Mộc Nhân dịch (1)
Giải Nobel Văn học năm
1993 được trao cho Toni Morrison vì: “người mà trong những tiểu thuyết mang đậm
sức mạnh viễn tưởng và ý nghĩa thi ca, đã thổi hồn vào một khía cạnh thiết yếu của
hiện thực nước Mỹ” (motivation: “who in novels characterized by visionary force
and poetic import, gives life to an essential aspect of American reality).
Toni Morrison (1931 - 2019)
là nhà văn nữ Mỹ, bà đoạt Giải Pulitzer cho tác phẩm hư cấu năm 1988, Giải Sách
Mỹ cho Người yêu dấu – Be Loved (1987) và giải Nobel Văn học năm 1993. Năm 1996,
bà đã được vinh danh cùng Huân chương
đóng góp nổi bật của Quỹ Sách Quốc gia (National Book Foundation). Vào ngày
29 tháng 5 năm 2012, Tổng thống Barack Obama đã trao tặng Morrison với Huân
chương Tự do của Tổng thống. Vào năm 2016, bà đã nhận được giải thưởng PEN/Saul
Bellow cho Thành tựu trong tiểu thuyết Mỹ.
Bibliography (Danh mục
tác phẩm): Novels The Bluest Eye (1970),
Sula (1973), Song of Solomon (1977), Tar Baby (1981), Beloved (1987), Jazz (1992),
Paradise (1998)… (3)
***
“Ngày xửa ngày xưa, có một
bà lão. Mù nhưng thông thái.” Hay đó là một ông lão? Một vị đạo sư chăng? Hay một
người kể chuyện dân gian đang dỗ dành những đứa trẻ quấy khóc? Tôi đã nghe câu
chuyện này, hoặc một câu chuyện giống hệt như vậy, trong truyền thuyết của nhiều
nền văn hóa.
Trong phiên bản tôi biết,
người phụ nữ này là con gái của nô lệ, người Mỹ gốc Phi, và sống một mình trong
một ngôi nhà nhỏ ở ngoại ô thị trấn. Danh tiếng về sự thông thái của bà không
ai sánh kịp và không ai nghi ngờ. Trong cộng đồng của bà, bà vừa là luật lệ vừa
là sự vi phạm luật lệ. Sự tôn kính và kính trọng mà bà nhận được vượt ra ngoài
khu phố của bà đến những nơi xa xôi; đến thành phố nơi trí tuệ của những nhà
tiên tri nông thôn là nguồn gốc của nhiều trò vui.
Một ngày nọ, người phụ nữ
được một số người trẻ tuổi đến thăm, họ dường như quyết tâm bác bỏ khả năng thấu
thị của bà và vạch trần bà là kẻ lừa đảo. Kế hoạch của họ rất đơn giản: họ vào
nhà bà và hỏi một câu hỏi mà câu trả lời hoàn toàn phụ thuộc vào sự khác biệt
giữa bà và họ, một sự khác biệt mà họ coi là một khuyết tật sâu sắc: sự mù lòa
của bà. Họ đứng trước mặt bà, và một người trong số họ nói, “Bà lão, tôi đang cầm
trên tay một con chim. Hãy cho tôi biết nó còn sống hay đã chết.”
Bà không trả lời, và câu
hỏi được lặp lại. Bà vẫn không trả lời. Bà bị mù và không thể nhìn thấy những vị
khách của mình, chứ đừng nói đến việc nhìn thấy những gì trong tay họ. Bà không
biết màu da, giới tính hay quê hương của họ. Bà chỉ biết động cơ của họ.
Sự im lặng của bà lão
kéo dài đến nỗi những người trẻ tuổi khó mà nhịn được cười. Cuối cùng bà lên tiếng,
giọng bà nhẹ nhàng nhưng nghiêm nghị. “Tôi không biết,” bà nói. “Tôi không biết
con chim các anh đang cầm còn sống hay đã chết, nhưng điều tôi biết chắc chắn
là nó đang ở trong tay các anh. Nó đang ở trong tay các anh.”
Câu trả lời của bà có thể
được hiểu là: nếu nó đã chết, thì hoặc bạn đã tìm thấy nó trong tình trạng đó,
hoặc bạn đã giết nó. Nếu nó còn sống, bạn vẫn có thể giết nó. Còn việc muốn nó
sống hay không là quyết định của bạn. Dù thế nào đi nữa, đó cũng là trách nhiệm
của bạn.
Vì
phô trương quyền lực và sự bất lực của bà, những vị khách trẻ tuổi bị khiển
trách, bị nói rằng họ không chỉ chịu trách nhiệm về hành vi chế nhạo mà còn về
sinh linh bé nhỏ bị hy sinh để đạt được mục đích của mình. Người phụ nữ mù chuyển
sự chú ý khỏi việc khẳng định quyền lực sang công cụ mà quyền lực đó được thực
thi.
Việc suy đoán về ý nghĩa
của con chim trong tay (ngoài chính thân thể yếu ớt của nó) luôn hấp dẫn tôi. Vì
vậy, tôi chọn cách hiểu con chim như một ngôn ngữ và người phụ nữ như một nhà
văn dày dạn kinh nghiệm. Bà lo lắng về cách ngôn ngữ mà bà mơ ước, được ban cho
bà từ khi sinh ra, được sử dụng, đưa vào phục vụ, thậm chí bị tước đoạt khỏi bà
vì những mục đích xấu xa nhất định. Là một nhà văn, bà
nghĩ về ngôn ngữ một phần như một hệ thống, một phần như một sinh vật sống mà
người ta có thể kiểm soát, nhưng chủ yếu là như một tác nhân – một hành động có
hậu quả. Vì vậy, câu hỏi mà bọn trẻ đặt ra cho bà: “Nó còn sống hay đã chết?”
không phải là không có thật, bởi vì bà nghĩ ngôn ngữ dễ bị chết, bị xóa bỏ; chắc
chắn bị đe dọa và chỉ có thể cứu vãn bằng nỗ lực của ý chí. Bà tin rằng nếu con
chim trong tay khách của bà đã chết thì người trông coi phải chịu trách nhiệm về
xác chết. Đối với bà, một ngôn ngữ chết không chỉ là một ngôn ngữ không còn được
nói hay viết, mà còn là một ngôn ngữ cứng đầu bằng lòng ngưỡng mộ sự tê liệt của
chính nó. Giống như ngôn ngữ nhà nước, bị kiểm duyệt và tự kiểm duyệt. Tàn nhẫn
trong nhiệm vụ kiểm soát của mình, nó không có mong muốn hay mục đích nào khác
ngoài việc duy trì phạm vi tự do của chủ nghĩa tự ái gây nghiện, tính độc quyền
và thống trị của chính nó. Dù đang hấp hối, nó vẫn có tác động vì nó tích cực cản
trở trí tuệ, kìm hãm lương tâm, đàn áp tiềm năng con người. Không chịu tiếp nhận
câu hỏi, nó không thể hình thành hay dung thứ những ý tưởng mới, định hình những
suy nghĩ khác, kể một câu chuyện khác, lấp đầy những khoảng lặng khó hiểu. Ngôn
ngữ chính thức được rèn giũa để dung túng cho sự ngu dốt và bảo vệ đặc quyền giống
như một bộ áo giáp được đánh bóng đến mức lấp lánh đáng kinh ngạc, một lớp vỏ
mà hiệp sĩ đã rời bỏ từ lâu. Tuy nhiên, nó vẫn ở đó: câm lặng, hung hãn, đa cảm.
Gây ấn tượng tôn kính ở học sinh, che chở cho những kẻ độc tài, gợi lên những
ký ức sai lầm về sự ổn định, hòa hợp trong xã hội.
Bà
tin chắc rằng khi ngôn ngữ chết đi, vì sự bất cẩn, không sử dụng, thờ ơ và thiếu
tôn trọng, hoặc bị giết chết bởi mệnh lệnh, không chỉ riêng bà mà tất cả người
sử dụng và người tạo ra nó đều phải chịu trách nhiệm về sự diệt vong của nó. Ở
đất nước bà, trẻ em đã cắn lưỡi mình và thay vào đó dùng đạn để lặp lại tiếng
nói của sự câm lặng, của ngôn ngữ bị khuyết tật và gây khuyết tật, của ngôn ngữ
mà người lớn đã hoàn toàn từ bỏ như một phương tiện để vật lộn với ý nghĩa,
cung cấp hướng dẫn hoặc bày tỏ tình yêu. Nhưng bà biết rằng tự sát bằng lưỡi
không chỉ là lựa chọn của trẻ em. Thường thấy ở những nhà lãnh đạo nhà nước non
nớt và những kẻ buôn bán quyền lực, ngôn ngữ trống rỗng khiến họ không còn kết
nối được với bản năng nhân văn còn sót lại, bởi họ chỉ nói chuyện với những người
tuân lệnh, hoặc để ép buộc sự tuân lệnh.
Việc cướp đoạt ngôn ngữ
một cách có hệ thống có thể được nhận biết qua xu hướng người sử dụng từ bỏ những
đặc tính tinh tế, phức tạp, mang tính chất hỗ trợ của ngôn ngữ để thay thế bằng
sự đe dọa và khuất phục. Ngôn ngữ áp bức không chỉ đại diện cho bạo lực; nó
chính là bạo lực; nó không chỉ đại diện cho giới hạn của tri thức; nó còn giới
hạn tri thức. Cho dù đó là ngôn ngữ nhà nước mờ ám hay ngôn ngữ giả tạo của giới
truyền thông vô tri; cho dù đó là ngôn ngữ kiêu hãnh nhưng cứng nhắc của giới học
thuật hay ngôn ngữ khoa học hướng đến hàng hóa; cho dù đó là ngôn ngữ độc hại của
luật pháp không có đạo đức, hay ngôn ngữ được thiết kế để xa lánh các nhóm thiểu
số, che giấu sự cướp bóc phân biệt chủng tộc trong sự trơ trẽn về mặt văn
chương – tất cả đều phải bị bác bỏ, thay đổi và vạch trần. Đó là thứ ngôn ngữ
khát máu, vỗ về những điểm yếu, giấu đôi ủng phát xít dưới lớp váy áo của sự đứng
đắn và lòng yêu nước khi nó không ngừng tiến về phía đáy vực và những tâm trí
đã cạn kiệt. Ngôn ngữ phân biệt giới tính, ngôn ngữ phân biệt chủng tộc, ngôn
ngữ thần học – tất cả đều là điển hình của ngôn ngữ kiểm soát quyền lực, và
không thể, không cho phép kiến thức mới hoặc khuyến khích sự trao đổi ý tưởng
lẫn nhau.
Bà lão hiểu rõ rằng
không một kẻ trí thức hám lợi nào, không một nhà độc tài tham lam nào, không một
chính trị gia hay kẻ mị dân nào được trả tiền; không một nhà báo giả mạo nào có
thể bị thuyết phục bởi những suy nghĩ của bà. Có và sẽ có những ngôn từ kích động
để giữ cho người dân tiếp tục trang bị vũ khí; tàn sát và giết hại lẫn nhau
trong các trung tâm thương mại, tòa án, bưu điện, sân chơi, phòng ngủ và đại lộ;
những ngôn từ lay động, tưởng niệm để che giấu sự thương hại và lãng phí của những
cái chết vô nghĩa. Sẽ có nhiều ngôn từ ngoại giao hơn để dung túng cho hiếp
dâm, tra tấn, ám sát. Có và sẽ có nhiều ngôn từ quyến rũ, biến thái hơn được
thiết kế để bóp nghẹt phụ nữ, để nhét vào cổ họng họ như những con ngỗng sản xuất
pa-tê bằng chính những lời nói không thể nói ra, vi phạm pháp luật của họ; sẽ
có nhiều ngôn từ giám sát được ngụy trang dưới danh nghĩa nghiên cứu; của chính
trị và lịch sử được tính toán để làm cho nỗi đau khổ của hàng triệu người trở
nên câm lặng; ngôn từ được tô vẽ để kích thích những người bất mãn và bị tước
đoạt tấn công hàng xóm của họ; ngôn từ giả thực nghiệm kiêu ngạo được tạo ra để
nhốt những người sáng tạo vào lồng của sự thấp kém và tuyệt vọng.
Ẩn dưới vẻ hào nhoáng, sự
lộng lẫy, những liên tưởng học thuật, dù có lay động hay quyến rũ đến đâu, trái
tim của thứ ngôn ngữ ấy đang héo mòn, hoặc có lẽ đã không còn đập nữa – nếu con
chim đã chết.
Bà đã suy nghĩ về lịch sử
trí tuệ của bất kỳ ngành học nào nếu nó không khăng khăng đòi hỏi, hoặc bị ép
buộc phải, lãng phí thời gian và cuộc sống mà những lời biện minh và sự thể hiện
quyền lực đòi hỏi – những diễn ngôn loại trừ chết người ngăn cản sự tiếp cận nhận
thức cho cả người loại trừ và người bị loại trừ.
Quan niệm thông thường về
câu chuyện Tháp Babel là sự sụp đổ là một điều bất hạnh. Rằng chính sự phân
tâm, hay sức nặng của nhiều ngôn ngữ đã dẫn đến sự thất bại về kiến trúc của
tòa tháp. Rằng một ngôn ngữ duy nhất sẽ đẩy nhanh việc xây dựng và thiên đường
sẽ được vươn tới. Thiên đường của ai, bà tự hỏi? Và loại thiên đường nào? Có lẽ
việc đạt được Thiên đường là quá sớm, hơi vội vàng nếu không ai dành thời gian
để hiểu các ngôn ngữ khác, các quan điểm khác, các câu chuyện khác. Nếu họ làm
vậy, thiên đường mà họ tưởng tượng có thể đã nằm ngay dưới chân họ. Phức tạp,
đòi hỏi cao, đúng vậy, nhưng đó là quan điểm về thiên đường như là sự sống;
không phải thiên đường như là sự sống sau khi chết.
Bà không muốn để lại cho
những vị khách trẻ tuổi của mình ấn tượng rằng ngôn ngữ phải bị ép buộc để tồn
tại chỉ để hiện hữu. Sức sống của ngôn ngữ nằm ở khả năng phác họa cuộc sống thực
tế, tưởng tượng và khả dĩ của người nói, người đọc và người viết. Mặc dù đôi
khi nó thể hiện sự cân bằng bằng cách thay thế trải nghiệm, nhưng nó không phải
là sự thay thế cho trải nghiệm. Nó hướng đến nơi mà ý nghĩa có thể nằm ở đó.
Khi một vị Tổng thống Hoa Kỳ nghĩ về nghĩa địa mà đất nước ông đã trở thành, và
nói, “Thế giới sẽ ít chú ý và cũng sẽ không nhớ lâu những
gì chúng ta nói ở đây. Nhưng nó sẽ không bao giờ quên những gì họ đã làm ở
đây,” những lời giản dị của ông ấy thật phấn khởi bởi vì chúng không gói
gọn thực tế về 600.000 người chết trong một cuộc chiến tranh chủng tộc thảm khốc.
Từ chối việc cường điệu hóa, khinh thường “lời phán quyết cuối cùng”, sự “tóm tắt”
chính xác, thừa nhận “khả năng yếu ớt của chúng trong việc thêm vào hay bớt
đi”, những lời của ông thể hiện sự kính trọng đối với tính không thể nắm bắt được
của cuộc sống mà nó đang thương tiếc. Chính sự kính trọng đó đã lay động bà, sự
nhận thức rằng ngôn ngữ không bao giờ có thể nắm bắt được cuộc sống một cách trọn
vẹn. Và nó cũng không nên như vậy. Ngôn ngữ không bao giờ có thể “ghim chặt” chế
độ nô lệ, diệt chủng, chiến tranh. Và nó cũng không nên khao khát sự kiêu ngạo
để có thể làm được điều đó. Sức mạnh, sự hạnh phúc của nó nằm ở việc vươn tới
những điều không thể diễn tả.
Dù hùng vĩ hay mảnh mai,
đào sâu, bùng nổ, hay từ chối thánh hóa; dù nó cười lớn hay là tiếng khóc không
lời, từ ngữ được chọn, sự im lặng được chọn, ngôn ngữ không bị can thiệp sẽ hướng
tới tri thức, chứ không phải sự hủy diệt. Nhưng ai lại không biết đến những tác
phẩm văn học bị cấm vì mang tính nghi vấn; bị mất uy tín vì mang tính phê phán;
bị xóa bỏ vì mang tính khác biệt? Và bao nhiêu người phẫn nộ trước ý nghĩ về một
ngôn ngữ tự hủy hoại chính mình?
Cô ấy nghĩ rằng việc sử
dụng ngôn từ thật cao cả, bởi vì nó có tính sáng tạo; nó tạo ra ý nghĩa khẳng định
sự khác biệt của chúng ta, sự khác biệt của con người – cách mà chúng ta không
giống bất kỳ sinh vật nào khác.
Chúng ta chết. Đó có thể
là ý nghĩa của cuộc sống. Nhưng chúng ta sử dụng ngôn ngữ. Đó có thể là thước
đo cuộc sống của chúng ta.
***
Những vị khách hỏi một
bà lão một câu hỏi. Họ là ai, những đứa trẻ này? Chúng đã hiểu gì từ cuộc gặp gỡ
đó? Chúng đã nghe thấy gì trong những lời cuối cùng: “Con chim nằm trong tay
các cháu”? Một câu nói gợi mở về khả năng hay một câu nói khép lại vấn đề? Có lẽ
điều mà những đứa trẻ nghe được là “Đó không phải là vấn đề của tôi. Tôi già,
là phụ nữ, da đen, mù lòa. Trí tuệ duy nhất tôi có bây giờ là biết rằng tôi
không thể giúp các cháu. Tương lai của ngôn ngữ là của các cháu.”
Chúng đứng đó. Giả sử
không có gì trong tay chúng thì sao? Giả sử chuyến thăm chỉ là một mánh khóe, một
trò lừa để được nói chuyện, được coi trọng hơn bao giờ hết? Một cơ hội để ngắt
lời, để phá vỡ thế giới người lớn, cái bầu không khí ngột ngạt của những lời
nói về họ, dành cho họ, nhưng không bao giờ nói trực tiếp với họ? Những câu hỏi
cấp bách đang bị đe dọa, bao gồm cả câu hỏi mà họ đã đặt ra: “Con chim chúng ta
đang cầm còn sống hay đã chết?” Có lẽ câu hỏi đó muốn nói: “Ai đó có thể cho
chúng ta biết sự sống là gì? Cái chết là gì?” Không hề có mánh khóe nào; không
hề ngớ ngẩn. Một câu hỏi thẳng thắn đáng được một người khôn ngoan chú ý. Một
người già. Và nếu những người già và khôn ngoan đã sống và đối mặt với cái chết
không thể mô tả được cả hai, thì ai có thể?
Nhưng cô ấy không làm vậy;
cô ấy giữ bí mật của mình; giữ vững quan điểm tốt về bản thân; giữ những lời
tuyên bố đầy ẩn ý; giữ nghệ thuật của mình mà không cần cam kết. Cô ấy giữ khoảng
cách, duy trì nó và rút lui vào sự cô lập độc nhất vô nhị, trong không gian
tinh tế, đặc quyền.
Không có gì, không một lời
nào theo sau lời tuyên bố chuyển giao của cô ấy. Sự im lặng đó sâu thẳm, sâu
hơn cả ý nghĩa ẩn chứa trong những lời cô ấy đã nói. Sự im lặng này run rẩy, và
lũ trẻ, bực bội, lấp đầy nó bằng ngôn ngữ được tạo ra ngay tại chỗ.
“Họ hỏi bà, ‘Liệu có bài
phát biểu nào, không có lời nào bà có thể nói giúp chúng tôi vượt qua được hồ
sơ thất bại của bà sao? Thông qua nền giáo dục bà vừa truyền đạt – một nền giáo
dục chẳng đáng kể gì cả, bởi vì chúng tôi đang rất chú ý đến cả những gì bà đã
làm lẫn những gì bà đã nói? Đến rào cản bà đã dựng lên giữa lòng hào phóng và sự
khôn ngoan?’
“Chúng tôi không có con
chim nào trong tay, dù sống hay chết. Chúng tôi chỉ có bà và câu hỏi quan trọng
của chúng tôi. Chẳng lẽ sự trống rỗng trong tay chúng tôi là điều bà không thể
chịu đựng nổi khi nghĩ đến, thậm chí không thể đoán được sao? Bà không nhớ khi
còn trẻ, khi ngôn ngữ là phép thuật không có nghĩa? Khi những gì bà nói ra lại
không có nghĩa? Khi cái vô hình là thứ mà trí tưởng tượng cố gắng nhìn thấy?
