Mộc Nhân dịch (*)
* Tiếp theo phần 1: A & B
* Tiếp theo phần 2: C & D
* Phần 3 gồm các vần: E & F
43. Ecopoetics: Thi pháp sinh thái
Thi pháp sinh thái chú trọng vào việc thiết lập mối liên hệ giữa hoạt động của con người—cụ thể là việc sáng tác thơ ca—với môi trường đã sản sinh ra hoạt động đó. Khái niệm này xuất hiện từ nhận thức ngày càng tăng về sinh thái học cùng những lo ngại trước các thảm họa môi trường vào cuối thế kỷ XX.
44. Elegy: Thơ bi ai/ Bi khúc
Một bài thơ mang âm hưởng
buồn bã, suy tư, bày tỏ niềm thương tiếc trước sự mất mát của một ai đó hoặc một
điều gì đó.
45. Ellipsis: Lược bỏ từ
Trong thơ ca, đây là việc
lược bỏ các từ ngữ mà dù thiếu vắng chúng, người đọc vẫn có thể hiểu được ý
nghĩa của câu. Chẳng hạn, Shakespeare thường sử dụng cụm từ “I will away” trong
các vở kịch của mình; ở đây, động từ bị lược bỏ được hiểu ngầm là “go” (đi).
T.S. Eliot sử dụng biện pháp lược bỏ (ellipsis) trong tác phẩm “Preludes”.
46. End-stopped: Ngắt dòng theo ngữ pháp
Một dòng thơ kết thúc tại
một ranh giới hoặc điểm dừng ngữ pháp—chẳng hạn như dấu gạch ngang, dấu đóng
ngoặc đơn—hoặc kết thúc bằng các dấu câu như dấu hai chấm, dấu chấm phẩy, hay dấu
chấm. Một dòng thơ cũng được coi là "end-stopped" nếu nó chứa đựng một
cụm từ hoặc mệnh đề hoàn chỉnh.
47. Enjambment: Vắt dòng
Hiện tượng một câu hoặc
một cụm từ tiếp diễn từ dòng thơ này sang dòng thơ kế tiếp mà không có dấu câu
ngắt quãng ở cuối dòng; đây là khái niệm đối lập với "end-stopped".
Bài thơ “Between Walls” của William Carlos Williams là một ví dụ điển hình:
toàn bộ bài thơ chỉ là một câu duy nhất được chia thành 10 dòng vắt tiếp nhau.
48. Epic: Sử thi
Một bài thơ tự sự dài,
trong đó nhân vật chính anh hùng tham gia vào một hành động có ý nghĩa thần thoại
hoặc lịch sử trọng đại. Các tác phẩm sử thi nổi tiếng bằng tiếng Anh bao gồm Beowulf; The Faerie Queene của Edmund Spenser (kể về những chiến công đầy đức
hạnh của 12 hiệp sĩ phục vụ Vua Arthur huyền thoại); và Paradise Lost (Thiên đường đã mất) của John Milton – tác phẩm khắc
họa sự sa ngã của Satan từ Thiên đàng và hệ quả là sự xa rời Thiên Chúa của
nhân loại tại Vườn Địa đàng.
49. Epigraph: Lời đề từ
Một đoạn trích dẫn được
đặt ngay dưới tiêu đề, ở phần đầu của một bài thơ hoặc một phần trong bài thơ.
50. Epitaph: Văn bia
Một bài thơ ngắn được viết
để khắc trên bia mộ (hoặc được hình dung như một dòng chữ trên bia mộ), thường
mang ý nghĩa như một bài thơ tưởng niệm ngắn gọn. Hãy xem các bài thơ “Upon a
Child That Died” (Về một đứa trẻ đã mất) và “Upon Ben Jonson” (Về Ben Jonson) của
Robert Herrick; bài “Epitaph on Elizabeth, L. H.” (Văn bia cho Elizabeth, L.
H.) của Ben Jonson; cùng bài “Epitaph for a Romantic Woman” (Văn bia cho một
người phụ nữ lãng mạn) của Louise Bogan.
51. Erasure Poetry: Thơ xóa chữ
Dạng phổ biến nhất còn
được gọi là “blackout poetry” (thơ bôi đen) – là một hình thức thơ mà tác giả
bôi đen hoặc xóa bỏ các từ ngữ từ một văn bản có sẵn để tạo nên những bài thơ mới.
Ngoài dạng bôi đen, thơ xóa chữ còn có nhiều biến thể khác.
52. Euphony: Tính êm dịu
Về cơ bản, tính êm tai
chính là chất nhạc trong thơ ca. Nó thường khơi gợi những cảm xúc tích cực ở
người đọc hoặc người nghe, đồng thời góp phần tạo nên tâm trạng hay bầu không
khí chung cho bài thơ.
53. Eye rhyme: Vần mắt
Vần mắt (còn gọi là vần
nhìn) là hiện tượng các từ trông có vẻ vần với nhau do có hình thức viết tương
tự, nhưng thực tế lại không có âm thanh giống nhau khi phát âm. Các ví dụ bao gồm:
"through" và "rough"; "love" và "move";
hay "cough" và "bough".
Cách sử dụng ngôn ngữ đầy
biểu cảm, không theo nghĩa đen. Các biện pháp tu từ bao gồm các phép chuyển
nghĩa như nói quá (hyperbole), mỉa mai (irony), ẩn dụ (metaphor), so sánh (simile)…
và các phép cấu trúc (liên quan đến cách sắp xếp, tổ chức từ ngữ—ví dụ như phép
điệp đầu câu, phép đối và phép đảo cấu trúc)…
55. Flarf: Cuộc thi/ hội thơ dở, diễu nhại, thô tục…
Đây là một từ không có ý
nghĩa từ vựng, chỉ là từ đặt ra/ lắp ghép từ một trò đùa trong một cuộc thi thơ
lừa đảo mang tính thực nghiệm nhưng thể hiện vị thế nghiêm túc như một hình thức
sáng tác thơ ca trên nền tảng Internet. Đặc trưng của “thơ Flart” là tạo ra những
sự kết hợp kỳ quặc, các bề mặt ngôn ngữ lạ lẫm và những lỗi ngữ pháp; flarf còn
tôn vinh kiểu thơ cố tình viết dở hoặc "sai quy chuẩn", sáo rỗng
(cliché), từ ngữ thô tục, từ tượng thanh và những biến dị ngôn ngữ khác vào
khuôn khổ thơ ca. Flarf được mô tả là "một kiểu tồi tệ đầy tính ăn mòn,
hoặc sến súa đến mức khó chịu. Sai lệch. Không tuân theo các chuẩn mực đúng đắn
nào cả…
56. Formalism (Russian): Chủ nghĩa hình thức (Nga)
Một phương pháp phê bình
ngắn ngủi nhưng có tầm ảnh hưởng lớn vào thế kỷ 20, khởi nguồn tại Nga. Chủ
nghĩa hình thức xem văn học là một thực thể riêng biệt và tách biệt, không liên
quan đến các nguyên nhân hay hệ quả mang tính lịch sử hoặc xã hội. Trường phái
này phân tích văn học dựa trên những thủ pháp đặc thù của các tác phẩm văn
chương, đồng thời tập trung vào “tính văn học” (literariness) của văn bản: ở
đây, ngôn từ không chỉ đơn thuần là vật thay thế cho các sự vật, mà bản thân
chúng cũng chính là những sự vật. Những người theo chủ nghĩa hình thức đưa ra
khái niệm ostranenie – hay còn gọi là
“làm lạ hóa” (defamiliarization) – với lập luận rằng văn học, thông qua việc tự
hướng sự chú ý vào chính nó, đã tách người đọc khỏi những trải nghiệm thông thường,
khiến những điều quen thuộc trở nên mới mẻ. Xu hướng xóa nhòa ranh giới giữa
hình thức và nội dung của chủ nghĩa hình thức có phần tương đồng với cách tiếp
cận của trường phái Phê bình mới (New Criticism), mặc dù ảnh hưởng lớn nhất của
nó lại nằm ở chủ nghĩa cấu trúc.
57. Free verse: Thơ tự do
Những dòng thơ không tuân theo niêm luật hay vần điệu cố định, mà bám sát nhịp điệu tự nhiên của ngôn ngữ nói. Dù đôi khi vẫn xuất hiện các mô thức âm thanh hoặc nhịp điệu nhất định, nhưng nhà thơ không hề tuân theo một sơ đồ niêm luật nào trong quá trình sáng tác. (Khám phá về Thơ tự do)
58. Futurism: Chủ nghĩa Vị lai
Một phong trào thẩm mỹ
tiên phong (avant-garde) xuất hiện tại Ý và Nga vào đầu thế kỷ 20. Những người ủng
hộ phong trào này—chủ yếu là các họa sĩ và nghệ sĩ thị giác—kêu gọi từ bỏ các
hình thức biểu đạt cũ, đồng thời đón nhận nền công nghiệp và công nghệ mới. Họ
đề cao tốc độ và sự bạo liệt như những phương tiện khơi gợi cảm giác, thay vì
chú trọng vào tính trữ tình, biểu tượng hay văn hóa "cao cấp"; cổ xúy
cho khái niệm "những từ ngữ tự do" (words in freedom) - một ngôn ngữ
không bị ràng buộc bởi cú pháp hay trật tự thông thường, kết hợp cùng những biến
tấu táo bạo về kiểu chữ (typography) để truyền tải cảm xúc mãnh liệt một cách
nhanh chóng…
(Xem tiếp phần 4)

Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét