1.
Sijo (âm Việt: Thời điệu) là một trong những hình thức thi ca Triều Tiên thời Trung Đại. Sijo còn tên gọi khác là Đoản ca hoặc Thời tiết ca, hình thành vào cuối thế kỷ 14 (cuối nhà Cao Ly), bắt nguồn từ ca dao Cao Ly.
2.
Về hình thức, Sijo có những
đặc điểm nổi bật:
- Cấu trúc ba dòng: Một
bài sijo điển hình có ba dòng chính, mỗi dòng lại chia thành hai đoạn nhỏ hơn
(nhịp).
- Nhịp điệu và âm tiết:
Mỗi nhịp thường có 3-4 âm tiết, với dòng cuối cùng có một sự "xoay chuyển"
(turn) đặc trưng, thường là một câu ngắn chứa đựng ý nghĩa sâu sắc nhất.
Cấu trúc này liên quan
chặt chẽ với ý nghĩa thẩm mĩ, nhẹ nhàng và tao nhã. Có lẽ chính vì thế mà sijo
được cả giới bình dân lẫn thượng lưu ưa thích.
Chủ đề của Sijo bao gồm
thiên nhiên, tình yêu, triết lý Nho giáo, lòng trung thành, và sự chiêm nghiệm
cuộc sống.
Sijo có tính nhạc nên
thường được hát (phổ nhạc) và có thể trình diễn kèm nhạc cụ truyền thống.
3.
Sijo là một di sản văn
hóa quý giá, thể hiện sự cô đọng, tinh tế và chiều sâu nội dung của văn học Hàn
Quốc.
Một số bài Sijo tiêu biểu:
“Thân này dù có chết, chết,
chết đến trăm lần
Dù xương dần hóa bụi, dù
linh hồn biến tan
Vẫn nồng nàn tha thiết,
hướng về người biết chăng?”
(Jeong Mong Ju)
“Quạ đen dầm mưa tuyết,
màu lông hóa trắng ngần
Đêm mấy lần nguyệt rạng,
rồi sẽ thành đêm đen
Lòng này gửi người
thương, tấm chân tình có đổi?”
(Bak Paeng Nyon)
“Mộng thương nhớ người
yêu, hồn ta liều hóa dế
Thu lê thê đêm lạnh, cho
ta ghé khuê phòng
Người quên ta, mộng đẹp,
dế sẽ nhắc tên này!
(Park Hyo Gwan)
Từ “người” trong tất cả
các bài thơ trên trong nguyên tác đều là “nim” đại từ chỉ người ở ngôi thứ ba.
Nếu hiểu “nim” là người yêu, thì tất cả những bài thơ trên đây đều là những bản
tình ca nồng nàn.
5.
a. Những nét tương đồng
và dị biệt của thơ Sijo (Hàn Quốc) và thơ Haiku (Nhật Bản) – Nhìn từ đặc trưng
thể loại tương đồng:
Thể thơ sijo (Hàn Quốc)
và haiku (Nhật Bản) là vốn di sản văn học quí giá trong nền thi ca nói riêng và
văn học nói chung của hai nước góp phần tạo nên cốt cách và tâm hồn dân tộc. Điểm
chung giống nhau của Sijo và Haiku về nguồn gốc là đều bắt nguồn từ những thể
thơ ca dân gian cổ của dân tộc mình, phát triển qua nhiều thế kỷ để trở thành một
thể thơ truyền thống, đặc sắc không chỉ của văn học dân tộc mà còn được nhiều
người ở các quốc gia khác nhau ưa chuộng.
Nếu St. Jacques cho rằng,
sijo là một thể thơ truyền thống ngắn gọn nhất, “chỉ cần một vần là quá đủ cho
bất kỳ một bài sijo nào”, thì nhà phê bình văn học Pháp Roland Barther lại nhận
xét một cách hóm hỉnh rằng: “Sự ngắn gọn của haiku không phải là vấn đề hình thức.
Haiku không phải là một tư tưởng phong phú rút vào một hình thức ngắn gọn mà là
một sự tình vắn tắt đã tìm ra được hình thức vừa vặn của mình. Như vậy, chính “sự tình vắn tắt”, “chỉ cần một vần”
cũng đã tìm cho mình được một “hình thức vừa vặn” để chuyển tải những nội dung
phong phú và đa dạng.
Một điểm gặp gỡ nữa giữa sijo và haiku là hầu như do tính chất
hàm súc của thể thơ mà trọng tâm ý nghĩa bài thơ thường nằm ở câu cuối. Điều
này cũng là một đặc điểm chung của các thể thơ có quy mô nhỏ như tuyệt cú (thơ
Đường luật Trung Quốc), và thơ lục bát (Việt Nam)…
Với thể loại trữ tình,
sijo và haiku vừa giống như một khúc hát trữ tình, lãng mạn thiết tha lại vừa
sâu sắc, thân thiết. Cũng có khi nó dí dỏm, tế nhị, tinh tế, nhưng lại nặng
trĩu tâm trạng ưu tư trăn trở về cuộc đời đầy dâu bể.
b. Khác biệt:
Về hình thức, sijo và
haiku đều là thể thơ chỉ có ba dòng (hay ba câu) và là những thể thơ có cấu
trúc ngắn gọn của thơ ca châu Á. Nhưng chúng lại khác nhau về số lượng âm tiết
trong mỗi dòng và tổng số âm tiết của cả bài (một bài thơ haiku gồm 17 âm tiết,
còn sijo gồm khoảng 45 âm tiết). Và ngay nhịp trong mỗi dòng thơ cũng không giống
nhau. Nếu thơ haiku không chú ý đến vần điệu thì sijo lại là thể thơ cách luật
có nhịp điệu khá chặt chẽ. Trong một bài Sijo có ba dòng thơ thì mỗi dòng có 4
nhịp thơ, mỗi nhịp có từ 3 đến 4 âm tiết (cũng có ngoại lệ biến đổi 2 âm tiết
thay cho 3 âm tiết và 3 âm tiết thay cho 4 âm tiết). Và như vậy, tổng số âm tiết
trong mỗi nhịp đôi khi có thay đổi nhưng tổng số nhịp trong mỗi câu hầu như cố
định. Đó là điểm khác biệt về hình thức của sijo với haiku.
Trong nội dung phản ánh,
ngoài nét tương đồng đã nêu trên, giữa sijo và haiku có những nét khác biệt. Nếu
thơ sijo nhằm chuyển tải tư tưởng Nho giáo mà trọng tâm là lý học của tầng lớp
nho sĩ Hàn Quốc đương thời, đặc biệt là thời đại Choson, thì thơ haiku lại in đậm
dấu ấn của Phật giáo Thiền Tông mà đỉnh cao là vào thời Edo (thế kỷ XVII - XIX).
Tính nhạc và chất trữ
tình của sijo lúc bấy giờ được các triều đình phong kiến sử dụng như một phương
tiện để chuyển tải tư tưởng Đạo Khổng và các tư tưởng triết học khác. Vì thế
trong thơ sijo nổi bật là lòng trung thành và đạo đức Nho gia của bậc quân tử.
Ở thơ haiku, tư tưởng của
Phật giáo Thiền tông in khá đậm nét trong hầu hết các bài thơ. Trước hết, phần
lớn các thi sĩ thơ haiku là những thiền sư. Đối với họ, thi sĩ và thiền sư gắn
bó với nhau. Họ nhìn đời bằng con mắt của một thiền sư nhưng với một tâm hồn
thi sĩ. Vì thế, thơ haiku như là một sự chuyển tải những tư tưởng của Phật giáo
Thiền tông.
Kết luận:
Có thể nói rằng, trong
kho tàng thơ ca Châu Á và phương Đông, cho đến ngày nay, có lẽ chưa có một thể
thơ nào ngắn gọn, cô đúc nhưng chứa đựng nội dung rất phong phú như sijo (Hàn
Quốc), haiku (Nhật Bản), tuyệt cú (Trung Quốc) và lục bát (Việt Nam). Đó là những
giá trị đặc sắc về văn hoá của mỗi dân tộc được lưu giữ và phát triển qua nhiều
thế kỷ. Bên cạnh những điểm gần gũi về nhiều mặt, nhưng thơ sijo và haiku vẫn
có một số điểm khác nhau. Những điểm tương đồng và dị biệt đều bắt nguồn từ nhiều
nguyên nhân nhưng cả sijo và haiku đều thoát thai từ thơ ca dân tộc, từ nguồn
dân ca truyền thống. Những thế giới nghệ thuật tưởng chừng như “nhỏ bé” nhưng
nhỏ xinh và tinh tế chứa đựng những nội dung và ý nghĩa sâu xa của sijo và
haiku không chỉ hấp dẫn, kỳ lạ đối với người đọc trong quá khứ mà trong hiện tại
và có lẽ cả tương lai, nó vẫn không ngừng lay động con tim của nhiều thế hệ.
------------
Tham khảo tư liệu:
1. Facebook.com
2. Vanvn.vn
3. studocu.vn
4. Vassgov.vn
5. thivien.net
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét