Mộc Nhân dịch (*)
Nguyên tác: When Raising
Your Voice Is Not Enough to Be Heard (Khi bạn cao giọng vẫn chưa đủ để được
lắng nghe)
Lịch sử loài người đầy rẫy những âm thanh không thể chấp nhận được: giọng nói the thé, lời đồn đại, sự lắm lời, chứng cuồng loạn, tiếng than khóc và những tiếng la hét trong nghi lễ. Ai tạo ra chúng? Những người lệch lạc hoặc thiếu sót so với lý tưởng nam tính về sự tự chủ: phụ nữ, người đồng tính nam, hoạn quan và người lưỡng tính đều thuộc loại này.
Từ những huyền thoại cổ
đại đến Margaret Thatcher, Sigmund Freud và Gertrude Stein, cuốn sách "Giới
tính của Âm thanh" (The Gender of Sound) phác họa sự phân định giới tính của
âm thanh trong văn hóa phương Tây. Carson mời chúng ta lắng nghe một lần nữa,
và bằng cách đó, hình dung lại những quan niệm của chúng ta về trật tự, đức hạnh
và bản ngã của con người.
***
Việc bịt miệng phụ nữ là
một dự án quan trọng của nền văn hóa gia trưởng từ thời cổ đại đến nay. Chiến
thuật chính của nó là sự liên kết về mặt tư tưởng giữa âm thanh của phụ nữ với
sự quái dị, hỗn loạn và cái chết.
Những âm thanh phản
kháng và chống đối do phụ nữ tạo ra vướng vào một mâu thuẫn chính trị, như cuốn
sách "Giới tính của Âm thanh" The
Gender of Sound của Anne Carson đã khám phá.
Nói và được lắng nghe có
nghĩa là gì? Âm thanh – lắng nghe, nói chuyện, kêu lên, than khóc, âm nhạc, tiếng
cười – gắn kết mật thiết thể xác với đời sống công dân, và cơ thể với chính trị.
Cuốn sách "Giới tính của Âm thanh" của Anne Carson lấy trải nghiệm giới
tính của âm thanh trong quá trình sản sinh và tiếp nhận làm chủ đề.
Theo Carson, âm thanh là
một chỉ dấu quan trọng nơi giới tính được xây dựng và củng cố; một vùng đất
phân định ranh giới, nó đi kèm với các hình thức cưỡng bức và loại trừ. Như Carson
nói với chúng ta, “phần lớn dựa trên âm thanh/ giọng nói mà chúng ta đánh giá
con người là tỉnh táo hay điên rồ, nam hay nữ, tốt hay xấu, đáng tin cậy, trầm
cảm, có thể kết hôn, hấp hối, có khả năng hay không có khả năng gây chiến với
chúng ta, chẳng khác gì động vật, được Chúa soi sáng.” Phải chăng âm thanh là lớp
màng hay mô liên kết giữ cho ẩn dụ trường tồn về thể chế chính trị được gắn kết?
“Việc bịt miệng phụ nữ
là một dự án quan trọng của nền văn hóa gia trưởng từ thời cổ đại đến nay” – gợi
nhớ đến nàng tiên Echo, được Sophocles mô tả là “cô gái không có cửa trên miệng”.
Mặc dù chủ yếu dựa trên các ví dụ từ Hy Lạp cổ đại, bài luận của Carson mở rộng
sang các khía cạnh khác trong văn hóa Âu-Mỹ có sự tương đồng với luận điểm của
bà, với những dẫn chứng về giọng nói của Gertrude Stein (Ernest Hemingway đã chấm
dứt tình bạn với Stein vì ông “không thể chịu đựng được giọng nói của bà” trong
một lời kể đầy rẫy sự kỳ thị phụ nữ đến rợn người) và Margaret Thatcher (người
đã học luyện giọng để làm giọng mình trầm hơn).
Trong một đoạn, Carson
mô tả tiếng kêu của phụ nữ được gọi là ololyga
trong tiếng Hy Lạp cổ đại, một “tiếng kêu chói tai” được phát ra trong những
khoảnh khắc cao trào của các nghi lễ tôn giáo và các sự kiện quan trọng trong đời
– một lễ hiến tế, sự ra đời của một đứa trẻ. Carson viết rằng những âm thanh
như vậy – được phát ra ở rìa các không gian công cộng, chẳng hạn như núi, bãi
biển hoặc mái nhà – chỉ dành riêng cho phụ nữ, và rằng “không người đàn ông nào
lại phát ra âm thanh như vậy”. Bà cũng viết về nghi lễ tôn giáo aischrologia, việc phụ nữ thốt ra những
lời lăng mạ và tục tĩu. Carson viết rằng những âm thanh mà phụ nữ tạo ra đang
vướng vào một mâu thuẫn chính trị. Họ được cho là phải nói ra những điều không
thể nói, "truyền đạt những điều không thể nói thay mặt cho thành phố",
và bất chấp (hoặc có lẽ vì) điều này, lời nói của họ bị kiểm soát và hạ thấp.
Trong tác phẩm Nhân tướng học, chính giọng nói cao vút
của phụ nữ đã được Aristotle sử dụng làm bằng chứng về bản chất xấu xa của họ.
Bị trục xuất, bị kiểm
soát và là người mang những sự thật bị chối bỏ làm xáo trộn thành phố – ở đây
có một sự gần gũi giữa âm thanh do phụ nữ tạo ra và động lực thúc đẩy các cuộc
biểu tình quần chúng. Sự phê phán chính trị sắc bén này là động lực thúc đẩy bài
luận của Carson. Ololyga mà bà mô tả
thuộc về một thời đại mà tiếng nói của phụ nữ bị đẩy ra rìa thành phố. Sẽ là
không đủ nếu chỉ đơn giản gắn sự bị gạt ra ngoài lề và sự vi phạm với trải nghiệm
âm thanh của phụ nữ. Nhưng việc gán ghép giới tính vào âm thanh theo cách mà
Carson mô tả vẫn tồn tại, và định hình những gì sẽ được lắng nghe, khi nào và
trên những điều kiện nào.
Vì vậy, tôi thấy cuốn
sách "Giới tính của Âm thanh" đặc biệt hữu ích khi suy nghĩ về các
hình thức phản kháng. Ngôn ngữ của công lý và tự do chính trị tràn ngập những ẩn
dụ đề cập đến trải nghiệm về âm thanh: bị im lặng hoặc được lắng nghe; lên tiếng
cho những điều quan trọng; tìm thấy tiếng nói của mình. Khi suy ngẫm về những
suy tư của Carson về giới tính và âm thanh, tôi liên tục quay trở lại hai hình ảnh
về cuộc biểu tình thu hút sự chú ý đến những động thái cần thiết để một số tiếng
nói và yêu sách của họ được lắng nghe. Mỗi hình ảnh lần lượt làm nổi bật trải
nghiệm giới tính như một phần của cuộc biểu tình đó.
----------
(*). Nguồn: artreview.com
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét