Bài thơ "November in the Former DDR" (Tháng Mười Một ở Đông Đức cũ) của Tomas Tranströmer được viết sau khi Bức tường Berlin sụp đổ năm 1990 và Nước Đức thống nhất. Đây là một chiêm nghiệm hiện sinh lẫn lịch sử vô cùng đặc sắc về sự sụp đổ của một chế độ toàn trị tồn tại từ 1949 - 1990 và vết thương tâm lý còn sót lại. Tháng Mười Một ở Đông Đức cũ đánh dấu thời khắc giao thời khi cái bóng bóng ma của chế độ độc tài tan biến. (1)
Thơ của Tranströmer, kế thừa các trào lưu Hiện đại, Biểu hiện và Siêu thực (Modernism, Expressionism, and Surrealism), chứa đựng những hình ảnh đầy sức gợi, xoay quanh các vấn đề về sự phân mảnh và nỗi cô độc. "Ông đã hoàn thiện một thể loại thơ trữ tình mang tính khai sáng (epiphanic lyric) đặc trưng, trong đó thiên nhiên đóng vai trò chủ thể năng động, tràn đầy sinh lực, còn cái tôi (nếu có) lại đóng vai trò là đối tượng," - Katie Peterson: "Thơ của Tranströmer hình dung về những không gian mà chiều sâu tâm thức sẽ ngự trị, tựa như dòng nước ngầm phun trào vào một cái giếng mới đào."
 |
Những chiếc thuyền Gondola truyền thống của Venice |
Bài thơ Alone (tiếng Thụy Điển: Ensamhet - Cô đơn) nằm trong tập Half-Finished Heaven (Thiên đường dang dở), 1962 và tập Bells and Tracks (Tiếng chuông và Dấu vết), 1966 của Tomas Tranströmer. Đây là bài thơ tự sự mang tính trải nghiệm cá nhân sâu sắc và rõ nét nhất trong toàn bộ sự nghiệp của ông. Trong buổi lễ trao giải Nobel VH 2011, bài thơ này cùng với nhiều bài thơ khác của Tomas Tranströmer là một trong những tiết mục được trình bày thay cho bài diễn từ. (1)
Bài thơ C Major (tiếng Thuỵ Điển: C Dur - Đô Trưởng) trích trong tập Thiên đường dang dở (The Half-Finished Heaven) của Tomas Tranströmer, xuất bản 1962. Đây là một trong những kiệt tác ngắn gọn nhưng hoàn hảo nhất của ông, nơi âm nhạc, tình yêu và cảm thức tâm linh hòa quyện để tạo nên một khoảnh khắc bừng sáng của sự hiện sinh. Trong buổi lễ trao giải Nobel VH 2011, bài thơ này được trình bày trong một tiết mục diễn đọc. (1)
Bài thơ The
Journey (Resan) của Tomas Tranströmer nằm trong tập thơ đầu tay: 17 Poems (17 Dikter - 17 bài thơ), xuất
bản năm 1954. Tập thơ
này đưa Tranströmer (khi đó mới 23 tuổi) trở thành một trong những giọng thơ đột
phá nhất của thi văn Thụy Điển hiện đại.
 |
Vermeer - danh họa Hà Lan (1632–1675) |
"Vermeer" là bài thơ trong tập For Living and Dead (Cho người sống và người chết) của Tomas Tranströmer, năm 1989. Vermeer là danh họa người Hà Lan, Tranh của Vermeer nổi tiếng với việc ngưng đọng thời gian, ông là hiện thân của người nghệ sĩ biết lắng nghe nhịp đập sâu thẫm bên dưới bề mặt ồn ào của đời sống, biến cái hữu hạn thành cái vô hạn. Tranströmer nhìn thấy ở Vermeer khả năng "hóa thạch" khoảnh khắc đời thường thành cái vĩnh cửu trong cảm hứng thi ca.
Bài thơ “The Light Streams In” (tiếng Thụy Điển: Ljuset strömmar in - Ánh sáng tràn ngập) của Tomas Tranströmer nằm trong tập thơ The Half-Finished Heaven (Thiên đường dang dở) xuất bản lần đầu năm 1962. Đây là tập thơ thứ ba của Tomas Tranströmer, đánh dấu bước ngoặt quan trọng định hình thi phong "siêu hình" đặc trưng của ông, với những khoảnh khắc thức tỉnh, ranh giới giữa giấc mơ và thực tại, cũng như sự hiện diện của cái vĩnh cửu ngay trong đời sống thường nhật. (1)
Funchal là thủ phủ và thành phố lớn nhất của Bồ Đào Nha thuộc khu tự trị của quần đảo Madeira, có dân số 100.526 người và là thủ phủ của Madeira trong hơn năm thế kỷ. Bài thơ lấy cảm hứng từ chuyến đi của Tranströmer đến Funchal, được in trong tập Rào cản Sự thật (The Truth-Barrier) của Tomas Tranströmer, 1978 - những cuộc tiếp xúc của tác giả với các nền văn hóa khác.
“An Artist in the North” (Một nghệ sĩ phương Bắc - nguyên bản tiếng Thụy Điển: En konstnär i norr) của Tomas Tranströmer nằm trong tập thơ "Night Vision", xuất bản lần đầu năm 1970. Tập thơ này ghi dấu giai đoạn sáng tác đầy chiều sâu của Tranströmer với những nét phác thảo tinh tế, cô đọng về thiên nhiên Bắc Âu, sự tĩnh lặng và không gian tâm lý ẩn sâu bên trong con người.
“Cũng như bao nhà thơ vĩ đại đi trước, Tranströmer luôn nhắc nhở chúng ta rằng thế giới không chỉ là những gì ta thấy; rằng nếu biết sống tỉnh thức và quan sát thật kỹ, ta có thể thoáng thấy một điều gì đó thật bao la và kỳ lạ.” (Like so many great poets before him, Tranströmer is forever reminding us that the world is not what it appears to be; that with mindfulness and close attention, you might get a glimpse of something vast and strange.) - John Freeman, nhà phê bình tại National Public Radio (Đài Phát thanh Công cộng Quốc gia Mỹ) – NPR.
Tại buổi Lễ trao giải Nobel Văn học cho Tomas Tranströmer ngày 7 tháng 12 năm 2011, Peter Englund, Thư ký thường trực của Viện Hàn lâm Thụy Điển đã có bài phát biểu về Tomas Tranströmer trước khi trình bày chương trình giới thiệu các tác phẩm của ông. (1)
Năm 2011, Tomas Tranströmer (1931 - 2015) - Nhà thơ, nhà văn, dịch giả Thụy Điển, được trao giải Nobel Văn học “vì thông qua những hình ảnh cô đọng, trong suốt của mình, ông đã cho chúng ta một cái nhìn mới mẻ về thực tại” (because, through his condensed, translucent images, he gives us fresh access to reality).
Mộc Nhân
Chúng ta gặp nhau trong
“Mùa Lá Mới” – đây không chỉ là Tuyển tập thơ văn của các tác giả trẻ Đà Nẵng
mà là những người trẻ, với kiến thức, tư duy và trải nghiệm sống chưa dày dặn
nhưng rất trẻ trung.
Tuyển tập này không chỉ nhằm mục đích tạo sân chơi chữ nghĩa cho các tác giả trẻ, để họ thể hiện những năng lực viết khác biệt, cùng tồn tại trong môi trường học tập, công việc, không gian bản sắc văn hoá khác nhau… từ góc nhìn của giới trẻ.
Mộc Nhân
Thân tặng Huỳnh Minh Tâm
Người
hoài nghi luôn có một lát cắt hoàn toàn khác biệt về tính cách. Anh ta mang bản
tính của một người luôn nhìn đời bằng đôi mắt cẩn trọng.
Tuy nhiên, nhìn cách anh tiếp nhận cuộc sống, tôi chợt nhận ra rằng không phải là hoài nghi thì không tin vào điều gì cả.
Năm 2010, Mario Vargas
Llosa (1936 – 2025) - Tiểu thuyết gia Peru, được trao giải Nobel Văn học “vì bản
đồ cấu trúc quyền lực và những hình ảnh sắc bén về sự kháng cự, nổi dậy và thất
bại của cá nhân” (for his cartography of structures of power and his trenchant
images of the individual's resistance, revolt, and defeat).
