn là thơ tình.

***

Cũng như sách Nhã Ca trong Kinh Thánh Cựu Ước vốn cũng là những bài thơ tình, tả tình lại còn suồng sã xốc nổi hơn Quốc Phong nữa, thế mà cũng đã bị người ta thay đổi mặt mày của nó.

Nhã Ca mở đầu có những câu:

“ Nguyện người hôn tôi bằng cái hôn của miệng người,

Vì ái tình chàng ngon hơn rượu”

Như thế còn ai chối được rằng thơ ấy không phải bởi sự trai gái âu yếm nhau mà ra?

Suồng sã xốc nổi như những câu:

“Hãy lấy bánh nho uống đỡ lòng tôi,

Dùng trái bình bát bổ sức tôi lại,

Vì tôi có bịnh bởi ái tình,

Tay tả người kê dưới đầu tôi,

Còn tay hữu người ôm lấy tôi…”

Trong Kinh Thi có bài tả cái đẹp của các chi thể người đàn bà như cái đầu, cái cổ, chân mày, con mắt, v.v… thì Nhã Ca lại còn tả đủ hơn nữa, như đoạn này:

“Chơn nàng mang giày, xinh đẹp biết bao,

Vế nàng béo mướt, khác nào như ngọc,

Rốn nàng giống như cái ly tròn,

Bụng nàng dường một đống lúa mạch,

Hai vú nàng như hai con sanh đôi của hoàng dương,

Cổ nàng như một cái tháp ngà,

Mắt nàng khác nào cái ao tại Hết-bôn,

Mũi nàng như ngọn tháp Li-ban ngó về hướng Đa-mách,

Đầu trên mình nàng khác nào núi Cạt-mên,

Và tóc nàng như sắc tía…”

Tả sắc đẹp của đàn bà mà tả đến những cái vú, cái rốn, cái đùi (vế) thì thật là bạo quá. Không ai ngờ được rằng trong kinh điển của một tông giáo lại có được thứ văn chương như vậy.

Thấy nói đương hồi thế kỷ thứ nhất có nhiều dòng đạo nghiêm chính không chịu nhìn những sách Nhã Ca là Kinh Thánh. Nhưng về sau, ai ai cũng nhìn nó cả, là vì nhờ cách giải thích của các học giả bên đạo, nó trở nên có một nghĩa rất cao và rất hay.

Người ta nói những bài thơ trong sách Nhã Ca đó là mượn sự yêu nhau giữa trai gái để ngợi khen sự quan hệ giữa Đức Chúa Trời với dân ngài. Theo văn học, đó là một nghĩa về tượng trưng chớ không phải là tả thực.

Sự giải thích quanh co ấy cũng giống như hậu nho đối với Kinh Thi mà trên đây đã nói. Thực ra thì Nhã Ca có thể là một thứ sách về văn học của quốc dân Hê-bơ-rơ đời thượng cổ, trong đó chỉ nói về sự trai gái yêu nhau cũng được, chứ không dính dấp gì với việc Đức Chúa Trời.

Ngày nay nhờ khoa học xương minh trong xã hội nào cũng thấy bớt sự đè ép nặng nề của tông giáo và đạo đức cổ, nên những thơ tình trong kinh điển mới được phục lại cái bản sắc của nó. Ngày nay các nhà học giả tân tiến bên Trung Quốc và các nhà tông giáo khai thông ở khắp cả thế giới đều chịu coi thơ Quan Thư và thơ Nhã Ca là những bài thơ tình.

Phan Khôi - Hà nội báo, 1936

125. KẺ SĨ - TRÍ THỨC

2012-02-21T21:18:00.005+07:00

KẺ SĨ NGÀY XƯA VÀ NGƯỜI TRÍ THỨC NGÀY NAY

Phạm Đạt Nhân

Hoạt động của giới trí thức cũng như mọi hoạt động khác trong đời sống xã hội, kinh tế, chính trị, học thuật...đều là hình thái của văn hóa. Văn hóa lại là phần hồn của một nước. Văn hóa cũng là văn minh, cũng là giáo dục. Đối với văn hóa, giáo dục có nhiệm vụ kép: "Giáo dục vừa xây dựng văn hóa cho ngày mai thụ hưởng, vừa vun bồi kế thừa truyền thống văn hóa của ngày hôm qua." (1) Nói gọn lại là nhiệm vụ xây dựng cái mới và vun bồi, kế thừa cái cũ.

Kẻ sĩ xưa và trí thức nay theo nghĩa hẹp là tên gọi khác chỉ người học, người có chữ nghĩa, học cao hiểu rộng và có lương tâm, lương thức. Kẻ sĩ và trí thức khác nhau về cái học (nội dung đào tạo, phương pháp rèn luyện, chỗ đứng trong xã hội) nhưng về vai tuồng, sứ mệnh đối với xã hội, với nhân tâm, thế đạo thì không khác. Kẻ sĩ hay trí thức mãi mãi là hình thái văn hóa. Văn hóa là phần hồn của đất nước. Cái học ngày xưa có gì khác với cái học ngày nay ? Và kẻ sĩ ngày xưa nắm giữ vai tuồng gì đối với quốc gia, xã tắc ?

Trước hết hãy luận bàn về cái học ngày xưa của kẻ sĩ. Chữ Sĩ trong hai tiếng Kẻ Sĩ ngày xưa chỉ người đi học, người học trò (Sĩ tử) còn chữ Kẻ là cách xưng hô khiêm hạ, nhún nhường. Học đường ngày xưa là "cửa Khổng sân Trình". Mạng lưới giáo dục ngày xưa không quy mô như ngày nay. Học vấn, kinh sách mà người học nghiên cứu là Đạo Nho, còn gọi là Nho học. Nho học không đơn thuần là hệ thống tri thức mà còn là học thuyết về đạo đức. Người thông nho gọi là Nho sĩ. Nho học là môn học đạo đức và chính trị (hiểu theo nguyên nghĩa) - Cái chính trị diễn dịch từ đạo đức - Khác với ngày nay đạo đức diễn dịch từ chính trị. "Học cho biết cương thường đạo lý" (Đạo đức), học cho biết cách vật trí tri (Chính trị- Khoa học). Ngày xưa không tách rời đạo đức với chuyên môn. Chuyên môn gắn với đạo đức, nghề nghiệp (Đạo nghệ). Dạy đạo đức chính trị là dạy cách làm người và cách quản lý xã hội, lãnh đạo đất nước. Từ thứ dân cho đến vương tử, muốn làm quan, làm vua đều phải qua cửa Khổng sân Trình. Học hành, đỗ đạt, làm quan, về nhàn là chương trình hành động của kẻ sĩ ngày xưa. Sĩ đứng đầu trong tứ dân (Sĩ, Nông, Công, Thương). Sĩ đứng ở bậc thang giá trị cao nhất trong xã hội. Kẻ sĩ không nhất thiết xuất thân từ quý tộc mà có thể xuất thân từ giai cấp cùng đinh. Bằng con đường khoa cử, ai ai cũng có cơ hội tham gia quản lý xã hội, lãnh đạo đất nước. Nho học chủ trương "Cử hiền tài". Ai có thực tài, thực học, là người hiền đức thì được tiến cử.

Kẻ sĩ được đắc dụng, trọng vọng, tôn vinh trong chế độ văn trị, đức trị. Còn đối với chế độ pháp trị hà khắc, kẻ sĩ lại là thành phần nguy hiểm, dị ứng đối với bạo quyền, độc đoán. Xét về lịch sử, nhà Chu bên Tàu, là triều đại văn trị đầu tiên mở Nhà học hoàn bị, đào tạo một số người nghiên cứu kinh sử để khi ra làm quan đem cái học ra giúp nước. Nhà Chu suy vong, nhà Tần dấy lên, Tần Thủy Hoàng theo chế độ pháp trị, độc tài bạo ngược, căm ghét học trò và sợ hãi kinh sách nên có chủ trương đốt sách chôn học trò (phần Thư khanh nho). Đến đời nhà Hán, Nho học được phục hưng, phục hoạt đã trở thành quốc học. Địa vị kẻ sĩ từ đây có cơ hội đem sở học của mình ra giúp nước. Bằng con đường khoa cử, ai ai cũng có cơ hội tham gia quản lý xã hội. Theo quy luật xã hội, trong một chế độ không tạo cơ hội cho kẻ hiền tài tham chính thì bọn xôi thịt có nhiều cơ hội đầu cơ chính trị. Khoa cử là sáng kiến của nhà Hán, đã đưa địa vị kẻ sĩ lên đứng đầu tứ dân.

"Từ Chu Hán vốn sĩ này là quý"

(Nguyễn Công Trứ)

Ở nước ta, nhà Lý kế thừa nhà Đinh, nhà Tiền Lê giữ vững thời đại tự chủ đối với giặc phương Bắc. Thời Lý là thời đại vàng son trong lịch sử nước ta. Được như vậy là nhờ thời Lý mở khoa thi Tam giáo (Nho, Phật, Lão) để tạo nhiều cơ hội cho nhiều ý hệ tham gia chính trường. Mặc dù Phật giáo vẫn là quốc giáo song Nho học vẫn được đề cao. Các vua đời Lý đã đưa con đến cửa Khổng sân Trình để học làm người trước khi làm vua. Nhà Trần kế thừa nhà Lý vẫn tiếp tục mở các khoa thi Tam giáo. Nhờ vậy mà nhà Trần đã ba lần đánh thắng giặc Nguyên Mông. Đến đời nhà Lê, độc tôn Nho giáo, loại trừ nhiệm vụ giáo dục của tôn giáo. Do vậy mà nhà Lê bị cô lập dẫn đến hậu quả mất nước về tay giặc Minh. Ở những triều đại rộng mở, phóng khoáng, dung nạp được nhiều tư tưởng trái ngược, giữa thế quyền và kẻ sĩ ăn ý cùng nhau, cùng nhau hợp tác. Vua thì có quyền, kẻ sĩ thì có học. Cả hai trợ lực nhau trị an xã hội, giữ vững chế độ. Kẻ sĩ ngày xưa có hai con đường hành động : Xuất và Xử. Xuất là ra làm quan, Xử là lui về ở ẩn. Nếu gặp minh chủ thì ra hợp tác. Nếu gặp hôn quân thì ra treo ấn từ quan, lui về ẩn dật. Đó là khí tiết kẻ sĩ. Dù Xuất hay Xử bao giờ cũng chính tâm thành ý, một mực giữ đạo cương thường.

Cổ thời, có những mỹ từ dùng để tôn vinh, ngưỡng phục, đề cao kẻ sĩ như : Sĩ hạnh, Sĩ khí, Sĩ tiết, Danh sĩ, Học sĩ hàn lâm, Chí sĩ...Tuy vậy, trong giới Nho học vẫn không ít bọn hủ nho, ngụy nho do đọc không hết sách, hiểu không hết lời, tri hành không hợp nhất (cũng như ngày nay bên cạnh Chân Trí thức vẫn không ít Ngụy trí thức, ác trí thức).

Người trí thức ngày nay có gì khác so với kẻ sĩ ngày xưa ? Dùng quan niệm người trí thức thay cho quan niệm kẻ sĩ không được tương thích cho lắm. Nhưng không có từ nào thích hợp hơn. Quan niệm về người trí thức ngày nay thật khó mà giới thuyết rạch ròi, định vị phân minh. Tuy vậy giữa kẻ sĩ và trí thức vẫn có một điểm đồng là người có học (có sở tri, có sở kiến). Chỗ khác biệt rõ nét nhất là cái học ngày xưa và cái học ngày nay khác nhau về nội dung, về phương pháp, về mục tiêu đào tạo. Ngoài ra địa vị và vai trò của người trí thức ngày nay không được đề cao, trọng vọng như xưa. Tuy nhiên như đã nói ở trên, kẻ sĩ hay trí thức đều là sản phẩm của một nền giáo dục mà giáo dục cũng là văn hóa. Đối với văn hóa, giáo dục có hai nhiệm vụ chính: Vừa xây dựng, định hướng cho ngày mai thụ hưởng, vừa vun bồi, kế thừa truyền thống văn hóa của ngày hôm qua.

Trí thức của ngày hôm nay không thể đoạn tuyệt, quay lưng lại truyền thống văn hóa của ngày hôm qua. Những sở tri, sở học, sở kiến, sở đạt của trí thức ngày hôm nay, phát nguyên từ nguồn mạch của văn hóa truyền thống. Phủ nhận văn hóa truyền thống là tự bóp chết cái hồn của dân tộc, là bất tiếu (2). Jasper định nghĩa văn hóa là cái gì còn lại sau khi ta quên hết. Cái còn lại đó là cái hồn, cái tinh hoa, tinh túy của cả dân tộc. Không có gì hoàn toán mới mà không ẩn chứa cái cũ. Cụ Nguyễn Công Trứ nói "Chỗ mà ngày nay chúng ta ngồi thì người xưa đã từng ngồi rồi" (Ngã kim nhật tại tọa chi địa. Cổ chi nhân tằng tiên ngã tọa chi). Một nền giáo dục không chú trọng đến cổ văn, cổ sử thì sớm muộn gì cũng đào tạo một lớp trí thức lai căn, mất gốc (chương trình văn học cổ ngày nay chỉ giúp cho Thầy và Trò dắt nhau vào một gian hàng đồ cổ, chỉ có thể liếc mắt nhìn qua rồi đi ra chứ không mang gì được về nhà). Dưới thời Pháp thuộc, Tây học thay thế cho Nho học, Trần Tế Xương đã than thở :

"Cái học nhà Nho đã hỏng rồi !

Mười người đi học chín người thôi "

Đất nước bị đô hộ thì tất nhiên văn hóa bị nô dịch. Cái học nhà Nho đã hỏng vì chẳng mấy ai còn đi học Nho song cái hồn của Nho sĩ vẫn còn đó. Các cụ Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng không chỉ là những Nho sĩ kiệt xuất mà còn là những chí sĩ yêu nước thương nòi. Bài thơ "Bài ca chúc Tết thanh niên" của cụ Phan Bội Châu là hồi chuông cảnh tỉnh, đánh thức biết bao thanh niên mê chơi, mê ngủ trước cảnh quốc phá gia vong. Khi tự mình nhổ ra khỏi gốc rễ truyền thống thì chẳng khác nào những cô hồn sống không nơi nương tựa.

Trí thức ngày nay là hậu duệ của kẻ sĩ ngày xưa. Đã là hậu duệ ít nhiều cũng ảnh hưởng gen di truyền của tổ tiên ngày trước.

Địa vị xã hội của trí thức ngày nay không còn được đề cao trọng vọng như ngày xưa. Xã hội ngày nay bị phân hóa ra làm nhiều giai cấp, tầng lớp và người ta chỉ chú trọng đến kinh tế hơn là trí thức, tâm linh. Ngày nay, các đại gia, các nhà đầu tư làm chủ xã hội. Những người trí thức có văn bằng cao đi làm thuê cho các doanh nghiệp. Các nhà đầu tư, chủ doanh nghiệp cấu kết với quyền lực chính trị để có đặc quyền, đặc lợi. Ngoài ra do nhu cầu giải trí càng ngày càng cao nên giới thể thao, giới tài tử điện ảnh, giới ca sĩ được coi trọng hơn cả trí thức (nhiều ca sĩ nổi tiếng mang bệnh "ngôi sao", được phỏng vấn trên truyền hình tỏ ra hãnh tiến, hợm hĩnh kênh kiệu một cách lố bịch). Ngày nay văn hóa đọc cũng bị lấn át bởi văn hóa nghe nhìn.

Qua nhiều giai đoạn lịch sử, số phận của kẻ sĩ cũng như trí thức cũng lắm thăng trầm. Có thời kỳ trí thức là thành phần nguy hiểm cần phải "Đào tận gốc, trốc tận rễ". Thậm chí có thời trí thức bị coi như "cục phân". Nhưng dù ở hoàn cảnh nào thì người trí thức vẫn giữ được tiết tháo của mình. Kẻ sĩ ngày xưa "Uy vũ bất năng khuất. Phú quý bất năng dâm. Bần tiện bất năng di." Tuy vậy ngày nay vẫn có loại trí thức "trùm chăn", im tiếng, thờ ơ, bàng quan trước những bất công xã hội, cường quyền bạo ngược.

Trí thức ngày nay cũng khác kẻ sĩ ngày xưa về nội dung giáo dục đào tạo. Ngày nay khoa học phát triển đòi hỏi có sự chuyên biệt hóa các ngành học. Môn học đạo đức tách ra ngoài các khoa học chuyên môn. Đào tạo chuyên môn và giáo dục đạo đức là hai ngành học khác nhau. Ngày xưa, kẻ sĩ vừa học cương thường đạo lý (đạo đức) vừa học "cách vật trí tri" (Khoa học), vừa học văn vừa học võ. Thành ngữ "Nho khả bách vi" nói lên tính đa năng, đa dụng của kẻ sĩ. Cụ Nguyễn Công Trứ ngày xưa, khi thì xử án, lúc đi dinh điền, lúc viết sử, lúc đánh giặc, lúc làm thơ. Ngày nay do hiểu biết của xã hội vô cùng rộng lớn nên học chuyên ngành là điều tất yếu. Nói như vậy không phải chỉ có những giáo sư, văn sĩ, học giả mới là trí thức. Bác sĩ, kỹ sư, luật sư, nhà toán học vẫn là trí thức. Quý hồ là những người này có văn hóa, có tinh thần khoa học, có lương tâm nghề nghiệp. Có tri thức, có học vấn chưa chắc là có văn hóa. Đành rằng muốn có văn hóa phải thông qua học vấn. Tri thức khoa học là điều kiện ắt chứ chưa đủ có để trở thành người trí thức.

Có người cho rằng người lao động trí thức (intellectual worker) không phải là trí thức. Nói vậy e không đúng. Người lao động trí thức vẫn là người trí thức nếu họ có lương tâm khoa học. Einstein nói "Khoa học mà không có lương tâm là sự tàn lụi của tâm hồn". Cũng có người cho rằng người trí thức là người lao động trí óc. Điều này e cũng không đúng. Bởi vì lao động nào mà chẳng cần đến trí não ? Hơn nữa một người lao động chân tay có vận dụng trí óc một cách triệt để, chịu khó rèn luyện, học tập, mài mò phát minh ra những máy móc cải thiện kỹ thuật lao động chẳng phải trí thức ư ? Trái lại một bác sĩ chuyên móc tiền trong túi bệnh nhân; một kỹ sư không chế nổi một cái máy thông dụng, một giáo sư toán lý luận tiền hậu bất nhất, nhà văn nhà báo bẻ cong ngòi bút ...họ cũng không phải là trí thức.

Người lao động trí óc mang nhiều nọa tính (3) : không động não, không tỉnh thức, thiếu trách nhiệm đối với cộng đồng, không biết đau niềm đau của tha nhân, không ưu thời mãn thế cũng không gọi là trí thức.

Thông thường những người học cao, chuyên môn cao, được mệnh danh là trí thức. Điều này cần phải xét lại. Học cao, chuyên môn cao phải có thực học, thực lực, thực tài và thực tâm mới xứng đáng là trí thức. Bây giờ vàng thau lẫn lộn, thực-giả bất minh, bằng giả tràn lan, bằng thật mà học giả cũng không ít. Cho dù bằng thật, học thật mà không băn khoăn thao thức về những tệ nạn trong xã hội, những tệ đoan trong đời sống văn hóa, những bất bình trong nhân dân... thì cũng chưa thể gọi là trí thức. Đó là loại ngụy trí thức, tuy có thực tài, thực học nhưng chỉ dùng tài trí của mình, bằng cấp, học vị của mình để phủ đầu, áp đảo những trí thức khác kiểu "Vú lớn lấp miệng em".

Chân trí thức bao giờ cũng vừa tỉnh thức vừa đánh thức xã hội, định hướng xã hội, dẫn dắt quần chúng hướng về Chân-Thiện-Mỹ. Thời nay, có nhiều người bằng nào cũng lấy, hội nào cũng vào, ghế nào cũng ngồi, chức danh nào cũng đạt, song không hề có một phát minh, phát kiến nào mới mẽ cho nhân quần xã hội nhích thêm một bước nào.

Kẻ sĩ ngày xưa là người quân tử có vai trò định quốc an dân. Họ luôn quan tâm đến nhân tâm thế đạo, sự hưng vong của đất nước. Họ tự nhận là cán bộ của Nho giáo. Dù xuất hay xử, ra làm quan hay lui về ẩn dật vẫn một niềm ưu ái đối với dân, với nước. Trí thức ngày nay cho dù có học vấn, chuyên môn cao nhưng không quan tâm đến cộng đồng, xã hội, không gây được ảnh hưởng gì trong đời sống văn hóa, học thuật, không lắng nghe được tiếng kêu than nơi thôn cùng xóm vắng... Cũng chỉ là những "ông phổng đá" mà thôi (tên một bài thơ của Nguyễn Khuyến). Trái lại, có những vị mới chỉ đậu Tú tài như cụ Nguyễn Hiến Lê đã miệt mài tự học, tự rèn luyện để trở thành một học giả có uy tín và có tầm ảnh hưởng to lớn trong nhiều thế hệ. Riêng tủ sách học làm người của cụ đã giúp cho không ít người hoàn thiện được nhân cách làm người đích thực là người. Cụ xứng đáng với lời khen tặng của một ông Bác :

"Phú quý mạc cầu, phấn phát băng tâm cư loạn. Thư hoa chân ái, sổ thiên văn tự lưu phương." (Phú quý chẳng cầu, giữ tấm lòng son thời loạn. Sách hoa riêng thích, để đời văn tự ngàn chương).

Công trình học thuật của cụ Nguyễn Hiến Lê có ảnh hưởng lâu dài và to lớn cho nhiều thế hệ mai sau.

Cái học ngày xưa khác cái học ngày nay, không những về nội dung mà còn về phương pháp học. Sách Trung Dung dành riêng một phần quan trọng bàn về phương pháp học tập của Nho sĩ ngày xưa. Phương pháp này đại loại tóm gọn trong mấy từ sau : Bác học (người đi học phải học cho giỏi) thẩm vấn (hỏi thì hỏi cho kỹ); thận tư (suy nghĩ thì suy nghĩ cho cẩn thận); minh biện (biện luận cho rõ ràng); đốc hành (cố tâm thực hành điều mình biết). Học thì phải học cho thật giỏi, nghĩ thì phải nghĩ cho ra lẽ, hỏi thì phải hỏi cho biết mới thôi, làm thì phải làm cho hết sức mình. Ngoài ra phải khiêm tốn, thật thà, không giấu dốt, không nói những điều mình không biết rõ (biết thì nói là biết, không biết thì nói là không biết, ấy là biết vậy - Khổng Tử). Phương pháp rèn luyện của người trí thức là tự mình thấy, tự mình nghĩ ra điều tự mình thấy để hành động khi đã thực biết.

Cũng có những phương pháp giáo dục áp đặt, nhồi sọ bắt buộc người học phải nhìn một hướng, nghĩ một chiều, nói một kiểu, làm một cách, thiên về một phía.

Chỗ dị biệt rõ nhất của kẻ sĩ ngày xưa và trí thức ngày nay là nội dung và phương pháp học tập, rèn luyện. Tuy nhiên vẫn có một điểm tương đồng là vai trò, sứ mạng của kẻ sĩ ngày xưa không khác gì với vai trò và sứ mạng của trí thức ngày nay. Vì như trên đã nói, hoạt động của giới trí thức ngày nay cũng như những hoạt động khác của đời sống dân tộc đều là hình thái của văn hóa. Văn hóa lại là phần hồn của một nước. Văn hóa vừa là văn minh mà cũng vừa là giáo dục. "Nhiệm vụ của giáo dục vừa xây dựng văn hóa cho ngày mai thụ hưởng, vừa vun bồi, kế thừa truyền thống văn hóa của ngày hôm qua" (4)

Kẻ sĩ xưa và trí thức nay đều là sản phẩm của một nền giáo dục. Trí thức ngày nay vẫn còn giữ được địa vị tinh thần của kẻ sĩ ngày xưa. Muôn đời, trí thức vẫn là người cầm bó đuốc tinh thần của nhân loại, giữ vai trò lãnh đạo tinh thần của một dân tộc. Trong một xã hội nặng mùi vật chất, đồng tiền là vạn năng, giá trị tinh thần thuộc về thứ yếu, đời sống tâm linh nghèo nàn, tình người đắt đỏ hiếm hoi...thì địa vị tinh thần của người trí thức cần được đề cao, coi trọng hơn bao giờ hết. Quốc gia, dân tộc hưng thịnh hay suy vong thì người thất học cũng phải có trách nhiệm huống chi là người có học (quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách).

---------------

Chú thích:

(1) Trích bởi Thạch Trung Giả

(2) Bất tiếu (Dégénéré) : Không giống, không giống cha mẹ, con hư, người ngu đối với người hiền.

(3) Nọa tính : Tính yếu ớt, nhu nhược, nhát nhớn, chây lỳ , trì trệ.

(4) Trích bởi Thạch Trung Giả.

GIỚI THIỆU SÁCH

2012-02-18T15:24:00.002+07:00

GIỚI THIỆU SÁCH

"TÀI LIỆU BÔI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN NGỮ VĂN – LỚP 9"

của Lê Đức Thịnh.

Kính gởi quí đồng nghiệp cùng các em học sinh thân mến.
Chúng tôi xin giới thiệu với quí đồng nghiệp cùng các em học sinh một đầu sách mới :
Tên sách : TÀI LIỆU BÔI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN NGỮ VĂN – LỚP 9
Tác giả : Lê Đức Thịnh
Nhà xuất bản Giáo Dục (chi nhánh Đà Nẵng)

Sách dày 264 trang, in trên giấy trắng tốt, cỡ chữ 12, bìa 4 màu.
Khổ sách 17 x 24
Giá bìa : 62.000 đồng.

Dự kiến trong tháng 3 / 2012 sách sẽ được đơn vị liên kết phát hành trên địa bàn miền Trung.
Hy vọng cuốn sách này cùng với Tài liệu Luyện thi đã xuất bản 2010 sẽ tạo thành bộ sách có ích cho quí đồng nghiệp và các em học sinh.

124. CUỘC THI "THƠ CA & NGUỒN CỘI"

2012-02-16T11:07:00.004+07:00

KẾT QUẢ CUỘC THI THƠ CA và NGUỒN CỘI lần thứ 2

Đăng lại thông tin từ trang Songtho.net

Hai bài thơ đạt giải do tác giả gởi tặng

Tác giả và tác phẩm lưu ở Mục lục Nguyễn Giúp trên Blog này.

Sau một năm kể từ ngày phát động, cuộc thi “Thơ ca và nguồn cội” lần thứ hai do Hội Thơ làng Chùa tổ chức đã nhận được 6.372 bài thơ dự thi. Ban sơ khảo đã làm việc nhiều ngày một cách cẩn trọng và công bằng để lựa chọn những tác phẩm vào vòng chung khảo.

Đúng 9h sáng ngày 12 tháng 2 năm 2012, tại trụ sở Công ty TNHH Lối Sống Việt ở 65, Nguyễn Du, Hà Nội đã tiến hành cuộc họp của Ban Chung khảo cuộc thi “Thơ ca và nguồn cội”lần thứ hai.

Thành phần tham dự cuộc họp bao gồm:

Ban Chung khảo:

1. Nhà thơ Y Phương (Trưởng ban)

2. Tiến sĩ Nguyễn Đăng Điệp, Viện trưởng Viện Văn học, Ủy viên Hội đồng lý luận phê bình Hội Nhà văn Việt Nam.

3. Nhà thơ Trần Quang Quý, Phó Giám đốc NXB Hội Nhà văn, Ủy viên Hội đồng Thơ Hội Nhà văn Việt Nam.

4. Nhà thơ Dương Kiều Minh, Phó Chủ tịch Hội LHVHNT Hà Nội, Phó chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội, Ủy viên Hội đồng Thơ Hội Nhà văn Việt Nam.

5. Nhà thơ Mai Văn Phấn.

Đại diện Ban Sơ khảo: Nhà thơ Quang Hoài (Trưởng Ban sơ khảo)

Đại diện Ban tổ chức: Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, thư ký cuộc thi, người làng Chùa.

Trong cuộc họp này, nhà thơ Quang Hoài, đại diện Ban Sơ khảo báo cáo tình hình cuộc thi, dư luận của bạn đọc và ý kiến của Ban Sơ khảo, đánh giá các tác phẩm được lọt vào vòng chung khảo.

Sau khi nghe trình bày của nhà thơ Quang Hoài, các ủy viên Ban chung khảo đã thảo luận cụ thể từng tác giả và từng bài thơ và cuối cùng 5 ủy viên Ban Chung khảo bỏ phiếu kín cho các loại giải.

Kết quả giải thưởng cuộc thi “Thơ ca và nguồn cội” lần 2 như sau:

Giải nhất: Đinh Thị Như Thuý với Nơi ngày đông gió thổi

Giải nhì:

1. Trần Đăng Huấn với Thổ thần và Người mẫu ảnh bên lề đường lá đổ

2. Nguyễn Giúp với Gò Nổi và Nhà ngoại tôi trăng lên

Giải ba:

1. Đỗ Thượng Thế với Niệm sông và Viết theo nhát cuốc của chị

2. Lê Xuân Hiệp với Bà ơi, Ký ức và Ngày xưa

3. Phạm Vân Anh với Người đàn ông trên biển Tây nam và Nói với con về quê hương

Giải tư:

1. Trần Huy Minh Phương với Ký ức cánh đồng và Hát bên dòng sông mẹ

2. Lê Hoài Nhơn với Làng núi và Phập phồng bong bóng

3. Hàn Thủy Giang với Đêm thu, Trở lại và Một

4. Nguyễn Ngọc Tung với Huyền thoại cái đấu của mẹ và Nụ mồ hôi

5. Đặng Quang Vượng với Cao nguyên đá khát và Con gái Mông

6. Nguyễn Hồng Công với Giếng làng

7. Đặng Cương Lăng với Chị tôi

8. Nguyễn Lâm Cẩn với Mắt xưa và Đêm còn đang ở…

9. Bàn Hữu Tài với Những mùa đông xưa

Ban tổ chức cuộc thi xin chúc mừng các tác giả được giải.

Lễ trao giải sẽ được tổ chức tại đình làng Chùa, Ứng Hoà, Hà Nội trong một ngày gần nhất.

Tất cả các bài thơ dự thi đã qua vòng sơ khảo sẽ được xuất bản trong tập thơ có tên Thổ ngữ những vùng đất phát hành trong dịp lễ trao giải.

BAN TỔ CHỨC CUỘC THI “THƠ CA VÀ NGUỒN CỘI” lần thứ II

*****

HAI BÀI THƠ ĐẠT GIẢI CUỘC THI

“THƠ CA & NGUỒN CỘI” lần II của Nguyễn Giúp

GÒ NỔI

Nguyễn Giúp ĐT: 0909 022418

GV Trường THCS Trần Hưng Đạo, Huyện Đại Lộc, Tỉnh Quảng Nam

Những thân lúa, thân bắp xanh từ đất đai

Những hạt sương tinh khiết từng giọt mà thành ban mai

Những phù sa vùi lấp đời mình mà thành bãi bờ điền địa

Hạ lưu con sông lang bạt dễ đâu qui hàng

Gò Nổi có phải mồ chôn con sông tự chết?

Linh hồn con sông thoát xác đi về triền dâu

Linh hồn con sông lẩn vào có lau

Linh hồn con sông hóa thân con người dung dị

Linh hồn mọc ra những buổi chiều mọc ra những ban mai

Buổi chiều nghe tiếng con heo kêu

Ban mai nghe tiếng con gà gáy

Giục lòng cái ăn, cái mặc

Trái bắp, củ khoai thẳng mặt một lời

Đói thì cạp đất mà ăn …

Cha mẹ nuôi con cơm trắng cá sông

Cha mẹ dạy con roi dâu với điều nhân nghĩa

Trái ớt cay đỏ mặt tía tai mà khoái chí

Con phải bơi qua sông con mới được làm người!

Như trận mạc và thi ca cần mặt trời

Như cỏ cây cần nắng

Như kẻ sĩ biết nương đâu dưới bóng tùng bóng trúc

Khỏi tiếng chim kêu mà giật mình!

Thân cha mẹ đầy đồng lui hui cày cuốc

Rồng bay lên nóc nhà thờ tộc

Hạc ra nghĩa địa đứng nhìn

Con đường không tên vặn nhánh

Gạo muối tứ phương tàn tro áo giấy

Nhíu nhăn mặt mày khăn đóng áo dài cưỡi hẫng thanh xuân

Thụng thịnh mắt nhìn gia phong khởi chinh cổ

Ngửa mặt lên trời sập xuống đất đai bổn mạng

Vái lạy tổ tiên độ trì noi gương nhân kiệt mà giang sơn

Cốt cách anh hùng áo vải mà chí lớn

Chí lớn bọc lá gừng lá nghệ mà vạn dặm mai sau

Những Hoàng Diệu, Phạm Phú Thứ, Phan Khôi…

Và máu trổ hoa thời những người đàn bà đánh Mỹ

Gò Nổi – một lát cắt tối ưu toàn cục! (*)

Gò Nổi tôi về mùa con sông nước lớn

Gò Nổi thẳm xanh

Thương em ngày trở trời

Gió lay chân ruộng

Đàn sếu bay

Đàn sếu bay …

(*) Phương pháp “ Lát cắt Tụy “ của Giáo sư Hoàng Tụy

*****

NHÀ NGOẠI TÔI TRĂNG LÊN

Nguyễn Giúp ĐT: 0909 022418

GV Trường THCS Trần Hưng Đạo, Huyện Đại Lộc, Tỉnh Quảng Nam

Nhà ngoại tôi bên kia sông

Nơi phù sa cơi cánh cò trắng bãi

Em chăn bò rắc vàng ngọn cỏ

Tăm cá lặn xuống chiều biệt tăm

Những ngày cánh nâu đầu trần

Ấu thơ bay không qua triền đồi

Em đứng đợi hoa ngô bật nụ

Tím bầm khúc sông

Những đôi mắt xanh đuổi theo chiều thẳm xanh

Âm ba trăng non gội tóc

Gàu khua rụng giếng làng

Sực nức em

Đinh ninh sông đã rằm

Đinh ninh ríu ran kẻ ngực

Đêm tràn giấc mơ chẽ đôi ao nhà

Tôi mang một nữa em ra đi

Quê ơi ngày mẹ tôi xưa đầy đặn

Cha tôi xưa dặm trường

Cớ sao em không đi bên đời tôi cho hết thảy như cha mẹ tôi với nhau

Cớ sao em không ra sông nhìn nước chảy

Cớ sao em không bội thực tình yêu của tôi dành cho em

Cớ sao em qua cầu cho tôi bạt xứ

Và… như đã mùa màng rơm rạ ngủ

Cứ phù sa vô tội sông lở bồi đâu đâu

Gom hết tuổi mình xòe bàn tay lật gió

Nỗi buồn mộng du

Quê nhà chừ mặt sông ngầu ngầu say

Liêu xiêu bóng núi

Chắc đường về còn xa?

Bên kia sông đã mấy lần em mười lăm mười sáu

Khuya khoắt một nụ rằm

Nhà ngoại tôi trăng lên!

***

Trong cuộc thi thơ này, có 4 nhà thơ Quảng Nam tham gia

và 2 tác giả đạt giải là Nguyễn Giúp và Đỗ Thượng Thế.

Mộc Nhân xin chúc mừng các tác giả và mong các anh

tiếp tục có nhiều đóng góp cho thơ ca.

123. AI CŨNG ƯA GIẢ DỐI

2012-02-15T16:14:00.001+07:00

HẦU NHƯ AI CŨNG ƯA GIẢ DỐI ?

Tô Vĩnh Hà

Trong top ten đầu tiên của loài người - Kinh Thánh coi “chớ nói chứng dối” (Điều Răn thứ Chín) là một trong 10 điều quan trọng nhất của cuộc đời. Trước đó 500 năm, Đức Phật - Bụt (Budha) còn kỹ lưỡng hơn khi Người xếp “Giới Vọng ngữ” vào một trong 5 điều cấm (Ngũ Giới) đối với bất kỳ ai muốn hướng về Cõi Ngộ (prajnã). Và, hẳn là ai cũng biết trong Năm điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng; không dối gian, tức phải luôn luôn thật thà là một trong ít nhất những gì trẻ em không được phép quên...

Nói như thế để thấy rằng giả dối, dối trá (GD, DT) là những điều trăn trở đầy phiền muộn, khó khăn - dường như đã song hành cùng với mọi kiếp người ở mọi thời, mọi nơi. Một khi chúng là nan đề, có nghĩa là dẹp bỏ (thực ra, chỉ có thể là làm bớt đi, ít trầm trọng hơn) cái nan đề ấy sẽ vất vả, nhọc nhằn biết bao nhiêu...

Trước hết, chúng ta mặc nhiên đồng thuận rằng cuộc sống luôn cần đến những lời nói dối chân thật (LNDCT -True Lies) - tên một bộ phim của Hollywood) được biến hóa dưới rất nhiều cái vỏ, áo khoác, mỹ từ với thiên hình vạn trạng. Chẳng hạn, nói về việc con dâu chăm sóc chu đáo bố mẹ chồng, ta gọi đó là nàng dâu biết điều. Biết điều trong trường hợp này là ai cũng... biết con dâu không bao giờ có thể thương mẹ chồng như mẹ đẻ nên tình thương ấy có ẩn chứa sự biết điều - cái sự giả đầy ẩn nghĩa. Hoặc, trước những sai lầm, sai phạm diễn ra hàng ngày, nhiều nơi, làm thiệt hại nghiêm trọng đến lợi ích quốc gia, dân tộc; không ít lãnh đạo đã cố tình làm giảm nhẹ những điều đau xót ấy bằng các từ như “một số”, “con sâu làm rầu” - sự giả có tính toán và rất khó phản bác bởi một số nằm giữa cả ít và nhiều (!) Chuyện phải giả dối ngọt ngào trong đời thì ai cũng có: Một cái áo đẹp vừa vừa của một người đàn bà có thu nhập không cao, đang mặc nó sẽ dễ dàng được khen là rất đẹp; trước một bệnh nhân nặng ta đủ sự thành tâm và vô tư để an ủi là không có gì nguy hiểm lắm; bạn đến nhà làm vỡ cái lọ hoa mà ta rất quý nhưng ta vẫn nói rằng không sao đâu mà...

Vài dẫn liệu trên đây cho thấy rằng LNDCT không chỉ là phần không thể thiếu được của cuộc đời vì nó là "kiến trúc sư" làm nên tế nhị, biết điều, phải chăng, khiêm tốn, hòa thuận, hợp lý, đoàn kết, khôn ngoan..., nói chung là vô vàn lợi ích mà ông cha ta đã dạy (gián tiếp hay trực tiếp) thông qua vô số ca dao, tục ngữ: Lời nói không mất tiền mua/ Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau; Yêu nhau cau sáu chẻ ba/ Ghét nhau cau sáu bửa ra làm mười;Qua sông nên phải lụy đò/ Tối trời nên phải lụy O bán dầu; Chim khôn hót tiếng oanh vàng/ Người khôn ăn nói dịu dàng, dễ nghe; Chồng ta áo rách ta thương/ Chồng người áo gấm xông hương mặc người; Con không chê cha mẹ khó/ Chó không chê chủ nghèo...

Bàn đến đây mới thấy cái sự khổ của việc phân định rạch ròi giữa GD, DT với LNDCT gần như là vô vọng chẳng khác gì chuyện chúng ta khẳng định rằng A nói thế là tự hào, còn B nói vậy là tự kiêu. Cũng tương tự như thế, sự khiêm tốn thái quá thành tự ti, không thể chấp nhận; sự thẳng thắn cực đoan sẽ trở nên tàn nhẫn, khó có thể dung tha. Nhưng, một nỗi mặc nhiên của cuộc đời buộc chúng ta không thể thoái thác mà phải lựa chọn sao cho ít sai sót nhất những LNDCT có thể chấp nhận được chứ không phải là thấy “không quản được thì cấm”. Rất cần bàn (phải bàn, phải đặt cho ra lẽ) những LNDCT nào là chấp nhận được và những GD, DT nào là không thể. Nói khác hơn, xã hội rất cần những tiêu chí khu biệt được sự khác nhau giữa LNDCT và DT. Sự khác nhau giữa LNDCT và DT có thể ví với cách phân biệt giữa tập tục, ước lệ xã hội với hành vi phạm tội trong luật pháp. Cái đáng phải phiền muộn nhất trong sự phân biệt trên là do người Việt có thói quen sống duy tình (từ dùng của cố GS Trần Quốc Vượng) nên rất thường xuyên lẫn lộn giữa hư và thực, tình và lý, cái nhất thiết phải chế tài, đào thải nghiêm khắc và cái có thể thông cảm, cái nên cho qua và vấn đề không thể bỏ qua, cái kinh tế rạch ròi và cái chính trị hóa mơ hồ...

Rất nhiều nhà văn, học giả đã diễn giải thói xấu này bằng các cách nói khác nhau. Chẳng hạn, nhà văn Nguyễn Quang Lập thì bỡn cợt là tình hình rất chi tình hình; GS Hoàng Tụy thì xa xót về một nền giáo dục hư học. Thậm chí, một học giả người nước ngoài, ông Jonathan Pincus, học giả làm việc cho chương trình Việt Nam, Harvard Kennedy School và là Hiệu trưởng Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fullbright tại TP HCM, mới đây có bài đăng trên Financial Times cảnh báo chúng ta tái cấu trúc nền kinh tế không có nghĩa là tiếp tục theo lối mòn (lâu nay), “xin đừng là trò chơi của chính trị”...

Vậy, trong một phạm vi rất hẹp, có thể phân biệt ranh giới giữa LNDCT và DT là ở đâu? Và, làm thế nào để giảm bớt GD và DT trong xã hội?

Thứ nhất, trong việc giáo dục cho con trẻ dứt khoát phải dạy rằng nói dối nguy hại và xấu xa, không được phép làm chứ không phải là khuyên chúng “nên nói thật”. Đây là cách thay đổi khái niệm cũng như nội hàm của triết lý giáo dục đúng. Phạt nghiêm (sự dối trá) và thưởng hậu (sự thật thà) là nguyên lý mà cha ông đã khuyên nhủ từ lâu.

Thứ hai, trong mọi ngành nghề, phải chế tài nghiêm khắc đối với tất cả mọi sự DT. Chẳng hạn, một nghị sĩ kê khai chức danh giả mặc nhiên phải từ chức; một nhà giáo đạo văn để có bằng cấp mặc nhiên phải bị tước bằng, nghỉ đứng lớp chứ không chỉ là kiểm điểm rút kinh nghiệm; một cơ quan thống kê “nhầm lẫn” số liệu để phù phép cơ quan kiểm toán hay cơ quan thi đua, mặc nhiên phải bị cách chức, thậm chí là truy tố...

Thứ ba, mọi cung cách ứng xử lâu nay được coi là “bình thường” phải được dư luận lên án mạnh mẽ. Chẳng hạn, việc xả rác ra đường phố vô tư phải bị phạt tiền và bị coi là GD trong nguyên tắc sống tôn trọng cộng đồng; cung cách bao biện sai lầm, tội ác phải được chỉ ra đích danh chứ không thể chung chung: “Một số” là kẻ thù của sự thật; những cái tạm coi là đúng nửa vời cũng là sự đồng lõa với DT...

Thứ tư, cái khó nhất, thực sự là nan đề của mọi vấn đề chính là lịch sử. Nếu chưa thể công bố hết sự thật lịch sử thì nhất thiết phải chú giải cho học sinh (bạn đọc xa gần) biết còn nhiều vấn đề "chưa thể công bố hay chưa đủ tư liệu để kết luận". Tuyệt đối không được trình bày lịch sử cho thế hệ trẻ theo cách nhà ngói và nhà tranh cũng giống nhau lúc tối trời. Cách dẫn giải như thế vô hình trung là đưa lũ trẻ vào con đường DT ngày mai.

Thứ năm, nếu lịch sử làm khó chúng ta khi nói thật về cái đã qua thì nói đi đôi với làm lại làm khó toàn xã hội về những sự thực nhãn tiền khó lòng che đậy trong thời đại kỹ thuật số. Nói không đi đôi với làm vừa GD lại vừa DT - phạm cả hai nguyên tắc tối giản của tính trung thực. Các quan chức - tấm gương của sự tin cậy chỉ cần một lần mất tin là người dân sẽ chắp nối thành vạn lần bất tín. Quan chi phụ mẫu mà không thật với dân thì làm sao bắt người dân sống thật?...

Vài cái tạm coi là rạch ròi như thế thực ra vẫn chỉ là gợi ý (lạm bàn) để các vị thức giả trao đổi. Riêng có một điều người viết bài này sẵn sàng đặt cược, đó là: Nếu coi sự DT, GD đang tung hoành, phô trương khắp nơi là chuyện nhỏ thì chắc chắn, xã hội ngày mai sẽ phải trả giá vô cùng đắt. Chừng nào mà ranh giới giữa LNDCT và DT vẫn còn nhập nhoạng, tù mù; chừng đó xã hội vẫn cứ đảo điên vì sự đúng sai, thật giả khó muôn lường. Ta sẽ bơi giữa cuộc đời trong biển cả của sự hỗn loạn, nhiễu nhương về chân giá trị. Làm sao có thể xây dựng một cuộc sống an lành, hạnh phúc nếu người với người cứ sống để lừa nhau? Sự tốt đẹp của xã hội sẽ trôi dạt về đâu khi chung quanh ta vây bủa đủ thứ dối lừa?

Nguồn : Văn hóa Nghệ An

122. TỘI DANH GIẾT NGƯỜI

2012-02-13T20:01:00.009+07:00

ĐOÀN VĂN VƯƠN VỚI TỘI DANH GIẾT NGƯỜI ...?

Huỳnh Văn Cát

Ngay sau khi sự cố Tiên Lãng xảy ra, tội danh của Đoàn Văn Vươn đã được cơ quan pháp luật Tiên Lãng, Hải Phòng xác định: tội giết người và chống người thi hành công vụ. Với tội danh này, bị cáo Đoàn Văn Vươn có thể lãnh án tử hình, nếu không có tình tiết giảm nhẹ.

Tiếng súng hoa cải làm năm sĩ quan và một chiến sĩ bị thương ở một huyện vùng biển của Hải Phòng ầm vang cả nước. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng lắng nghe, các Bộ, các ngành câp T.Ư vào cuộc. Thế rồi một cuộc họp khoáng đại được tổ chức vào ngày 10.2.2012 dưới sự chủ trì của Thủ tướng. Thủ tướng đã chỉ ra những thiếu sót và sai luật của Tiên Lãng từ việc giao đất, thu hồi đất đến cưỡng chế.

Trong văn bản “Toàn văn kết luận của TT về vụ Tiên Lãng” khoản 3, mục 2 ghi rõ: “Chỉ đạo cơ quan bảo vệ pháp luật khẩn trương đưa vụ án “giết người và chống người thi hành công vụ” ra xét xử công khai, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Kiến nghị các cơ quan tiến hành tố tụng xem xét tình tiết giảm nhẹ đối với bị cáo do các quyết định không đúng pháp luật của UBND huyện Tiên Lãng”.

Dựa vào câu chữ và mối quan hệ giữa các vế câu trong trích dẫn trên đây thì ông Vươn và các thân nhân của ông đã có tội danh “giết người và chống người thi hành công vụ”. Để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, TT kiến nghị Tòa án xem xét tình tiết giảm nhẹ cho các bị cáo.

Là công dân của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam một lòng tin Đảng, yêu nước, thương dân và thượng tôn pháp luật, tôi nhiệt liệt hoan nghênh việc làm đầy tinh thần trách nhiệm và những kết luận giàu chất nhân văn của Thủ Tướng, nhưng lòng tôi cứ mãi băn khoăn về tội danh của những ngươì nông dân chân chính bị đẩy đến bước đường cùng này.

Về tôị danh giết người tôi có một số ý kiến sau:

- Anh Vươn giết ai ? sao không thấy án mạng xảy ra?

- Anh chỉ bắn một vài phát súng hoa cải để thể hiện sự phản đối và chống đối những sai trái làm bị thương môt số người - năm sĩ quan, một chiến sĩ - bị lạm dụng thi hành công vụ.

- Như vậy, anh chỉ gây thương tích vì đã vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng chớ không cố ý giết người.

Nếu cố ý giết người, anh phải vũ trang cho mình và thân nhân của mình bằng loại vũ khí có tầm sát hại lớn hơn.

Vì sao anh phải cố ý gây thương tích? Gây thương tích để tự vệ, phòng vệ, bảo vệ quyền lợi hợp hiến, hợp pháp của mình. Dù luật pháp không cho phép công dân bảo vệ quyền lợi chính đáng mình theo cách đó nhưng tôi tin chắc bất cứ công dân nào rơi vào hoàn cảnh của anh Vươn cũng hành động như anh, nếu người đó có lòng dũng cảm và am hiểu luật pháp.

Thà chấp nhận tội danh cố ý gây thương tích, hoặc vượt quá giới hạn phòng vệ còn hơn để bọn quan lại cường hào lợi dụng kẻ hở pháp luật áp bức, bóc lột, cướp đất ... lừa Đảng, dối dân.

Về tội chống người thi hành công vụ:

- Nếu nhìn hiện tượng mà qui kết, thì đúng là anh Vươn phạm tội chống người thi hành công vụ. Vì anh cầm súng hoa cải chống lại sự cưỡng chế của cả một hệ thống chính quyền từ huyện đến xã (được sự cho phép của cấp tỉnh) nơi anh cư trú.

- Nhưng nhìn kĩ bản chất sự việc thì anh không chống người thi hành công vụ mà anh chống lại người lạm dụng công vụ áp bức nhân dân lao động nhằm thực hiện ý đồ đen tối, cụ thể là ông Chủ tịch huyện Tiên Lãng Lê Văn Hiền, ông Pct huyện Nguyễn Văn Khanh, ông Trưởng CA huyện TL Lê Văn Mãi, ông BTĐU xã Vinh Quang Phạm Đăng Hoan, ông CT UBND xã Vinh Quang Lê Thanh Liêm.

- Anh không chống người thi hành công vụ mà chỉ chống lại người bị lạm dụng thi hành công vụ cụ thể là một số chiến sĩ công an, bộ đội tham gia cưỡng chế.

Thủ Tướng kết luận: vụ việc Tiên Lãng là sai pháp luật của nước CHXHCN Việt Nam và trái đạo lí dân tộc, cụ thể là các văn bản giao đất, thu hồi đất, cưỡng chế đều sai pháp luật.

Nếu bọn cướp đêm núp trong bóng tối cướp của giết ngươì, thực hiện hành động sai pháp luật, trái đạo lí, thì kẻ cướp ngày lạm dụng ánh sáng và lợi dụng những góc khuất mà ánh sáng chưa rọi đến để tham nhũng, để áp bức bóc lột, đẩy người dân đến bước đường cùng.

Những người được Đảng cử, dân bầu giữ những chức vụ quan trọng trong bộ máy nhà nước thoái hóa biến chất thành giặc nước, anh Vươn dũng cảm chống lại "giặc" là một viêc làm hợp ý Đảng, lòng dân (tuy nhiên phương thức "đấu tranh" của anh là manh động, không nên khuyến khích ).

Xét một cách toàn diện dưới cái nhìn công tâm đúng bản chất của vấn đề thì vụ án Tiên Lãng (HP) không có ai phạm tội giết người và chống người thi hành công vụ.

Giao Thủy, Đại Hòa, Đại Lộc, Quảng Nam 12.2.2012
( Bài này lấy từ trang Huỳnh Văn Cát )

121. BẤT - TIÊN LÃNG

2012-02-12T18:38:00.018+07:00

BẤT - TIÊN LÃNG

Mộc Nhân – Lê Đức Thịnh

Sự việc quan lại cường hào Tiên Lãng - Hải Phòng cưỡng chế thu hồi đất trái phép vừa qua đã dấy lên làn sóng phẫn nộ từ mọi tầng lớp nhân dân cả nước; là sự khơi nguồn cho hàng ngàn bài báo, bài viết. Mỗi bài khai thác phân tích một khía cạnh khác nhau của sự việc qua đó giúp công luận có cái nhìn khá thấu đáo về bản chất bọn quan tham qua những việc chúng đã gây ra cho gia đình anh Đoàn Văn Vươn, đẩy anh vào thế “tức nước vỡ bờ”.

Trong bài này, người viết mượn một số từ tiếng Việt có “ tiếp đầu ngữ - bất ” để nhìn nhận lại sự việc.
Người xưa nói kẻ nào bất nhân, bất nghĩa, bất trung, bất hiếu thì không đáng làm con người.
Quan lại cường hào Tiên Lãng có quá nhiều cái "bất" thì đáng làm con gì ?

***

Bất nhân : Cưỡng chế người khác ngay vào trước tết âm lịch, đẩy nạn nhân từ chỗ gia đình đang êm ấm yên ổn làm ăn vào cảnh tan cửa nát nhà, màn trời chiếu đất là độc ác, không còn tình người và trái với đạo đức truyền thống dân tộc.
Nói theo kiểu dân gian là hành động "Thất nhân thất đức".
Chợt nhớ lại câu nói của Các Mác : "Chỉ có con thú mới ăn thịt đồng loại".

Thất nhân thất đức

Bất nghĩa : Người dân đã tin tưởng, bầu phiếu cho mình vào Đại biểu Quốc hội nhưng khi sự việc xảy ra tại địa phương, không thấy ĐBQH nào lên tiếng. Các ban ngành đoàn thể địa phương lúc thường thì vận động tuyên truyền này nọ trong nhân dân nhưng lúc này thì im hơi lặng tiếng không một lời thăm hỏi động viên, không một món quà nhỏ trao cho người bị nạn trong dịp tết.
"Kiến nghĩa bất vi vô dõng dã".

Bất trung : Ăn lương từ tiền đóng góp của dân mà không làm tròn bổn phận với dân vậy chẳng khác nào kẻ phản dân.

Thay mặt nhà nước để lo cho dân, hưởng lộc từ việc nước mà để cho nhà nước mang tiếng xấu đó là hại nước.

Cán bộ là đầy tớ của dân, dân làm chủ. Đầy tớ mà làm hại chủ đó là đồ phản chủ.

Bất hiếu : Cha mẹ đặt tên con là Hiền, Liêm với kì vọng về đạo đức nhân cách của con. Thế nhưng hai anh em Lê Văn Hiền, Lê Thanh Liêm lại là những kẻ ác, cường hào vậy là trái với mong ước của cha mẹ đó chẳng phải bất hiếu là gì.

Bất minh : Cưỡng chế đất nhân dân mà không đền bù, không công khai cho dân biết đất đó sẽ giao cho ai, dùng vào việc gì. Xem đó như một bí mật quốc gia "không thể công bố được" để chờ cơ hội lấy lợi ích về mình.

"Miệng nhà quan có gang có thép ".

Bất lương : Cưỡng chế theo kiểu ăn cướp: cướp sạch, phá sạch.

Phá nhà người ta xong rồi bắt chó, cướp đồ đạc trong nhà từ tấm lợp, ổn áp đến tôm cá của họ trong ao đầm cũng vét sạch…
Hành xử với dân như kẻ cướp.
"Cướp đêm là giặc cướp ngày là quan".

Bất chính : Động cơ cưỡng chế thu hồi đất không trong sáng. Lợi dụng lòng tin và sự thiếu hiểu biết pháp luật của người dân để phối hợp với quan tòa nhằm gài bẫy họ.
"Thượng bất chính , hạ tắc loạn" .

Bất tài : Bất tài nên sợ hãi, huy động một lực lượng vũ trang đông đảo với nhiều binh chủng, phương tiện, khí tài chỉ để trấn áp mấy người nông dân.

Kết quả là sáu binh sĩ bị thương, còn hai anh nông dân chạy thoát, dân binh du kích thì bắt được mấy con chó của anh Vươn!
Sau đó chỉ huy lại tự sướng cho rằng đây là: "Một trận đánh đẹp".
"Ăn như rồng cuốn, nói như rồng leo, làm như mèo mửa".

Hợp đồng tác chiến rất có hiệu quả !

Bất hảo : Tham gia cưỡng chế lần này còn có cả giang hồ, xã hội đen là những thành phần bất hảo vừa để tăng hiệu quả trấn áp vừa ngăn cản lực lượng nhà báo tác nghiệp.

"Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã" .

Bất ngờ : Phản ứng “chống người thi hành công vụ” của anh Vươn quá bất ngờ, khiến sự vụ ngoài tầm kiểm soát.

Biết thế này chắc chính quyền TL cũng chưa vội ra tay.
"Con giun xéo mãi cũng oằn".

Cái này không có trong giáo án - viết thành sách

Bất chấp : Sẵn sàng chà đạp lên dư luận, chà đạp đạo đức và pháp luật để đạt mục đích ăn cướp. Thậm chí còn huy động cả cơ quan tuyên huấn huyện ủy và truyền thông địa phương để tuyên truyền bao che cho việc làm sai trái của mình.
"Cả vú lấp miệng em".

Bất nhất : Sau khi vụ việc đã xảy ra, chính quyền có nhiều phát ngôn bất nhất, lúc thì gọi nhà của người dân là “ngôi nhà”, lúc thì gọi đó là “chòi canh cá”…

Ngôi nhà bị phá lúc thì nói lực lượng chức năng phá, lúc thì nói dân bức xúc nên phá, lúc khác lại nói chưa biết ai phá, rồi lại nói không biết có bị phá hay không vì chưa thấy ai báo cáo …
"Miệng quan trôn trẻ".

Bất bình : Vụ này đã gây bất bình trong dư luận xã hội, hàng trăm tờ báo giấy, báo mạng phải lên tiếng tạo nên một làn sóng phản đối mạnh mẽ.

Chính nhờ sự bất bình của dư luận mà bộ mặt thật của bọn cường hào mới được phơi bày ra trước ánh sáng.
"Cháy nhà lòi mặt chuột".

Bất ổn, bất an : Sự việc này nếu nhà nước ta không giải quyết dứt điểm, xét xử không công bằng khách quan theo đúng pháp luật thì e rằng sẽ xảy ra tình trạng bất ổn trong xã hội, bất an trong nhân dân, nhất là nông dân đang sống nhờ vào đất đai; khi mà thời hạn giao đất đang sắp hết chưa biết điều gì sắp xảy ra.
"Cái sảy nảy cái ung".

MN- Tháng 2/2012

120. “MƯỜI CÁI TRỨNG”

2012-02-11T17:26:00.004+07:00

VỀ BÀI CA DAO “MƯỜI CÁI TRỨNG”

Mộc Nhân

Tháng giêng
Thánghai
Tháng ba,
Tháng bốn,
Tháng khốn,
Tháng nạn,
Đi vay
Đi tạm
Được một quan tiền
Ra chợ: Kẻ Duyên
Mua con gà mái
Vê nuôi,
Đẻ ra 10 trứng;
Một: trứng ung,
Hai: trứng ung,
Ba: trứng ung,
Bốn: trứng ung,
Năm: trứng ung,
Sáu: trứng ung,
Bảy: trứng ung,
Còn ba trứng
Nở ra ba con:
Con: diêu tha!
Con: quạ bắt!
Con: két xơi!
Chớ lo phận khó ai ơi,
Còn da lông mọc, còn chồi nẩy cây".
Nhân dân ta có câu “Gạo tháng giêng, tiền tháng chạp” để nói lên cái khó khăn trong những ngày tháng giêng. Không chỉ tháng giêng mà còn qua đến tháng tư, tháng giáp hạt cái khó vẫn còn đeo bám đời sống của người nông dân. Lời ca dao kể ra từng tháng từng tháng:
Tháng giêng,
Tháng hai
Tháng ba,
Tháng bốn,
để diễn tả túng quẩn kéo dài dằn vặt, tháng này qua tháng khác.
Chúng ta thường gọi quen miệng là “tháng tư”. Còn ở đây nhân dân lại gọi là tháng “bốn” ? Phải chăng cái âm bằng “tháng tư” nghe nó nhẹ nhàng quá, “tháng bốn” vừa tạo âm trắc vừa hợp vần với câu sau:
Tháng khốn,
Tháng nạn
“Khốn, nạn” là từ Hán Việt chỉ hoàn cảnh khó khăn gặp tai ách liên quan đến tính mạng hoặc tài sản. Trong ngôn ngữ bình thường “Khốn nạn” thường đi chung thành một chữ ghép. Thế nhưng ở đây người ta chẻ đôi ra, tách khốn nạn ra thành tháng khốn, tháng nạn cũng để diễn tả hoàn cảnh khó khăn cùng cực kéo dài lê thê.
Nhưng khó khăn, cực nhọc con người không thối chí mà :
Đi vay
Đi tạm
Được một quan tiền
“Tạm” tức là vay, là mượn. Một lần nữa câu thơ kéo dài ra để diễn tả cảnh đi mượn tiền không phải dễ dàng mà rất vất vả ngược xuôi đây đó.
Người nông dân không phải vay tiền để mua lương thực ăn qua ngày cho đến vụ mùa tháng năm mà để mua con gà mái làm vốn mong cho nó sinh sôi nảy nở về sau. Đây là thái độ hành động hướng về tương lai.
Thế nhưng thật trớ trêu :
Vê nuôi
Đẻ ra 10 trứng;
Một: trứng ung,
Hai: trứng ung,
Ba: trứng ung,
Bốn: trứng ung,
Năm: trứng ung,
Sáu: trứng ung,
Bảy: trứng ung,
Câu thơ ngắn, dãn nhịp nói lên sự chờ đợi ngóng mong kéo dài ngày này qua ngày khác. Cuối cùng thì bao trông ngóng, chờ đợi, hi vọng nhưng họ lại liên tục thất vọng.
Tưởng đâu đã bế tắc quay về con số không nhưng rồi một tia hy vọng lại lóe lên :
Còn ba trứng
Nở ra ba con
Niềm vui lại đến nhưng lại tiêu tan ngay :
Con: diều tha,
Con: quạ bắt Con: két xơi.
Thế là hết. Hết cả mười quả trứng. Trong hoàn cảnh khốn cùng như vậy người nông dân vẫn không chán nản, không bi quan, không than thân trách phận. Họ vẫn vững niềm tin. Niềm tin kỳ diệu ở chính mình đã mở ra lối thoát tuyệt vời :
Chớ lo phận khó ai ơi,
Còn da lông mọc, còn chồi nẩy cây.
Dựa vào cái gì mà xây dựng được niêm tin kỳ diệu như thế ? Họ không dựa vào ước muốn ảo tưởng mà rất thực tế , có cơ sở vững chắc được xây dựng từ niềm tin : “còn da lông mọc còn chồi nẩy cây”.
Bài ca dao là một nghệ thuật dân gian, nhưng khi đi vào lòng người, lòng dân tộc nó trở thành một thông điệp nói vê nhân sinh quan lạc quan với tinh thần chủ động của con người luôn, không oán thán mà luôn đối mặt với cảnh ngộ, hướng về phía trước.
Đó là bản lĩnh, là tinh thần làm chủ cao độ tạo nên sức mạnh trong tiến trình phát triển của đời sống dân tộc.

119. TÔI LÀ CÂY BÚT CHÌ

2012-02-11T07:54:00.004+07:00

TÔI LÀ CÂY BÚT CHÌ

Leonard E. Read

Leonard E. Read (1898-1983) thành lập Tổ chức Giáo dục Kinh tế (Foundation for Economic Education-FEE) năm 1946 và làm chủ tịch của tổ chức này cho đến khi qua đời. FEE là một trong những trung tâm nghiên cứu tự do (think tank) đầu tiên của Mỹ.

"Tôi, Cây Bút Chì" , tiểu luận nổi tiếng nhất của ông, được ấn hành tháng 12, 1958 trong tạp chí Người Tự Do.

***

Tôi là một cây bút chì--một cây bút chì bằng gỗ, tầm thường và quen thuộc với những em học sinh và người lớn biết đọc và biết viết.

Nhưng, buồn thay, những người dùng tới tôi vẫn thản nhiên sử dụng và chẳng buồn tìm hiểu nguồn gốc của tôi như thế nào, cứ như thể sự hiện hữu của tôi chỉ là một tình cờ ngẫu nhiên và chẳng có căn nguyên chi hết. Cái thái độ rẻ rúng ấy đẩy tôi xuống hạng những đồ vật hạng xoàng. [Nhưng] Đó là một loại sai lầm khủng khiếp mà nhân loại không thể tồn tại lâu dài được mà không gặp nguy hiểm. Lý do là vì, như nhà thông thái G. K. Chesterton đã nói: "Chúng ta bị héo tàn đi vì thiếu sự tò mò, chứ không phải vì thiếu những điều kỳ diệu."

Tôi, Cây Bút Chì, dù có bề ngoài đơn giản, đáng để cho các bạn phải kinh ngạc, vâng, đó là điều mà tôi sẽ cố thuyết phục các bạn. Thực ra, nếu bạn có thể hiểu tôi--không, đối với nhiều người, đây quả là một đòi hỏi quá đáng--hay nếu bạn có thể cảm nhận sự huyền diệu được hình tượng hóa qua bản thân tôi, thì bạn có thể giúp cho nhân loại bảo vệ được sự tự do đang bị mất dần đi. [Cuộc đời tôi] là một bài học thâm thúy dù tôi có một bề ngoài đơn giản.

Đơn giản? Đúng thế! Nhưng tôi dám cá là không có một cá nhân nào trên trái đất này biết cách chế tạo ra tôi. Nói nghe có vẻ lập dị, phải không các bạn? Nhất là khi ta thấy có vào khoảng một tỷ rưỡi cây bút chì được chế tạo hàng năm tại nước Mỹ.

Xin bạn hãy cầm tôi lên và ngắm nghía xem. Bạn thấy gì nào? Chẳng có gì hấp dẫn đôi mắt cả--một chút gỗ, chút sơn, cái nhãn hiệu, than chì, chút kim loại, và một cục tẩy.

Vô số tiền nhân

Nếu như bạn không thể truy nguyên gia phả của bạn từ nhiều đời trước, thì đó cũng là điều bất khả cho tôi để kể tên và giải thích tất cả những tiền nhân của mình. Nhưng tôi cũng cố kể ra một số đủ để lấy le với bạn về cuộc đời phong phú và phức tạp của tôi.

Cây gia phả của tôi bắt đầu, thực ra, là một cái cây, chính là một cây tuyết tùng có thớ gỗ thẳng, mọc tại miền bắc của tiểu bang California và tiểu bang Oregon. Bây giờ bạn hãy thử tưởng tượng ra tất cả những nào cưa, nào xe vận tải, dây chão và vô số những dụng cụ khác nhau để đốn những cây tuyết tùng xuống và kéo ra lề đường. Hãy thử nghĩ đến tất cả những người thợ và vô vàn những kỹ thuật cần thiết tạo nên nghề thợ rừng: đào mỏ lấy quặng sắt, luyện thép và chế biến thành lưỡi cưa, lưỡi búa, động cơ; việc trồng những cây gai dầu và quá trình chế biến thành những sợi dây chão to lớn và chắc chắn; rồi những trại cưa có phòng ngủ và phòng ăn và bếp núc cho nhân viên.

Những thân gỗ sau khi đốn xong được chuyên chở bằng xe lửa tới một nhà máy cưa ở San Leandro, bang California. Bạn có thể tưởng tượng ra những người chế tạo ra những toa xe lửa, đường rầy và những kỹ sư hỏa xa đã chế tạo và xây dựng ra những hệ thống thông tin phụ thêm vào đó? Những điều này thuộc về vô số tiền nhân của tôi.

Bây giờ hãy xem đến nhà máy xẻ gỗ ở San Leandro. Những thân gỗ tuyết tùng được xẻ thành những lát gỗ mỏng và cưa thành những thanh gỗ có chiều dài bằng cây bút chì, dầy khoảng 0.6 phân. Rồi lại còn có những lò nướng và nhuộm màu cho những thanh gỗ này như kiểu phụ nữ thoa phấn lên mặt. Người ta muốn tôi có màu sắc đẹp đẽ chứ không phải màu trắng nhợt nhạt của gỗ. Xong rồi những thanh gỗ này được thoa sáp và nướng khô thêm một lần nữa. Bao nhiêu kỹ thuật đã đổ vào việc chế tạo nên lò nướng và máy nhuộm, vào việc tạo ra sức nóng, điện lực và ánh sáng, động cơ, dây cu-roa, và những vật dụng cần thiết khác trong một nhà máy cưa? Phải kể luôn những người thợ quét dọn nhà máy nữa chứ? Vâng, và phải kể luôn những người đã đổ bê-tông làm nên cái đập thủy điện cho Công ty Điện lực và Khí đốt thiên nhiên Thái Bình Dương, tức là công ty cung cấp điện cho nhà máy cưa này.

Cái "ruột" chì của tôi, gọi như vậy chứ thật ra chẳng có chút chì nào cả, cũng rất phức tạp. Bột than (chì) được lấy lên từ mỏ ở Ceylon. Hãy nghĩ đến những người thợ mỏ và những người thợ làm bao nhiêu những vật dụng khác và những người thợ làm bao giấy đựng bột than chì để chuyên chở, rồi những người thợ làm dây để buộc những bao này lại, rồi những công nhân bốc vác những kiện hàng này lên tàu thủy, rồi những người thợ đóng tàu thủy nữa. Ngay cả những người giữ hải đăng và những người tài công lái tàu ra vào hải cảng cũng góp phần vào việc sinh sản ra tôi.

Bột than chì được trộn với đất sét lấy từ Mississippi có chứa dung dịch ammoniac và được dùng trong quá trình tinh luyện. Nhằm gia tăng độ cứng và trơn láng của những thỏi "chì," chúng được nhúng vào một hợp chất nóng gồm có chất sáp làm nến lấy từ Mexico, sáp paraffin, và mỡ động vật được hy-drô hóa.

Cái vỏ gỗ tuyết tùng của tôi được sơn sáu lớp sơn láng. Bạn có biết loại sơn láng (làm sơn mài) có bao nhiêu chất không? Ai có thể nghĩ rằng những người nông dân trồng cây thầu dầu và những người thợ ép thầu dầu cũng dự phần trong tiến trình này? Nhưng mà thật như vậy đó. Ngay cả tiến trình pha sơn thành màu vàng đẹp đẽ cũng cần tay nghề của vô số bao nhiêu người.

Tôi có một chút xíu kim loại--cái vòng bịt đuôi cây bút chì--làm bằng thau. Bạn hãy nghĩ đến tất cả những người thợ mỏ kẽm và đồng và những người có tay nghề tạo nên những tấm thau sáng loáng từ những sản phẩm đó của thiên nhiên.

Rồi đến cái vương miện của tôi, vẫn thường được gọi nôm na là "cái mấu," tức là chỗ giữ cục tẩy để người ta xóa đi những chỗ viết sai. Cái chất gọi là "factice" chính là cái chất "tẩy" đi những chỗ viết sai. Cái chất này cũng giông giống như chất cao-su, nhưng thực ra là hợp chất của dầu hạt cải Canola trộn với chất sulfur chloric. Chất cao-su, trái với những gì ta nghĩ, không "tẩy" được và chỉ dùng để dính hợp chất này lại mà thôi.

Không một ai biết

Còn có ai muốn thử với điều tôi khẳng định ban đầu là không có một người duy nhất nào trên trái đất biết cách làm ra tôi không?

Thực ra, hàng triệu người đã góp tay vào việc cấu tạo nên tôi, nhưng mà không có ai biết được những người khác. Bạn cũng có thể nói rằng tôi đã nói phóng đại khi liên kết một người hái trái cà phê ở xứ Ba-tây xa lắc và những người trồng thực phẩm ở chỗ nào đó với sự cấu tạo ra tôi. Nhưng tôi vẫn giữ lập trường. Đó là, không có một người duy nhất nào trong số những triệu người này, kể cả ông chủ xếp sòng của công ty sản xuất bút chì, là người đã đóng góp hơn một phần nho nhỏ cách thức tạo ra tôi. Sự khác nhau giữa người thợ mỏ ở Ceylon và người thợ rừng ở Oregon là sự khác nhau về cách thức. Cả hai người thợ này không thể thiếu được, cũng như nhà hóa học trong xưởng hay người công nhân tại giếng dầu hỏa (sáp paraffin làm từ dầu hỏa) cũng không thể thiếu được.

Đây cũng là một sự kiện đáng ngạc nhiên nữa. Đó là, tất cả những người dính dáng đến tiền thân của tôi, từ người công nhân làm việc ở giếng dầu hỏa, đến nhà hóa học, hay người thợ mỏ đào than chì và đất sét, hay bất cứ ai chế ra tàu thủy, xe lửa, hay xe vận tải, hay những người thợ chạy cái máy làm "vương miện" cho tôi, hay ông chủ tịch hãng làm bút chì...làm những công việc của họ...đều không cần đến tôi. Mỗi người trong số những người này không cần tôi bằng một em bé đang học lớp một. Thực ra, có một số người trong hằng hà sa số những người này chưa bao giờ thấy một cây bút chì chứ đừng nói gì đến sử dụng nó. Động lực để họ làm việc là điều gì khác chứ không phải tôi. Có lẽ phải nói như thế này: Mỗi người trong số hàng triệu người này thấy rằng họ có thể trao đổi một tí ti kiến thức về cách thức chế tạo đồ dùng và dịch vụ của họ với những nhu cầu khác mà họ cần. Tôi có thể không nằm trong danh sách những nhu cầu của họ.

Không có Nhà Tổng Đạo Diễn

Có một sự kiện còn đáng ngạc nhiên hơn: sự vắng bóng của một nhà tổng đạo diễn, một người chỉ đạo và ra mệnh lệnh điều khiển vô vàn những hoạt động kể trên để tạo ra tôi. Ta không tìm được dấu tích của một người như vậy. Thay vào đó, ta thấy có một Bàn Tay Vô Hình đang điều động mọi sự. Đó cũng chính là sự bí ẩn tôi nói tới lúc ban đầu.

Người ta thường nói là "Chỉ có Thượng đế mới có thể tạo ra một cái cây." Tại sao ta đồng ý với câu nói này? Chẳng phải vì ta nhận thức được là con người không thể tạo ra được một cái cây hay sao? Thực ra, liệu ta có thể mô tả được một cái cây hay không đã? Ta không thể làm được điều này ngoài một số những miêu tả hời hợt. Ta có thể nói, thí dụ như thế này, là một cấu trúc phân tử nào đó đã thể hiện thành một cái cây. Nhưng có một bộ óc con người nào đã có thể ghi chép lại, chứ đừng nói đến việc chỉ đạo, những thay đổi liên tục trong những phân tử đã diễn ra trong đời sống của một thân cây không? Đó là một kỳ tích không thể nào tưởng tượng nổi!

Tôi, Cây Bút chì, là một sự kết hợp phức tạp của nhiều điều kỳ diệu: một cái cây, kẽm, đồng, bột than, vân vân. Nhưng thêm vào trong những điều kỳ diệu đã thể hiện trong thiên nhiên còn có một điều kỳ diệu hơn nữa: sự phối hợp những năng lực sáng tạo của con người--hàng triệu những kiến thức nhỏ bé được phối hợp một cách tự nhiên và tự phát nhằm đáp ứng nhu cầu và ước muốn của con người mà không có một bàn tay đạo diễn nào của con người cả! Vì chỉ có Thượng Đế mới tạo ra được một cái cây, tôi khẳng quyết là chỉ có Ngài mới tạo ra tôi. Con người chẳng có thể làm gì hơn là sắp xếp hàng triệu những phương thức sản xuất lại cũng như Ngài đã phối hợp những phân tử lại để tạo ra một cái cây.

Đó chính là những điều tôi muốn nói khi viết rằng: "nếu bạn có thể cảm nhận sự huyền diệu được hình tượng hóa qua bản thân tôi, thì bạn có thể giúp cho nhân loại bảo vệ được sự tự do đang bị mất dần đi." Vì, nếu ta ý thức được rằng những phương thức sản xuất này sẽ, một cách tự nhiên và tự động, sắp xếp lại thành những công thức sản xuất đầy sáng tạo để đáp ứng những nhu cầu của con người--nghĩa là không có sự hiện diện của chính quyền hay một sự chỉ đạo mang tính cưỡng bách nào--thì con người sẽ thủ đắc được phần tử tuyệt đối cần thiết cho tự do: Niềm tin vào những con người tự do. Tự do sẽ không thể nào hiện hữu được nếu thiếu niềm tin này.

Một khi mà nhà nước có được độc quyền về một hoạt động sáng tạo, thí dụ như phân phát thư tín, thì hầu hết người ta sẽ nghĩ rằng thư tín sẽ không thể nào được phân phối một cách hữu hiệu bởi những người hoạt động một cách tự do. Và đây là lý do: Mỗi người trong chúng ta nhìn nhận rằng mình không biết mọi cách thức liên quan đến việc phát thư, đồng thời cũng nhận thức rằng không một cá nhân nào có thể biết hết được. Đó là những nhận thức đúng đắn. Không một cá nhân nào có thể biết được hết mọi cách thức phân phối thư tín cho toàn quốc, cũng như không có ai biết hết mọi cách thức làm ra cây bút chì. Và, khi mà ta không có niềm tin vào con người tự do--niềm tin rằng hàng triệu những phương thức sản xuất nho nhỏ sẽ tự động và tự nhiên phối hợp lại để tạo ra sản phẩm--thì người ta không thể nào mà không kết luận, một cách sai lầm, rằng thư tín chỉ có thể được phân phối bởi và qua sự "đạo diễn" của nhà nước.

Những bằng chứng hùng hồn

Nếu Tôi, Cây Bút Chì, chỉ là một đồ vật được dùng làm bằng chứng cho sự sáng tạo của con người khi họ được tự do để thử nghiệm, thì lập luận của những người thiếu niềm tin sẽ tương đối đứng vững. Nhưng, có vô số bằng chứng như vậy trên mọi lãnh vực. Việc phân phối thư từ coi vậy chứ thực đơn giản khi ta so sánh với, thí dụ, việc ráp một chiếc xe hơi hay một cái máy tính hay một cái máy xay lúa hay một cái máy tiện hay hàng chục ngàn những điều khác nữa. Phân phối ư? Trên lãnh vực này khi người ta được tự do thử nghiệm, đã gởi giọng nói của con người vòng quanh trái đất trong vòng không tới một giây đồng hồ; họ đã chuyển đi hình ảnh và tiếng nói trực tiếp tới nhà khi sự việc đang xảy ra; họ đã chuyển 150 hành khách từ Seattle tới Baltimore dưới 4 tiếng đồng hồ; họ đã chuyển xăng dầu từ Texas tới New York bằng một giá rẻ không ngờ và chẳng cần trợ cấp của chính phủ; họ đã chuyển 4 ký dầu hỏa từ Vịnh Ba Tư tới bờ phía đông nước Mỹ với một giá rẻ hơn là bưu phí gửi một lá thư qua bên kia đường.

Bài học mà tôi muốn truyền đạt như thế này: Hãy để cho tất cả những năng lực sáng tạo được tự do. Xã hội chỉ cần được tổ chức để hoạt động hài hòa với bài học này. Hãy để bộ máy pháp luật của xã hội dẹp bỏ hết những chướng ngại cho sự tự do càng nhiều càng tốt. Hãy để cho những phương thức sản xuất đầy sáng tạo được tự do tuôn chảy. Hãy có niềm tin là những con người tự do sẽ tương tác hài hòa với Bàn Tay Vô Hình. Niềm tin này sẽ được xác lập. Tôi, Cây Bút Chì, dù bản thân tôi rất ư là đơn giản đã thể hiện được sự kỳ diệu của sự sáng tạo ra tôi; đó là một bằng chứng hùng hồn cho thấy đây là một niềm tin thực tiễn và thực tế, cũng có thực như trời nắng, trời mưa, cây tuyết tùng, và trái đất của chúng ta.

Nguồn:http://www.econlib.org/library/Essays/rdPncl1.html

118. TẬP THƠ "CÕI LẶNG"

2012-02-09T17:35:00.002+07:00

TẬP THƠ "CÕI LẶNG" (*) CỦA NGUYỄN KHOA ĐIỀM
YẾU DƯỚI MỨC TRUNG BÌNH

Đỗ Hoàng

Tập Cõi Lặng của Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm do Nhà xuất bản Văn Học ấn hành năm 2007.

Tập có 56 bài, 9 bài thơ viết theo hình thức truyền thống (có bài lỗi vận – Tắm bến Hà Khê, Đọc thơ tứ tuyệt của Đỗ Mục, Người nằm bên Hồ Tây...), 44 bài viết theo “tân hình thức”, không vần không điệu, tức là Vô lối, 3 bài theo thể hiện đại – thơ tự do.

Tập Cõi Lặng ra được nhiều người tìm đọc. Người ta tò mò là chính. Họ xem ông nhà thơ làm quan to tột đỉnh khi hồi hưu có như những ông quan xưa hồi hưu, có khác gì thường dân đang quằn quại khổ đau dưới một sự toàn trị không. Hoá ra ông “quan to” hồi hưu lại hậm hực, ấm ức, tiếc rẻ, khẩu khí có khi còn quá đáng hơn cả dân thường, bài Vô lối sau:

“Bây giờ là lúc có thể chia tay với điện thoại để bàn, cạc vi- dít, nắm đấm mi – crô.

Tự do lên mạng với đời sống, ăn ngủ với bụi đường...

...Anh là một với cánh đồng, cánh hẩu với quán cóc, ăn chịu với cỏ...”

(Bây giờ là lúc).

Ông quan to, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm không giấu sự nuối tiếc, bực bội, cả căm tức khi mình bị buộc về hưu giữa chừng, đang lúc kiếm ra nhiều bỗng lộc. Tiếc không thay đổi được thời gian, thời gian đã đóng đinh lên thân thể; hối không làm được như gã quan Tàu trước đây đổi 83 tuổi ra 38 tuổi để tại vị nhiều thập kỷ nữa, để hốt vàng, hốt bạc. Bao nhiêu cái tiếc, bao nhiêu cái tức, cái căm.

(Nghĩ về mất chức mà đau

Từ nay thôi hết xe tàu vi vo

(Vè cụ Thượng mất chức – Dân gian)

Làm quan đời nay nó hái ra toàn ngọc tạ vàng tấn, chứ không phải chỉ ba đấu gạo như tri huyện, nhà thơ Đào Tiềm xưa, và 40 đô la/tháng như Phó tổng thống, nhà thơ Rumani - Đimitrôva... nên các quan khát chức, khát quyền điên dại, oán trách đồng liêu hảm hại, oán trách tạo hoá phôi pha tuổi tác. Sự hồi hưu ở quê là một sự đi đày, chứ không phải là từ quan về vui thú điền viên như quan xưa:

“Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ

Người khôn người đến chốn lao xao”

(Nguyễn Bỉnh Khiêm)

Mà:

“Tóc trắng như thời gian thích chữ lên trán

Đày anh về quê

Không thể chạy trốn số phận”

(Nhặt ghi)

Và như vậy hoá ra những bài thơ viết về quê hương, cố quận như: Làng Phao Võng, Cánh đồng buổi chiều, Thành phố sớm xuân, Viết cuối năm, Về quê đón tết... đều giả hết!

Nguyễn Khoa Điềm không giấu mình nỗi đam mê quyền lực, đam mê làm quan đến nỗi Huế và Hà Nội thời giao thông hiện đại, xe con đời mới to chỉ đỉ 7 tiếng đồng hồ là đến nhà mà để lỡ cả mùa thu, lỡ cả mùa đông. Lỡ cả mùa thu, lỡ cả mùa đông không phải lo dân chống bão lụt, chống hạn hán, lo cầm quân đánh giặc ngoài biên thuỳ, mà lỡ cả mùa thu, lỡ cả mùa đông là cấm mạng, chặn tường lửa, cấm tư tưởng dân chủ, cấm những người” nhìn ra bốn phương rực rỡ văn minh, tức tối nước nhà cam đường hủ bại” lỡ vì:

“Đã lâu anh chưa về Huế

Hẹn vào thu rồi lỡ cả mùa đông

Anh mải mê trên đường hoạn lộ

Ngảnh về quê hư ảo một vầng trăng”

(Viết cuối năm)

Vì đam mê làm quan, đam mê quyền lực nên ông quan Nguyễn Khoa Điềm không giấu một thủ đoạn chính trị nào để đạt quyền chức:

“Nhiều khi đá đá dạy ta mềm mỏng”

(Hy vọng)

Đến đây chúng ta nhớ tích cũ tay quan Lưu Sử Đức cũng bên Tàu. (Làm quan thì phải học Tàu).

Ông bố muốn con làm quan to nên ra tình huống như nền giáo dục tiên tiến các nước hay ra tình huống cho sinh viên thực hành.

Ông bố nói:

- Nếu quan trên mắng mỏ nhổ nước bọt vào mặt con thì con phải làm sao?

Lưu Sử Đức thành thực trả lời:

- Con im lặng và sẽ lấy khăn lau đi!

Ông bố giật nảy mình như đỉa phải vôi:

- Không được! Không được! Hỏng hết bánh kẹo! Hỏng hết bánh kẹo! Cứ để vậy, cứ để vậy, cho nó tự khô!

Nếu Lưu Sử Đức sồng lại thì phải đến học ông quan “mềm mỏng” Việt Nam Nguyễn Khoa Điềm thêm mấy chiêu nữa!

Vì đam mê quyền lực, vì súng đẻ ra chính quyền (Mao Trạch Đông) nên tình thương con người trong thơ Nguyễn Khoa Điềm nhạt nhẽo, sống sượng, sáo rỗng, vô tình, không thật một chút nào. Những câu đại ngôn sau vừa kém thi pháp, vừa kém nhân đạo:

“Người ơi, tôi yêu người tha thiết

Tôi sống với người, chết vì người”

(Cõi lặng)

Nhiều nhà thơ ở Huế bình và chê Cõi Lặng là tình cảm vờ vịt. Thật không sai chút nào!

Nhiều bài thơ của Nguyễn Khoa Điềm viết theo kiểu Vô lối dưới vè như: Anh đợi, Ngồi với cây long não nhà bạn, Hoa quỳ vàng...

“Vứt hết sách vở

Hai tay bụi trần

Núi cao anh trèo

Sông sâu anh lội...

(Anh đợi)

Cõi lặng có nhiều bài thua cả những bài ở các tập thơ trước như bài Tháng tư:

“ Tháng tư lá xà cừ xào xạc mặt đường

Dãy tường cổ nảy những chùm lá mới

Hà Nội thì thầm nghìn tuổi

Mừng Đảng qua một mùa đại hội”

(Tháng tư)

“Tháng tư dông chuyển bồn chồn

Hạt mưa vây ấm, nỗi buồn cách xa

Phía em, phía của quê nhà

Trắng là tóc mẹ, xanh là áo em!”

(Đất ngoại ô)

Trong Cõi Lặng Nguyễn Khoa Điềm lạm dụng từ Hán Việt chưa Việt hoá như: Vô ngôn, Hoạn lộ, Hư tự...

“Bao giờ, nơi nào anh đọc được mình

Qua nỗi đau nhân loại

Vô ngôn

Hư tự”

(Những quyển sách)

Khách quan mà nói thì những bài thơ mà Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm viết theo thể thơ truyền thống khá hơn một chút, có thơ hơn một chút không phải như các bài ôp lối hủ nút, lởm khởm như: Mưa thu, Bạn thơ, Người nằm bên Hồ Tây, Lên núi thăm chùa...”

“Ta ngồi như cội trúc

Gội mưa thu bốn bề

Nghĩ mình không lỗi hẹn

Với người đang xa quê

Chỉ mong em trở lại

Kịp hái chùm tóc tiên

Cắm lên bình lam ngọc

Mừng một ngày lãng quên”

(Mưa thu)

Cõi lặng là một tập sách yếu kém dưới mức trung bình.

Hà Nội ngày 1-2 – 2012

Đỗ Hoàng

(*) Nhà xuát bản Văn học năm 2007

Dịch VÔ LỐI CỦA NGUYỄN KHOA ĐIỀM

CÕI LẶNG (*)

Cõi lặng. Anh soi thấy mặt mình

Với nỗi buồn trong sạch

Cõi lặng. Không tiếng động nào khác

Người ơi, tôi yêu người tha thiết

Tôi sống vì người, chết vì người

Cõi lặng. Tôi vượt qua ghềnh thác

Đến những miền trong xanh...

Ngày 17.1.2003

(*) In trong tập Cõi Lặng – NXB Văn học năm 2007

Viết liền văn xuôi:

CÕI LẶNG

Cõi lặng. Anh soi thật mình với nỗi buồn trong sạch. Cõi lặng, không một tiếng động nào khác - Tiếng đập trái tim anh. Người ơi, tôi yêu người tha thiết. Tôi sống với người, chết vì người. Cõi lặng, tôi vượt qua ghềnh thác đến những miền trong xanh.

Nhận xét:

Đây là điển hình cho loại Vô lối đang thịnh hành. Nó tù mù, tờ mờ, chuột không ra chuột dơi không ra dơi. Nếu gọi là thơ thì là một sự xúc phạm rất lớn với thi ca!

Khi chuyển những bài Vô lối qua cách viết kiểu văn xuôi mới biết các bài Vô lối ấy thì thấy nó kệch cỡm, bệnh hoạn biết nhường nào. Đúng là một quái thai của văn chương.

Đấy là mới nhìn hình thức biểu hiện, chứ soi vào ý tứ, câu chữ và tu từ (hay là thi pháp) thì không biết gọi chúng là gì!

Riêng hai câu đại ngôn “Người ơi, tôi yêu người tha thiết/ Tôi sống vì người, chết vì người” thì giống như con sói hú lên: “Cừu ơi, ta yêu Cừu tha thiết/ Ta sống vì Cừu, ta chết vì Cừu!”

Dịcn sang thơ Việt:

CÕI LẶNG

Cõi lặng, anh soi thật mình

Nỗi buồn trong sạch, trắng trinh giữa trời.

Cõi lặng, không tiếng nào rơi,

Tiếng tim anh đập muôn đời nào yên!

Yêu người tha thiết, thiêng liêng,

Nguyện cùng sống chết, đảo điên vì người!

Cõi lặng, ghềnh thác vượt rồi,

Đến miền trong sạch, tuyệt vời xanh trong!

Đỗ Hoàng dịch

Hà Nội ngày 29 -1 – 2012

Nguyễn Khoa Điềm

Nguyên bản

ANH ĐỢI (*)

Đến sớm một ngày

Vượt trước thôi đường

Cao hơn thói thường

Anh đợi

Đánh đổ một đời

Cuối đất cùng trời

Anh đợi

Anh tìm em

Từ cõi hư vô

Đến phiên chợ trời

Âm dương xanh thẳm

Thương nhớ bồi hồi

Anh đợi

Vứt hết sách vở

Hai tay bụi trần

Núi cao anh trèo

Sông sâu anh lội

Anh đi tìm em

Mây chiều bạc tóc

Thương nhớ lao lung

Một thời trận mạc

Một thời cấy trồng

Anh là hạt thóc

Em là cánh đồng

Gieo bao thương nhớ

Vẫn còn mênh mông

Còn chăng điều tốt

Trong cuộc đời này?

Còn bao nông mặn

Em dành hai ta?

Ngàn năm, trăm năm

Anh mong, anh đợi

Một ngày xuôi tay

Đường xa để lại

Anh còn ngoái lại

Những lời hôm qua:

Anh đợi!

Ngày 27 – 9 -2006

Nhà thơ Vũ Quần Phương có bài Đợi

“Anh đứng một giờ

Đất lạ thành quen”

Một sự phát giác từ hiện thực, rất hay, ai cũng biết nhưng không ai nói được. Bài Anh đợi của Nguyễn Khoa Điềm vô duyên hết chỗ nói. Nó vừa quê, vừa cổ lỗ sỉ, không có phát hiện gì mới, lại dưới cả vè thì đọc giả làm sao chấp nhập được?

Đỗ Hoàng Tạm dịch qua vè truyền thống người Việt:

VÈ ANH ĐỢI

Vè vẻ, vè ve

Nghe vè anh đợi.

Đến sớm một ngày

Không thì trời tối.

Vượt trước thôi đường

Cao hơn thói thường

Anh chờ, anh đợi

Anh tìm, tìm em

Từ cõi hư vô

Đến phiên chợ trời

Âm dương sáng tối

Thương nhớ bồi hồi

Anh chờ, anh đợi.

Vở sách trôi nổi

Hai tay bụi trần

Núi cao anh lần

Sông sâu anh lội

Anh đi tìm em

Mây chiều tóc rối

Thương nhớ lao lung

Chiến trường lạc lối

Một thời cấy trồng

Anh hạt thóc thối

Em là cánh đồng

Gieo bao thương nhớ

Vẫn còn mênh mông!

Còn chăng điều tốt,

Trong cuốc đời này?

Còn bao nồng mặn

Dành ta, ai hay?

Ngàn năm, ngàn năm

Anh mong, anh đợi

Một ngày xuôi tay.

Đường xa để lại

Anh ngoái lần này,

Những lời hôm qua!

Vẫn còn chói lọi!

Hà Nội ngày 29 – 1 - 2012

Ngyễn Khoa Điềm

Nguyên bản:

NGỒI VỚI CÂY LONG NÃO NHÀ BẠN

Ngồi với tôi mỏi mê

Anh quay vào bếp

Xong nồi lục đục

Mỗi âm thanh dễ nhận ra

Củi – diêm - nước mắm

Và những gì gian khó

Không âm thanh

Tôi một mình

Một nình với cây long não

Cây long não già mà lá trẻ

Như ta giữa cuộc đời này

Cây long não lặng im

Cây long não trịu trần

Năm tháng bên nhau

Nhận lấy phấn bụi bặm

Trả ta hương lành

Và một chút gì sâu xa

Không rõ nữa nữa

Bây giờ cây tiếp chuyện tôi

Gác một chân lên hè phố

Chúng tôi nói về anh

Những trang chứa biết đến của một người cầm bút...

Bên cầu Phủ Cam, tháng 5 năm 1982

Đỗ Hoàng dịch:

VỚI BẠN

Ngồi với tôi mải mê

Anh lại quay vào bếp

Tiếng song nồi, nhôm thép

Âm thanh dễ nhận ra

Nước mắm, muối, diêm, cà...

Vì những gì gian khó

Chắng có một âm thanh!

Còn tôi chỉ một mình

Một mình với long não

Long não già lá trẻ

Như ta cuộc đời này.

Cây long não lặng im

Một thân hình trần trụi

Năm tháng ta bên nhau

Nhận lấy phần bậm bụi

Trả cho ta hương lành

Chút sâu xa vời vợi

Mà không còn rõ nữa.

Bây giờ cây tiếp tôi

Gác chân lên hè phố

Chúng tôi nói về anh

Trang sách còn viết dở!...

Hà Nội ngày 29- 1 – 2012

Nhà thơ Đỗ Hoàng

Nguyễn Khoa Điềm

Nguyên bản:

HOA QUỲ VÀNG

Thông đã mọc nghìn năm

Thành phố trăm năm

Anh đến một ngaỲ

Đà Lạt trẻ

Mà anh thì quá tuổi

Hoa quỳ vàng

Lặng im bên cửa

Hoa quỳ vàng

Ái ngại

Nở chờ anh

Đã sang thu?

Là hạ?

Vẫn là đông?

Không cao thấp

Sao chập chùng

Ẩn hiện

Hoa quỳ vàng

Nghiêng nghiêng

Cánh mỏng

Hồn cao nguyên

Nương náu đến bao dung

Em thanh xuân

Anh quá đỗi

Ngại ngùng với sương gió

Đượm buồm từng tấc cỏ

Đà Lạt

Anh có gì

Để nhớ

Sao âm thầm lưu luyến

Tôi muôn xưa

Hoa quỳ vàng

Em chợt đến

Sau mưa

Để chợt héo

Trước ngày đông

Tháng giá

Anh chợt đến

Và chợt về

Xa lạ

Chợt trăm năm

Một khoảnh khắc

Giao mùa

Hoa quỳ vàng

Hoa quỳ nở

Như mưa.

Ngày 22 .1. 1993

Nhận xét:

Một ông trên 70 tuổi mang danh nhà thơ, giữ trọng trách quốc gia mà viết như thế này thì hoạ là điên loạn.

Dịch dễ hiểu:

HOA QUỲ VÀNG

Thông đã nghìn năm

Phố thị trăm năm

Anh đến một ngày

Ơi! Đà Lạt trẻ.

Anh thì quá thể

Mà hoa quỳ vàng

Lặng im bên cửa

Là hoa quỳ vàng

Chút gì ái ngại

Nở chờ anh sang!

Là đã tới thu?

Hay là đang hạ?

Hay vẫn là đông

Mịt mùng sương giá.

Không cao, không thấp

Mà sao vẫn chập chùng!

Mờ mờ ẩn hiện

Ơi, hoa quỳ vàng

Nghiêng nghiêng cánh mỏng

Hớp hồm cao nguyên

Chút gì nương náu

Bao dung nhân duyên!

Em mãi thanh xuân

Anh thì quá đỗi

Ngại ngùng sương núi

Tấc có đượm buồm

Đà Lạt tơ vương.

Anh có gì nhớ

Mà sao âm thầm

Mà sao lưu luyến

Tới buồn muôn xưa!

Hà Nội ngày 29 – 1- 2012

Nguồn : Đỗ Hoàng's Blog

117. CHUYỆN GIẢ, THẬT

2012-02-07T17:00:00.003+07:00

CHUYỆN GIẢ, THẬT Vương Trí Nhàn

Không khó gì nếu muốn tìm dẫn chứng cho sự phổ biến của cái giả trong xã hội hiện đại. Nhưng tôi nhớ hơn cả tới cái ý khá độc đáo của Ngô Tất Tố, chuyện ông nêu ra làm hiển hiện cái chất giả mà chỉ người Việt mới có. Trên một số báo Thời vụ, ra năm 1938, tác giả Tắt đèn viết: “Đọc báo hàng ngày, thỉnh thoảng lại thấy xã hội Việt Nam sản ra những bọn người giả. Giả mật thám, giả lính đoan, giả làm người của sở nọ sở kia. Hạng người nào cũng có kẻ giả, trừ ra một bọn ăn cướp. Có lẽ trong các thực đơn của thế giới, không đâu có nhiều món giả bằng nước An Nam. Cũng thì một miếng thịt, người ta bầy ra đủ trò: nấu với tiết gọi là giả trâu, nấu với riềng mẻ gọi là giả cầy, nấu với hành răm gọi là giả chim, nấu với đậu nghệ gọi là giả ba ba, đốt đi rồi bóp với thính đỗ tương thì lại bảo là giả dê. Đồ ăn là thứ sẽ ăn vào miệng, hễ qua hàm răng thì nó là lợn hay trâu, hay gì gì nữa, cái lưỡi sẽ biết tức thì, thế mà chúng ta cứ làm giả, thì có khác chi xúi giục nhau rằng: trên đời không có cái gì mà không giả được? Cái nạn nhiều hạng người giả cũng từ đấy mà ra”. Nhà văn đương thời Triệu Bôn nói đơn giản hơn. Trước khi ông mất, đến thăm ông ốm, tôi được nghe ông cười nhạt bảo: “Tôi đã thấy những tờ giấy báo để nguyên đặt giữa xếp tiền âm phủ người ta bán cho mẹ Hằng nhà tôi về đốt ngày giỗ. Tức là có hàng giả của hàng giả. Thế thì ông tính còn cái gì người ta không tính chuyện bịp nữa”. Nhưng vấn đề tôi muốn nêu ra ở đây là những biến hóa của cái giả trong thời hiện đại. Trong tiểu thuyết Kim Dung, một chuyện giả thật kỳ thú cũng xảy ra với Thạch Phá Thiên. Nhân vật này bị bắt đi, thay vào đấy một Thạch Phá Thiên giả, tạo ra “náo kịch thật giả” mang đầy dư vị triết lý. Ngày nay trong giới viết văn, viết báo, không thiếu gì người mười lăm, hai mươi năm trước viết rất hay, nhưng càng già viết càng nhạt hẳn đi. Bọn tôi hay nói đùa: “Giờ thì ông N. ấy là ông N. giả. Chứ ông N. thật bị bắt về Tàu rồi”. Cuối năm 2004, tôi đọc được một bài báo kể chuyện bên giới nghệ thuật tranh làm giả lại bán chạy hơn tranh thật và cố nhiên là các họa sĩ làm giả đó sống khỏe hơn các họa sĩ “chỉ là chính mình”. Tương tự, về chuyện quan họ - theo lời nhà văn Nguyễn Phan Hách - ở Bắc Ninh đang có hiện tượng vui vui. Các diễn viên quan họ thật thì sống khó khăn, thỉnh thoảng đi diễn mà chẳng được bao nhiêu. Ngược lại, số diễn viên nghiệp dư trong những tổ chức “dân lập” hoạt động theo lối xe ôm, taxi, lúc nào cũng túc trực đấy, có người mời là đến phục vụ liền, sống khá sung túc. Những ví dụ này cho thấy mối quan hệ kỳ lạ giữa thật và giả. Trong khi nương tựa vào nhau chúng không chịu bó vào vị trí sẵn có. Đôi khi ở đây có cả sự thay bậc đổi ngôi nữa. Khoảng những năm 1975-1980, đất nước mới thống nhất, trong khi nhiều thứ hàng được mang từ Sài Gòn ra Hà Nội, thì cũng có một vài thứ mang ngược từ Hà Nội vào, trong đó có bút máy Trường Sơn do Nhà máy Hồng Hà chế tạo. Bút thuộc loại xoàng, bây giờ đã tuyệt chủng. Thế nhưng người dân Sài Gòn lúc ấy vẫn thích có một thứ gì đó của miền Bắc trong nhà nên đua nhau sắm.Thế là đẻ ra cái chuyện mấy bác ba Tàu ở Chợ Lớn làm giả bút máy Trường Sơn để bán. Nhưng lạ nhất là cái sự thực sau đây, người nói với tôi là nhà văn Nguyễn Quang Sáng: Này, chính Trường Sơn giả lại tốt hơn Trường Sơn thật, thế mới bán chạy. Còn đây là một ví dụ mới nhất về mối quan hệ thật, giả tôi mới đọc được trên báo Tuổi Trẻ số ra 17-4-2007. Chuyện kể rằng đầu năm 2007, Trùng Khánh nhật báo ở Trung Quốc làm một cuộc thay đổi, trang nhất đưa tin một xã trưởng vận động gánh nước cho dân, còn tin nhà lãnh đạo thành phố làm gì đó thì mang vào trang hai. Sự thay đổi kỳ lạ quá, đến mức có người đã nghi tờ Trùng Khánh nhật báo hôm đó là báo giả, nên mang về nhà đối chiếu. (Không chừng còn có người đi tố cáo nữa!). Sở dĩ Trùng Khánh nhật báo bị nghi là giả vì nó khác đi so với tờ báo vẫn quen đọc. Việc người ta nghi ngờ nó là giả chỉ chứng tỏ cái cũ đã tồn tại quá lâu nên được coi là chuẩn mực.Vậy ở một trình độ cao như thế này, giả thực chỉ có ý nghĩa tương đối. Tất cả có thể làm khác. Thoạt nghe “đôi khi cái giả lại rất cần thiết”, hẳn mọi người thấy chối tai, không thể nghe được, song sự thực vẫn có biết bao trường hợp như vậy. Cái giả loại này đẩy xã hội đi tới. Và câu chuyện giả cầy, giả chim... mà Ngô Tất Tố nói cũng không xấu nữa.

116. THÁNG HAI NHÀU NÁT

2012-02-03T20:20:00.008+07:00

THÁNG HAI NHÀU NÁT

Mộc Nhân

(Say sưa nghĩ cũng hư đời)

tháng hai

nhàu nát hoa cúc

tả tơi hoa mai

tàn phai hoa đào

hư hao hoa cải

rượu tàn canh

vỉa hè lải nhải

xí xớn em cù cưa

hè phố lề đường

mắt môi nhỏng nhảnh phấn son

cái tỉnh tình tinh cũng giòn

bạn bè dăm thằng

cà rịch cà tang

tuổi năm mươi cười khóc cà tàng

đười ươi tinh tinh khỉ dột.

câu hát lỗi nhịp

mồi màu rơi vãi

nước bọt nước dãi tung tóe

tay múa máy tung tăn

mồm loa cãi chày cọ cối

câu thơ thả thẩn mấy lần

chưa gieo nổi một vần êm ái

tẽn tò thi sĩ tê tái

mộng đẹp níu kéo đêm dài.

tháng hai nhàu nát giọt sương

giọt tan cuối đường

giọt vươn lá cỏ

giọt rỏ mắt em lem nhem buổi sớm.

anh chưa một lần lội qua dòng sông

hết ngóng lại trông ông lái đò già

mà mắc cạn bên bến

rách rưới ôm em đời nhàu nát.

tháng hai

cơn mưa nhăn nhúm mặt đường

rúm ró mặt trời bình minh

bốc hơi câu thơ tình

hụt hơi câu hát

phà hơi men rượu từ trong cổ họng

chếch choáng cả mùa xuân.

mộng mị mình như cái bàn là

phẳng cánh hoa

mộng du mình chiếc xe lu

nhẵn mặt con đường

mộng ảo mình ông trời sập

phẳng xếp ly tháng hai

mà vẫn tả tơi hoa mai hoa đào hoa cúc

chỉ còn hoa mắt lem nhem

đuổi ngày giêng hai về xa lúc lắc.

115. THIỀN NGỮ THẾ GIỚI

2012-02-03T17:30:00.004+07:00

66 CÂU THIỀN NGỮ THẾ GIỚI

Sưu tầm

1. Sở dĩ người ta đau khổ chính vì mãi đeo đuổi những thứ sai lầm.

2. Nếu anh không muốn rước phiền não vào mình, thì người khác cũng không cách nào gây phiền não cho anh. Vì chính tâm anh không buông xuống nỗi.

3. Anh hãy luôn cảm ơn những ai đem đến nghịch cảnh cho mình.

4. Anh phải luôn mở lòng khoan dung lượng thứ cho chúng sanh, cho dù họ xấu bao nhiêu, thậm chí họ đã làm tổn thương anh, anh phải buông bỏ, mới có được niềm vui đích thực.

5. Khi anh vui, phải nghĩ rằng niềm vui này không phải là vĩnh hằng. Khi anh đau khổ, anh hãy nghĩ rằng nỗi đau này cũng không trường tồn.

6. Sự chấp trước của ngày hôm nay sẽ là niềm hối hận cho ngày mai.

7. Anh có thể có tình yêu nhưng đừng nên dính mắc, vì chia ly là lẽ tất nhiên.

8. Đừng lãng phí sinh mạng của mình trong những chốn mà nhất định anh sẽ ân hận.

9. Khi nào anh thật sự buông xuống thì lúc ấy anh sẽ hết phiền não.

10. Mỗi một vết thương đều là một sự trưởng thành.

11.Người cuồng vọng còn cứu được, người tự ti thì vô phương, chỉ khi nhận thức được mình, hàng phục chính mình, sửa đổi mình, mới có thể thay đổi người khác.

12.Anh đừng có thái độ bất mãn người ta hoài, anh phải quay về kiểm điểm chính mình mới đúng. Bất mãn người khác là chuốc khổ cho chính anh.

13. Một người nếu tự đáy lòng không thể tha thứ cho kẻ khác, thì lòng họ sẽ không bao giờ được thanh thản.

14. Người mà trong tâm chứa đầy cách nghĩ và cách nhìn của mình thì sẽ không bao giờ nghe được tiếng lòng người khác.

15. Hủy diệt người chỉ cần một câu, xây dựng người lại mất ngàn lời, xin anh “đa khẩu hạ lưu tình”.

16. Vốn dĩ không cần quay đầu lại xem người nguyền rủa anh là ai? Giả sử anh bị chó điên cắn anh một phát, chẳng lẽ anh cũng phải chạy đến cắn lại một phát?

17. Đừng bao giờ lãng phí một giây phút nào để nghĩ nhớ đến người anh không hề yêu thích.

18. Mong anh đem lòng từ bi và thái độ ôn hòa để bày tỏ những nỗi oan ức và bất mãn của mình, có như vậy người khác mới khả dĩ tiếp nhận.

19. Cùng là một chiếc bình như vậy, tại sao anh lại chứa độc dược? Cùng một mảnh tâm tại sao anh phải chứa đầy những não phiền như vậy?

20. Những thứ không đạt được, chúng ta sẽ luôn cho rằng nó đẹp đẽ, chính vì anh hiểu nó quá ít, anh không có thời gian ở chung với nó. Nhưng rồi một ngày nào đó khi anh hiểu sâu sắc, anh sẽ phát hiện nó vốn không đẹp như trong tưởng tượng của anh.

21. Sống một ngày là có diễm phúc của một ngày, nên phải trân quý. Khi tôi khóc, tôi không có dép để mang thì tôi lại phát hiện có người không có chân.

22. Tốn thêm một chút tâm lực để chú ý người khác chi bằng bớt một chút tâm lực phản tỉnh chính mình, anh hiểu chứ?

23. Hận thù người khác là một mất mát lớn nhất đối với mình.

24. Mỗi người ai cũng có mạng sống, nhưng không phải ai cũng hiểu được điều đó, thậm chí trân quý mạng sống của mình hơn. Người không hiểu được mạng sống thì mạng sống đối với họ mà nói chính là một sự trừng phạt.

25. Tình chấp là nguyên nhân của khổ não, buông tình chấp anh mới được tự tại.

26. Đừng khẳng định về cách nghĩ của mình quá, như vậy sẽ đỡ phải hối hận hơn.

27. Khi anh thành thật với chính mình, thế giới sẽ không ai lừa dối anh.

28. Người che đậy khuyết điểm của mình bằng thủ đoạn tổn thương người khác là kẻ đê tiện.

29. Người âm thầm quan tâm chúc phúc người khác, đó là một sự bố thí vô hình.

30. Đừng gắng sức suy đoán cách nghĩ của người khác, nếu anh không phán đoán chính xác bằng trí huệ và kinh nghiệm thì mắc phải nhầm lẫn là lẽ thường tình.

31. Muốn hiểu một người, chỉ cần xem mục đích đến và xuất phát điểm của họ có giống nhau không, thì có thể biết được họ có thật lòng không.

32. Chân lý của nhân sinh chỉ là giấu trong cái bình thường đơn điệu.

33. Người không tắm rửa thì càng xức nước hoa càng thấy thối. Danh tiếng và tôn quý đến từ sự chân tài thực học. Có đức tự nhiên thơm.

34. Thời gian sẽ trôi qua, để thời gian xóa sạch phiền não của anh đi.

35. Anh cứ xem những chuyện đơn thuần thành nghiêm trọng, như thế anh sẽ rất đau khổ.

36. Người luôn e dè với thiện ý của người khác thì hết thuốc cứu chữa.

37. Nói một lời dối gian thì phải bịa thêm mười câu không thật nữa để đắp vào, cần gì khổ như vậy?

38. Sống một ngày vô ích, không làm được chuyện gì, thì chẳng khác gì kẻ phạm tội ăn trộm.

39. Quảng kết chúng duyên, chính là không làm tổn thương bất cứ người nào.

40. Im lặng là một câu trả lời hay nhất của sự phỉ báng.

41. Cung kính đối với người là sự trang nghiêm cho chính mình.

42. Có lòng thương yêu vô tư thì sẽ có tất cả.

43. Đến là ngẫu nhiên, đi là tất nhiên. Cho nên anh cần phải “tùy duyên mà hằng bất biến, bất biến mà hằng tùy duyên”.

44. Từ bi là vũ khí tốt nhất của chính anh.

45. Chỉ cần đối diện với hiện thực, anh mới vượt qua hiện thực.

46. Lương tâm là tòa án công bằng nhất của mỗi người, anh dối người khác được nhưng không bao giờ dối nổi lương tâm mình.

47. Người không biết yêu mình thì không thể yêu được người khác.

48. Có lúc chúng ta muốn thầm hỏi mình, chúng ta đang đeo đuổi cái gì? Chúng ta sống vì cái gì?

49. Đừng vì một chút tranh chấp mà xa lìa tình bạn chí thân của anh, cũng đừng vì một chút oán giận mà quên đi thâm ân của người khác.

50. Cảm ơn thượng đế với những gì tôi đã có, cảm ơn thượng đế những gì tôi không có.

51. Nếu có thể đứng ở góc độ của người khác để nghĩ cho họ thì đó mới là từ bi.

52.Nói năng đừng có tánh châm chọc, đừng gây thương tổn, đừng khoe tài cán của mình, đừng phô điều xấu của người, tự nhiên sẽ hóa địch thành bạn.

53. Thành thật đối diện với mâu thuẩn và khuyết điểm trong tâm mình, đừng lừa dối chính mình.

54. Nhân quả không nợ chúng ta thứ gì, cho nên xin đừng oán trách nó.

55. Đa số người cả đời chỉ làm được ba việc: Dối mình, dối người, và bị người dối.

56. Tâm là tên lừa đảo lớn nhất, người khác có thể dối anh nhất thời, nhưng nó lại gạt anh suốt đời.

57. Chỉ cần tự giác tâm an, thì đông tây nam bắc đều tốt. Nếu còn một người chưa độ thì đừng nên thoát một mình.

58. Khi trong tay anh nắm chặt một vật gì mà không buông xuống, thì anh chỉ có mỗi thứ này, nếu anh chịu buông xuống, thì anh mới có cơ hội chọn lựa những thứ khác. Nếu một người luôn khư khư với quan niệm của mình, không chịu buông xuống thì trí huệ chỉ có thể đạt đến ở một mức độ nào đó mà thôi.

59. Nếu anh có thể sống qua những ngày bình an, thì đó chính là một phúc phần rồi. Biết bao nhiêu người hôm nay đã không thấy được vầng thái dương của ngày mai, biết bao nhiêu người hôm nay đã trở thành tàn phế, biết bao nhiêu người hôm nay đã đánh mất tự do, biết bao nhiêu người hôm nay đã trở thành nước mất nhà tan.

60. Anh có nhân sinh quan của anh, tôi có nhân sinh quan của tôi, tôi không dính dáng gì tới anh. Chỉ cần tôi có thể, tôi sẽ cảm hóa được anh. Nếu không thể thì tôi đành cam chịu.

61. Anh hi vọng nắm được sự vĩnh hằng thì anh cần phải khống chế hiện tại.

62. Ác khẩu, mãi mãi đừng để nó thốt ra từ miệng chúng ta, cho dù người ta có xấu bao nhiêu, có ác bao nhiêu. Anh càng nguyền rủa họ, tâm anh càng bị nhiễm ô, anh hãy nghĩ, họ chính là thiện tri thức của anh.

63. Người khác có thể làm trái nhân quả, người khác có thể tổn hại chúng ta, đánh chúng ta, hủy báng chúng ta. Nhưng chúng ta đừng vì thế mà oán hận họ, vì sao? Vì chúng ta nhất định phải giữ một bản tánh hoàn chỉnh và một tâm hồn thanh tịnh.

64. Nếu một người chưa từng cảm nhận sự đau khổ khó khăn thì rất khó cảm thông cho người khác. Anh muốn học tinh thần cứu khổ cứu nạn, thì trước hết phải chịu đựng được khổ nạn.

65. Thế giới vốn không thuộc về anh, vì thế anh không cần vứt bỏ, cái cần vứt bỏ chính là những tánh cố chấp. Vạn vật đều cung ứng cho ta, nhưng không thuộc về ta.

66. Bởi chúng ta không thể thay đổi được thế giới xung quanh, nên chúng ta đành phải sửa đổi chính mình, đối diện với tất cả bằng lòng từ bi và tâm trí huệ.

Nguồn : Thuylinh's blog

114. TẢN MẠN THÁNG GIÊNG

2012-02-01T15:40:00.003+07:00

TẢN MẠN THÁNG GIÊNG

Mộc Nhân

Một năm có mười hai tháng, mỗi tháng có những đặc trưng riêng, nhưng có lẽ tháng giêng là tháng mà thiên nhiên dành nhiều ưu ái nhất cho con người. Không khí se lạnh, nắng lan man mà ấm, trăm hoa đua nở. Vạn vật căng trào sức sống nhưng thật dịu nhẹ lạ lùng:

"Tháng Giêng hiền như cỏ.

Và tóc mềm như mây.
Tóc bay qua bến lạ.
Sông thương ai, sông đầy." (Mường Mán)

Tháng Giêng tháng của muôn hoa. Sau đằng đẵng ngày đông tháng giá tiết trời ảm đạm, sẽ dần xuất hiện những chồi non, những lá xanh, và có cả những nụ hoa bắt đầu khoe sắc. Mùa xuân là mùa của cây cối, của sự thức giấc của sự vật sau một giấc ngủ dài.

Hoa cải vàng tươi khắp đồng, cái mùi hương ngai ngái làm lòng người có cảm giác sảng khoái lâng lâng khó tả như bước vào chốn hoa nguyên. Mai vàng chộn rộn đầu ngõ tả tơi cánh mỏng mà lòng không hay tàn phai. Hoa cúc vàng thẩn thờ chậu nhỏ góc nhà, hương thoang thoảng như vẫn bốn mùa bình yên.

Tháng Giêng tháng của mưa xuân. Những cơn mưa mang đến cho cây cối, cho sự vật sự hồi sinh.

Tháng giêng thay áo vũ trụ ngỏ cửa cho một năm mới đến và đi. Tháng giêng khởi đầu cho những dự định, mở ra những ước mơ khiến thi sĩ phải reo lên :

"Anh chào em, chào tháng giêng ngỏ cửa

Nụ tầm xuân vừa hé giữa mênh mông

Gió gọi mây về giữa trời lồng lộng

Gọi má thêm hồng sau tháng giá ngày đông". (Cổ Ngư).

Mà thực ra vòng quay của vũ trụ là bất tận, vô thủy vô chung nên cái tháng giêng như một cái mốc trong nhịp tuần hoàn bất tận đó.

Tháng giêng hồi sinh đất trời, hồi xuân lòng người khiến thi sĩ khai bút trong cảm hứng dạt trào của trái tim yêu rạo rực:

“Tháng giêng ngon như một cặp môi gần …” (Xuân Diệu).

Dân gian quan niệm:“ Tháng giêng là tháng ăn chơi …” bởi tháng giêng có quá nhiều lễ hội để mọi người vui chơi và du ngoạn nhưng có lẽ cảm hứng về nó khiến con người vui say quên cả mọi sự. Dù nhịp sống tất bật ngày nay khiến chúng ta không thể "ăn chơi" theo cái nghĩa ấy song vẫn thấy lòng mát dịu khi đọc lại mấy câu ca cũ bởi nghe như có một ngọn gió đồng xa xôi, từ quê nhà thổi đến làm sống lại cái không khí:

“Gần xa nô nức yến anh

Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân” (Nguyễn Du- Truyện Kiều).

Bởi thế tháng giêng gắn liền với nhiều niềm ngẫu hứng lãng mạn, rong chơi, phóng túng, buông xả để bắt đầu cho một vòng quay mới.

Rong chơi tháng giêng thấy ai cũng đẹp không chỉ bởi áo quần đẹp, khuôn mặt đẹp, nụ cười đẹp mà còn bởi lòng ta cùng chan hòa với cái đẹp của người :

"Tháng Giêng hồng đôi môi nhỏ

Cho ai nhặt vụng tiếng cười." (Nguyễn Vĩnh Nguyên)

Tháng giêng gắn với hiện tại và cả uớc hẹn tương lai - một tương lai gần, rất gần. Vì vậy tháng giêng còn là mốc thời gian cho hẹn ước: “Để ra giêng … để ra giêng …”. Khi người ta nói ra giêng điều ấy không bao hàm những ngày tết mặc dầu những ngày tết cũng thuộc tháng giêng. Cho nên cách nói “Ra giêng … ra giêng…” như lời hẹn ước mà cũng có khi là sự lần khân bởi ra giêng bao hàm cả sang tháng hai !

Nợ nhau tiền bạc thì hẹn ra giêng rộng ngày rộng tháng để trả.

Bạn bè ba bữa tết bù khú chưa đã đời thì lại hẹn ra giêng ta lại gặp nhau.

Trai gái thì hẹn ước nhau: “ra giêng anh cưới em” :

“ Ra giêng ngày rộng tháng lành

Em về bên ấy để thành một đôi ” (Mộc Nhân).

Chưa biết những khất hẹn ấy có thành sự thật hay không nhưng cái điều thôi để ra giêng cũng làm cho con người dịu lòng trong những chờ mong tốt đẹp dù cho:

“Tháng Giêng tình đong đầy nỗi nhớ

Người còn đây mà ngỡ đâu xa
Tháng Giêng kề vai kề đôi mắt
Đường còn xa, xa quá vòng tay...” (Lê Thị Kim)

Tháng giêng, tháng giao hòa giữa sự tàn phai và sự bừng dậy. Mỗi tháng giêng đi qua là một quãng đời đã mất chẳng thể nào tìm lại được để rồi khi giật mình ngoảnh lại mới thấy bao nỗi nuối tiếc xa xôi:

"Tháng giêng đầu ngọn biếc

Ta phía cội cây già
Ngước nhìn bao thương mến
Quãng đời mình đã qua
Tuổi vèo bay theo gió
Ta vừa sang tháng mười
Ngoảnh lại nhìn xa lắc
Một tháng giêng nhoẻn cười. " (Lâm Thị Mỹ Dạ)

Viết đến đây chợt nhớ đến bài thơ “Tháng Giêng” của anh Nguyễn Giúp mà chợt nhận ra rằng tháng giêng không chỉ là tháng của nhựa sống, của niềm vui, của thăng hoa xúc cảm lai láng bồi hồi mà còn là lúc để người ta ngậm ngùi, giật mình, chiêm nghiệm trong tình bạn, trong men rượu ngày xuân.

Vậy xin phép thi sĩ Nguyễn Giúp chép lại nguyên văn bài thơ này để bạn bè đọc chơi xem như lời tâm tình tháng giêng của những người đang ở độ mùa thu cuộc đời vậy:

“Tháng Giêng

đến nhà bạn chơi

Bầu rượu đã cạn từ đêm hôm trước

Bạn tôi vắt rót một ly chưa tròn trĩnh

Mời tôi uống cạn

Tôi uống

Nụ cười của bạn tôi cũng cạn theo

Tháng Giêng

trăng rung

vườn khuya cây lá giật mình

Ai chờ ai quán vắng

Đôi tay khắc khoải đợi mời

Tháng Giêng

Cho em chút ngại ngần con gái

Không về bữa ấy tháng Giêng mưa

Tháng Giêng

Ông lái ngồi tình tự bến quê
Bấm đốt ngón tay tính giờ đưa khách
Khách sang sông
Khách nhớ quay về …

Tháng Giêng
ta còn trong ai ly rượu
Cạn đã lâu rồi chẳng biết tháng giêng ơi !”

113. K81 XUÂN NHÂM THÌN

2012-02-01T05:43:00.005+07:00

1. Mộc Nhân và Trần Mỹ tại nhà Hồ Chương
(Ảnh do Đỗ Lê Thiệu cung cấp)

2. K81 tại "SÂN VƯỜN"
(Ảnh do Lê Văn Sinh cung cấp)

3. K81 tại nhà Trần Đức Nghĩa -" HOA CAU"
(Ảnh do Lê Văn Sinh cung cấp)

4. K81 tại nhà Võ Tiến
(Ảnh do Lê Văn Sinh cung cấp)

5. K81 tại nhà Lê Thạnh
(Ảnh do Nguyễn Lương Tín cung cấp)

112. CÓ ... CỨ

2012-01-27T16:31:00.003+07:00

“ CÓ … CỨ ”

Lê Đức Thịnh

K.81 có hai người bạn là Nguyễn Có và Lê Cứ.

Tuy nhiên bài này không viết về hai bạn ấy; cho nên nó không thuộc chủ đề chân dung bạn bè, kỉ niệm bạn bè … mà chỉ gợi nhớ về một kiểu nói năng chả giống ai – nhưng lại rất Đại Lộc, Quảng Nam và mang đậm phong cách ngôn ngữ K.81 thuở hàn vi!

Đó là kiểu câu “Có … cứ …”.

Khi rủ rê nhau chơi bi da thì : “Có bi da – cứ bi da !” .

Khi mời nhau bún mắm thì : “Có bún mắm – cứ bún mắm !”

Khi buồn ngủ thì : “Có ngủ - cứ ngủ !”

Khi tán gái thì : “Có tán gái – cứ tán gái !”

Khi cần chơi thì : “Có chơi – cứ chơi !” …

Có … cứ … cứ thế.

Kiểu câu này đã dần dần đi vào cuộc sống một cách tự nhiên, hồn nhiên như cây cỏ; nó có khả năng diễn đạt mọi thứ chủ đề. Từ chuyện “Tứ khoái” đến ngôn ngữ giao tiếp thông thường và cả những vấn đề nghiêm túc… đều có thể dùng đặng.

Chưa thấy nhà ngôn ngữ nào nghiên cứu kiểu câu này.

Không biết phải dịch ra tiếng Anh kiểu nói này sao cho đúng, cho đã !

Tuy nhiên việc “Có… cứ…” đi vào đời sống một cách sinh động đã cho thấy sức sống tự thân không thể chối cãi.

Trước hết nó mang đậm tinh thần hiện sinh với hiện thực đang là một cách vô tư, hết mình, chẳng gì phải bận tâm.

Yêu nhau : “Có yêu cứ yêu” (dù sau đó bị bồ đá do sờ nhầm chỗ).

Ẩm thực thì “Có ăn cứ ăn” (dù sau đó không có tiền trả nên phải kí đấm)…

Tất nhiên đó kiểu hiện sinh vui vẻ chứ chẳng triết lí cầu kì gì !

Kiểu nói thể hiện chủ nghĩa tự nhiên – để không có gì phải ngại ngùng giữa thời buổi khó !

Nói đến chủ nghĩa tự nhiên chợt nhớ đến HMT lúc bấy giờ chưa là nhà thơ đang lên. HMT có bài thơ “Tự nhiên” được bạn bè đọc đi đọc lại với nhiều cải tiến đầy sáng tạo, thực dụng một cách trần trụi - chẳng hạn như :

“Tự nhiên tôi muốn hét to

Tự nhiên tôi muốn ăn

Tự nhiên tôi muốn ngủ

Tự nhiên tôi muốn yêu em

Tự nhiên tôi muốn thất tình

Tự nhiên tôi muốn cởi truồng

Tự nhiên tôi muốn nhảy xuống cầu Ái Nghĩa …” .

Bài ấy được anh em K81 đọc đi đọc lại nhiều lần một cách … tự nhiên !

Có lẽ bài thơ của HMT phản ảnh rõ chủ nghĩa tự nhiên trong thời buổi ai mà thiếu tự nhiên thì thiệt thòi lắm lắm.

Thế là có gì cứ ấy để tự nhiên nhập cuộc !

Nhân đây cũng nói lại một chút về cái “tập san” của chúng ta đang tượng hình và sắp ra đời.

Trên tinh thần ấy thì tại sao chúng ta không “Có tập san cứ tập san” nhỉ. Tất nhiên là “Có cãi cứ cãi” cho nó đã đời rồi hẳn hay.

Bây giờ thì “san” đã chết yểu nhưng đó chỉ là một cái chết “lâm sàng”. Nếu khéo hô hấp nhân tạo, xức dầu cạo gió, truyền máu … thì nó sẽ hồi sinh ngay thôi.

Tuy không ai nói ra nhưng mình biết chắc rằng ai cũng thấy tiêng tiếc nếu cái “san ”ấy không ra đời, ra mắt bạn bè trong dịp “30 năm cuộc đời”.

Dù sao đối với nhiều anh em, họ vẫn cần cái “san” ấy lắm.

Đơn giản chỉ là để khoe, để tự hào về nhóm bạn mà sâu thẳm hơn là sự trân trọng tình bạn, trân trọng quá khứ gian khổ mà đầy tình bạn, tình người của chúng ta.

Câu chuyện TS của chúng ta vừa là một bi kịch vừa là một hài kịch – dở khóc dở cười.

Tuy nhiên “Có khóc cứ khóc; có cười cứ cười”.

Viết tới đây mình chợt nhớ tới câu nói của Lỗ Tấn : “Chảy ra từ mạch máu là máu; còn chảy ra từ vòi nước chỉ là nước lã.” Tin chắc rằng máu của K81 vẫn tiếp tục rần rật chảy trong anh em.

Như vậy là “Có máu thì cứ máu” ; nhưng “Có nước lã thì đừng nước lã” vậy.

LĐT

111. NGAY LẬP TỨC

2012-01-27T15:15:00.005+07:00

NGAY LẬP TỨC

Lê Đức Thịnh - Tặng bạn cũ LVH

Tôi thân với LVH từ học kì II năm lớp chín. Hồi đó tôi mới chuyển trường từ Đà Nẵng về học nửa năm cuối lớp 9 trường cấp 2 Đại Phước.

Buổi học đầu tiên tôi rất ngỡ ngàng vì trường mới, bạn mới, điều kiện học tập cũng rất nhiều khó khăn. Đón “ma mới” nhập lớp là bao trò nghịch của đám “ma cũ” mà đến giờ tôi vẫn còn nhớ : giấu cặp vào gốc cây, treo dép lên xà nhà, dán giấy vào lưng …

Trong khi tôi đang lúng túng chưa biết phải đối phó thế nào thì LVH đã ra tay nghĩa hiệp. Hắn can ngăn bọn bạn và ra sức bênh tôi. Tôi thân với Hoa ngay, đấy là lẽ tự nhiên.

Từ hôm đó, tôi có một thằng bạn mới chờ đi học, cùng đường về, và tán dóc đủ thứ.

Hồi này bọn bạn thường gọi LVH là “Hoa chột” ! Không phải hắn bị chột mắt mà bị chột chân do đá bóng bằng mũi ngón chân nên bàn chân bị “chột” mấy ngón do gấp gãy ! Hắn có học võ nên chân chột ấy cũng đáng gờm. Vậy nên hắn bênh tôi thì không có thằng nào dám đụng vào hoặc dở trò gì nữa !

***

Chơi với Hoa mới thấy thế giới của hắn thật phong phú, lạ lẫm mà một thằng nhóc ở thành phố mới về không thể nào hình dung ra. Hắn bày tôi cách bẫy chim chào mào, bày cách trồng bông thược dược từ chồi non xin được ở nhà Bùi Đình Hảo … Đổi lại, tôi cho hắn mượn sách. Sách thì tôi có nhiều do hồi bộ đội mới giải phóng thành phố, tôi vào những club trong trại lính để lượm lặt đủ thứ, trong đó có sách, tôi chở về quá nhiều sách và lắm quyển đến bây giờ vẫn còn !

Những ngày cùng đường đi học, tôi bị hắn mê hoặc đủ điều. Mà mê nhất là hắn kể vanh vách chuyện “Tiết Nhơn Quí chinh đông”, chuyện “Địch Thanh”… Chuyện ấy hắn kể trong cả 3 năm đi học cấp 3 mà tôi nghe vẫn không chán. Có khi hắn kể rồi, kể lại mặc dầu tôi đã nghe đi nghe lại nhiều lần nhưng vẫn thấy mới và thú vị. Hóa ra những thứ sách tôi cho hắn mượn thì đầy cả phố. Còn mấy quyển sách mà hắn đã đọc và kể cho tôi nghe toàn là thứ lạ lẫm với tôi !

Mỗi lần kể chuyện hắn luôn vung tay điệu nghệ theo kiểu con nhà võ và kèm theo lời đệm lặp đi lặp lại như : “ngay lập tức …ngay lập tức …” chẳng hạn như : “Tiết Nhơn Quí đưa giáo lên đỡ ngay lập tức” hoặc “Thoại Ba công chúa ngay lập tức khóc như mưa” …

Có tài kể chuyện nên hắn khéo mồm lắm. Tôi nhớ hồi năm lớp 12, hắn đã mời được thầy Trần Thông về nhà nghỉ trưa và dùng bữa thân mật với gia đình. Tôi cũng được hắn mời về cùng với Thầy mặc dù tôi học 12A còn hắn học 12B. Chuyện này làm cho tôi thêm "nể" hắn bội phần !

Tính LVH thẳng thắn, chân thành, bộc trực, hồn nhiên như cỏ cây.

Khi trò chuyện không giấu tình cảm, cảm xúc của mình. Suy nghĩ của Hoa cũng rất cụ thể, được phát ngôn một cách rành mạch. Chính điều này làm cho bạn bè quí mến hắn nhưng cũng sinh ra lắm chuyện khôi hài.

Nhớ một lần nọ tôi và hắn đi chơi ở Giao Thủy, khi muốn giải khát hắn bảo tôi : “Tao có tiền đây, mi có tiền không vào uống nước ?”. Tôi bảo không có; hắn tỉnh bơ móc đồng tiền 5 hào rồi nói : “Tao chỉ đủ tiền cho một li nước mía, vậy mi đứng đây chờ tao uống nước đã.”

Tưởng hắn đùa chơi để chọc tôi nhưng lại là thật. Uống nước xong hắn lại khen : “Nước mía ở đây ngon thật, đi chơi xa mà có một li nước mía như ri thì khỏe re ngay lập tức ” . Tôi đang vận nội công để nén dòng nước bọt đang ứa ra hai bên khóe mép !!!

Nhiều lần hồn nhiên như thế chúng tôi đã quen nên không còn thấy khó chịu nữa. Vậy nên có khi tôi cũng chơi ngẳng : “Mi đứng đây chờ tao vào quán ăn lát dưa hồng rồi ra ngay lập tức.” Hắn cũng vui lòng rồi hỏi : “Dưa hồng mùa này có ngọt không ” ? hi hi …

Tất nhiên nhiều lần chúng tôi cũng đãi nhau ra trò !

Những chuyện vui như thế tuyệt nhiên không gây phương hại đến tình bạn giữa tôi và LVH.

Mùa thi đại học năm ấy, tôi với hắn học chung. Tôi thích xuống nhà H học vì vườn nhà hắn rộng, thích thì ra gốc mít, gốc ổi mắc võng nằm học lại có thứ ăn vặt ! hi hi !

Khi ra Huế thi đại học tôi với hắn cũng đi chung, tìm chỗ trọ chung và cũng chung cái sự không may mắn “đệ nhất buồn là cái hỏng thi”. Nói “đệ nhất buồn” cho lấy le thôi chứ thật ra tôi biết sức mình chỉ đến đấy. Vì vậy tôi chọn con đường “chuột chạy cùng sào”, còn hắn tiếp tục dùi mài sách vở thêm lần nữa và cũng không may như lần trước.

***

Sau này tôi ít gặp hắn hơn do đi học nhưng hắn vẫn quí tôi, thậm chí hắn gởi nhờ địa chỉ liên hệ tại chỗ của tôi khi làm hồ sơ thi đại học. Nhớ lại nhiều lần ôn thi ở ĐN – thời đó mà đi học course để ôn thi chỉ có con nhà đại gia – hắn ghé lên trường CĐ thăm tôi và đãi đằng ra phết ! hi hi !

Mặc dầu lúc này nhiều bạn bè K81 đã đi học hoặc ra trường đi làm, còn LVH thì ở nhà vừa học vừa làm nhưng thời buổi “đói rách vĩ đại” thì “hết gạo chạy rông / nhất nông nhì sĩ” – vậy nên LVH vẫn ra cốt cách của một “tiên sinh”. Áo quần láng o, chiều chiều cưỡi xe đạp mới cóong ra thị trấn uống cà phê, đánh bi da với HĐG, NVP, MP ; cùng anh em đi tán gái và tán dóc : “Tao vào nhà em ấy thấy em đang ở nhà dưới lui cui một mình, ngay lập tức dọt xuống … hóa ra đó là bà chị, sao cái “lưng” hai chị em giống quá … vậy là ngay lập tức tao bị…” hi hi !

Đẳng cấp “tiên sinh” của LVH được anh em phong tặng trong thời gian này bởi phong cách chơi khác người và những phát ngôn lạ đời như : “Nam vô tửu kì phong !!!” hoặc “Nhân vô thập mười” … Thật ra LVH say sưa kể chuyện nên nói vấp bị anh em bắt giò ngay lập tức !!!

Đặc biệt là trong những lần k81 tụ tập hát hò, LVH thường hát nhạc phẩm “Đêm bơ vơ” với giọng ca và điệu bộ không giống ai và chẳng ai bắt chước được khiến anh em mê ngay. Từ đó về sau, “Đêm bơ vơ” đã gắn liền số phận của mình với Lê Văn Tiên Sinh. Có cuộc gặp K81 là có LVH, có LVH là có bản nhạc ấy, dường như nghe H hát xong, ai cũng cảm thấy mình bớt “bơ vơ” hơn !!! Đấy cũng là lí do bạn bè quyết định bình chọn nhạc phẩm “Đêm bơ vơ” do LVH diễn xướng là “Di sản văn hóa phi vật thể của K81” ! hi hi.

Tất nhiên quyết định này được đa số K81 đồng ý ngay lập tức.

***

K81 rất quí mến LVH. Mặc dầu có những “danh hiệu” hoặc “bình chọn” này nọ dành cho hắn nhưng tất cả đều xuất phát từ tình thân bạn bè một cách vui vẻ chứ không hề có ý xấu .

Bằng chứng là bất cứ cuộc gặp nào anh em đều nhắc đến LVH. Tết nhất anh em có thể không thăm nhau vì bận bịu nhưng dứt khoát phải ghé đến nhà tiên sinh nếu không sẽ bị trách là “mi không thèm đến nhà tao”. Cuộc nhậu nào cũng phải gọi LVH, thậm chí là vào tận nhà để chở tiên sinh ra tận nơi. Nghe nói Nguyễn Dưỡng, Minh Phương còn “đãi” LVH đi du lịch Tây Nguyên dài ngày nữa ! Thế đấy, không có gì sung sướng và hạnh phúc bằng được bạn bè mến yêu.

***

Mấy năm gần đây, tôi ít gặp LVH do điều kiện công việc. Thế nên mỗi lần gặp nhau hắn thường trách tôi : “Mi làm giáo chức nên quên tao rồi chứ gì … ”. Tôi đáp : “Ôi, giáo chức là cái đinh rỉ gì mà lại quên một thằng bạn thời đi học. Ngược lại mình vẫn nhớ về bạn như in chỉ có điều sự gần gũi, tâm tình không được như xưa thôi, mong tiên sinh niệm tình tha thứ”.

Chỉ cần vậy, tiên sinh ôm và bắt tay tôi thật chặt rồi cười ha hả, ha hả.

Bao nhiêu hồi ức hiện về theo giọng kể “ngay lập tức” ...

- Hồi ấy, ông già tao bắt lấy vợ, cưới xong rồi thì sinh con ngay lập tức ...hi hi !