Mario Vargas Llosa đã trình bày bài diễn từ nhận giải Nobel của mình vào ngày 7 tháng 12 năm 2010 tại Viện Hàn lâm Thụy Điển, Stockholm bằng tiếng Tây Ban Nha.
 |
| Chân dung Mario Vargas Llosa |
Jorge Mario Pedro Vargas
Llosa (1936 - 2025) - nhà văn, nhà báo, chính trị gia người Perú, ông là một
trong những cây bút Mỹ La Tinh nổi trội trong lĩnh vực tiểu quyết và tiểu luận,
cũng là một trong những tác giả hàng đầu thuộc thế hệ của mình. Ông đã đoạt Giải
Nobel Văn học năm 2010.
Những câu trích dưới đây
lấy từ các tác phẩm: The Temptation of
the Impossible (Sự cám dỗ của điều bất khả), The Feast of the Goat (Bữa tiệc của Con Dê), Storyteller (Người Kể Chuyện)…
Mộc Nhân
Hai mươi bốn giờ
Màn đêm chỉ mang lại thứ
an ủi giả tạo
Khi tôi ném mình vào chuỗi
đêm
Để rồi, sự thật trần trụi
luôn đợi sẵn
Ở thời khắc giao thoa mỏng manh nhất của ngày.
 |
| Với anh chủ tịch Hội Chữ Thập Đỏ xã Đại Lộc, Tp Đà Nẵng |
Tôi không muốn đưa ra lời khuyên. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều người viết trẻ gửi cho tôi sách, bản thảo, bài thơ… hay những email dài dằng dặc đầy hào hứng mô tả ý tưởng cho các kiệt tác của họ. Dù phần lớn là một niềm vui, tôi vẫn muốn nhân cơ hội này gửi một vài suy ngẫm đến các nhà văn trẻ.
1. “Mỗi thành phố đều có
sinh quyển ẩm thực riêng.” (Each city has
its own culinary landscape.)
2. “Đối với tôi, thiên nhiên không phải là cảnh quan, mà là sự năng động của các lực lượng thị giác.” (For me nature is not landscape, but the dynamism of visual forces.)
3. Về thi pháp:
- Tôi xin trích lại ý kiến của nhà nghiên cứu Hoàng Sĩ Nguyên: Những tìm tòi trong thi pháp tự sự phản ánh sự chuyển biến trong quan niệm nghệ thuật của truyện ngắn Đà Nẵng… Các tác giả không lựa chọn những thử nghiệm cực đoan mà thiên về đổi mới từ bên trong cấu trúc tự sự. Truyện ngắn không còn chỉ hướng tới việc kể một câu chuyện mà ngày càng coi trọng quá trình kiến tạo ý nghĩa thông qua ký ức, điểm nhìn, biểu tượng và chiều sâu ý thức nhân vật. Sự chuyển dịch ấy đánh dấu bước đi từ kiểu tự sự lấy sự kiện làm trung tâm sang kiểu tự sự lấy trải nghiệm tinh thần của con người làm hạt nhân.
Mộc Nhân Lê Đức Thịnh
(Tham luận tại Hội thảo
“TRUYỆN NGẮN ĐƯƠNG ĐẠI ĐÀ NẴNG” – Tháng 8/ 2026)
Kính thưa quý vị.
Hội thảo của chúng ta có tên gọi đầy đủ là: “Hội thảo Truyện ngắn Đương đại Đà Nẵng – Tác giả & Tác phẩm”. Tên hội thảo vừa thể hiện tính mở vừa khu biệt trong phạm vi không gian sáng tác của tác giả - tác phẩm, lại phải thể hiện được mối quan hệ - đóng góp và thành tựu của truyện ngắn đương đại Đà Nẵng trong tiến trình văn học cả nước.
Kính thưa các anh trong ban lãnh đạo Liên hiệp các Hội VH-NT Tp Đà Nẵng. Thưa quý vị đại biểu và khách mời đến từ các cơ quan ban ngành của Tp Đà Nẵng, các báo đài, trường Đại học, đại diện các hội chuyên ngành. Các vị lãnh đạo tiền nhiệm của Liên hiệp Hội và Hội nhà văn. Cùng toàn thể anh chị em là hội viên Hội Nhà văn Tp Đà Nẵng.
Mộc Nhân
1.
Trên một nhánh của sông
mẹ Vu Gia, chảy qua Làng Phú Lộc quê tôi, có cây cầu dân sinh trải qua nhiều “đời
cầu” do lũ lụt thường xuyên cuốn trôi, dân làng làm đi làm lại hàng năm: cầu
tre, cầu sắt, cầu phao, cầu trụ bê tông mặt ván…
Khi qua đây, tôi thường nghĩ về sự phù du, và đắm mình trong vẻ đẹp giản dị, mong manh của sự vật.
Mộc Nhân Lê Đức Thịnh
Hôm nay ngày 19/8/2026, tôi có một “anniversary” khá đặc biệt: Kỷ niệm 15 năm trang Blog Mộc Nhân Lê Đức Thịnh tại địa chỉ: thinhdailoc.blogspot.com.
(gõ cụm từ Mộc Nhân Lê Đức Thịnh lên Google).
Mộc Nhân phỏng dịch (thể lục bát)
Nguyên tác “A Mood of Quiet Beauty” - by John Ashbery.
Ánh chiều vàng mật vòm cây
em đi bỏ lại cuối ngày và tôi
hoàng hôn tắt lịm trên đồi
cầu vồng hạ xuống đơn côi hình hài
Mộc Nhân
RAU
Với món Mỳ Quảng nói riêng và món ăn Việt nói chung, mâm bát dọn lên càng nhiều màu sắc thì càng tốt; trong đó điểm nhấn phải là đĩa rau sống. Tôi có cảm giác chúng ta không chỉ bổ sung dinh dưỡng mà còn luôn cố gắng “bổ sung màu sắc” vào phần ăn của mình; "trò chuyện" với đĩa rau và dành cho rau những lời khen, bằng nhiều mỹ từ: “đẹp”, “bắt mắt”, “phong phú”…
Mộc Nhân dịch (1)
Nguyên tác: "Blackberry-Picking" - Seamus Heaney
Cuối tháng Tám, dưới nắng và mưa dầm
Những quả mâm xôi chín mọng, cả tuần
TÔI SẼ LƯU LẠI
Mộc Nhân
Tôi sẽ lưu lại mọi thứ ở
đây:
những đoàn xe và những vị
khách,
những tô mỳ Quảng gắn nhãn "Mỳ Quảng Nàng Thơ"
bên màu xanh đồng lúa
Trong rừng cây Pơmu ngàn năm tuổi: cành lá vươn tới bầu trời, rễ cắm sâu vào đá, dáng hình cổ thụ của nó, sự rung rinh của chiếc lá và thảm thực vật với những loài cộng sinh khác... chạm khắc vào tâm hồn chúng ta những vẻ đẹp, sự bí ẩn, luôn có điều gì đó khiến bạn ngạc nhiên...
Mộc Nhân dịch
Nguyên tác “The Poetry
Of Versatility” (*)
Thành tựu văn chương của
Gao Xingjian được vinh danh bằng giải Nobel Văn học năm 2000. Viện Hàn lâm Thụy
Điển đã công nhận Gao Xingjian "vì một khối lượng tác phẩm mang giá trị phổ
quát, sự thấu hiểu cay đắng và tài năng ngôn ngữ đã mở ra những con đường mới
cho tiểu thuyết và kịch Trung Quốc."
Mộc Nhân - P.4: TỪ BÀN ĂN ĐẾN TRÁI TIM
Bạn hay quan tâm đến câu
hỏi: Bữa ăn nào là quan trọng nhất trong ngày?
Câu trả lời quen thuộc là bữa ăn sáng. Tuy không sai nhưng chúng tôi tin rằng tất cả các bữa ăn đều quan trọng. Một bữa điểm tâm đủ dinh dưỡng, một bữa trưa no nê hay buổi tối nhẹ nhàng thư thái vừa phải…
CHẲNG CÒN ĐIỀU GÌ THUỘC VỀ CHÍNH NÓ
Những hàng cây này là của em
bởi em từng ngắm nhìn.
Những câu trích từ các tác phẩm: The Hunger Angel (Thiên thần đói), The Land of Green Plums (Vùng đất của những quả mận xanh), The Appointment (Cuộc hẹn), Nadirs (Những điểm thấp nhất), The Passport (Tấm hộ chiếu)… của Herta Müller – Nobel Văn học 2009.
Năm 2009, Herta Müller (1953 -) - Nhà văn, nhà thơ nữ người Đức, sống tại Romania, được trao giải Nobel Văn học “với sự cô đọng của thơ ca và sự thẳng thắn của văn xuôi, đã khắc họa bức tranh về những người bị tước đoạt” (who, with the concentration of poetry and the frankness of prose, depicts the landscape of the dispossessed).
Herta Müller đã trình bày bài từ nhận giải Nobel Văn học vào ngày 7 tháng 12 năm 2009, tại Viện Hàn lâm Thụy Điển, Stockholm.
Mộc Nhân
1.
Tôi không hề có ý định trình bày, thuyết minh về một thứ mọi người đều biết, quen thuộc đó là Mỳ Quảng; nhưng là Mỳ Quảng Nàng Thơ, một thực thể tồn tại bên trong đời sống của chúng tôi, thì mỗi ngày không viết gì về nó, là thiếu sót.
Mộc Nhân
1.
Tôi không ngồi đây để trình bày một bài thuyết trình tròn trịa về đạo nghĩa gia phong hay bổn phận làm cha - làm con. Khi người đời đòi hỏi ở tôi một bài giáo khoa về tình thâm, tôi luôn lắc đầu từ chối. Và đó là sự thật tận cùng. Ý niệm về gia đình, về bản ngã và những người đồng máu mủ, với tôi, chưa bao giờ là những định lý có sẵn để mang ra giảng giải.
Mộc Nhân dịch (*)
Năm 2008, Gustave Le
Clézio (1940-) – Tiểu thuyết gia Pháp, được trao giải Nobel Văn học vì ông là “Tác
giả của những khởi đầu mới, cuộc phiêu lưu thơ mộng và sự say đắm nhục dục, nhà
thám hiểm của một nhân loại vượt ra ngoài và bên dưới nền văn minh đang thống
trị” (author of new departures, poetic adventure and sensual ecstasy, explorer
of a humanity beyond and below the reigning civilization).
***
Mộc Nhân
1.
Tình yêu và
Ngôn từ - hai thực thể sinh ra từ
cùng một mẫu số chung của tâm hồn: trái tim, trí tưởng tượng và tâm trí.
Có một sự thật vừa thơ mộng vừa cay đắng: chỉ trong trí tưởng tượng, tình yêu mới có thể tồn tại mãi mãi và mãi mãi được bao quanh bởi vầng hào quang lấp lánh của thơ ca.
Mộc Nhân
Mộc Nhân
(Xem lại phần 1)
1.
Mỳ Quảng là điểm gặp gỡ chung của chúng ta, một trải nghiệm ẩm thực bản địa có tính phổ quát. Không có tình yêu nào chân thành hơn tình yêu dành cho ẩm thực, đó là món mỳ Quảng đối với người Quảng.
Mộc Nhân – tuỳ bút, ghi tại Làng Gióng Mỹ Nam – Tp Đà Nẵng
1.
Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, bên cạnh những chiếc xe tải nhỏ, xe đẩy, xe kéo, xe máy bán hàng rong, rao hàng ồn ào… những đôi quang gánh trên vai người phụ nữ vẫn thầm lặng len lỏi vào các vỉa hè, ngõ nhỏ, gợi nhớ về một thời gánh hàng rong cùng nhiều hoài niệm vang vọng nơi đây.
Mộc Nhân – Tuỳ bút
 |
| Bài đăng trên Tạp chí Đất Quảng số 12/ Tháng 8-2026 |
Giờ đây, tôi muốn viết
điều gì đó sau nhiều lần đến với những bãi biển - lang thang, thưởng ngoạn,
khám phá, vài chuyến đi biển…
Nói một cách thẳng thắn và công bằng, tôi sinh ra và lớn lên ở vùng trung du, thời trai trẻ gắn bó với núi rừng hơn là biển và đồng bằng. Ký ức về biển lưu dấu trong những chuyến đi hơn là những dấu hằn trong đời sống cá nhân; nếu núi rừng luôn là chất liệu sống và viết của tôi; thì biển là những vệt ký ức mới mẻ, thú vị.