Khi những câu hỏi và yêu cầu câu trả lời bùng cháy mãnh liệt đến nỗi bà run lên
vì giận dữ khi không biết câu trả lời?”
“Liệu chúng ta có cần phải
bắt đầu nhận thức bằng một trận chiến mà những nữ anh hùng và anh hùng như các
người đã chiến đấu và thất bại, để lại cho chúng ta chẳng còn gì trong tay
ngoài những gì các người tưởng tượng ra? Câu trả lời của các người thật khéo
léo, nhưng sự khéo léo đó làm chúng ta xấu hổ và đáng lẽ cũng phải làm các người
xấu hổ. Câu trả lời của các người thật thiếu đứng đắn trong sự tự mãn. Một kịch
bản được dàn dựng cho truyền hình, chẳng có ý nghĩa gì nếu chúng ta chẳng có gì
trong tay.
“Tại sao các người không
vươn tay ra, chạm vào chúng tôi bằng những ngón tay mềm mại của mình, trì hoãn
câu nói ngắn gọn, bài học đó, cho đến khi các người biết chúng tôi là ai? Các
người khinh thường mánh khóe, phương thức hoạt động của chúng tôi đến nỗi không
nhận ra rằng chúng tôi đang bối rối không biết làm thế nào để thu hút sự chú ý
của các người? Chúng tôi còn trẻ. Chưa chín chắn. Suốt cuộc đời ngắn ngủi của
mình, chúng tôi đã nghe nói rằng chúng tôi phải có trách nhiệm. Điều đó có thể
có nghĩa là gì trong thảm họa mà thế giới này đã trở thành; nơi mà, như một nhà
thơ đã nói, “không cần phải phơi bày điều gì nữa vì nó đã trần trụi rồi”. Di sản
của chúng tôi là một sự sỉ nhục. Các người muốn chúng tôi có đôi mắt già nua,
trống rỗng của các người và chỉ nhìn thấy sự tàn nhẫn và tầm thường.” Các người
nghĩ chúng tôi ngu ngốc đến mức liên tục thề dối trá với cái gọi là "quốc
gia giả tạo" sao? Sao các người dám nói với chúng tôi về nghĩa vụ khi
chúng tôi đang ngập sâu trong vũng lầy độc hại của quá khứ các người?
“Ông coi thường chúng
tôi và cả con chim không nằm trong tầm tay chúng tôi. Cuộc sống của chúng tôi
không có bối cảnh nào sao? Không có bài hát, không có tác phẩm văn học, không
có bài thơ nào tràn đầy vitamin, không có lịch sử nào gắn liền với kinh nghiệm
mà ông có thể truyền lại để giúp chúng tôi khởi đầu mạnh mẽ? Ông là người lớn.
Người già, người khôn ngoan. Hãy ngừng nghĩ đến việc giữ thể diện. Hãy nghĩ về
cuộc sống của chúng tôi và kể cho chúng tôi nghe về thế giới riêng của ông. Hãy
bịa ra một câu chuyện. Tự sự là điều cấp tiến, nó tạo ra chúng ta ngay tại thời
điểm nó được tạo ra. Chúng tôi sẽ không trách ông nếu tham vọng của ông vượt
quá khả năng; nếu tình yêu thiêu đốt lời nói của ông đến mức chúng tắt ngấm và
chẳng còn lại gì ngoài vết bỏng. Hoặc nếu, với sự dè dặt của bàn tay bác sĩ phẫu
thuật, lời nói của ông chỉ khâu những chỗ có thể chảy máu. Chúng tôi biết ông
không bao giờ có thể làm điều đó một cách đúng đắn – một lần và mãi mãi. Đam mê
không bao giờ là đủ; kỹ năng cũng vậy.
Nhưng hãy thử. Vì lợi
ích của chúng tôi và của ông, hãy quên tên ông trên đường phố; hãy kể cho chúng
tôi nghe thế giới đã như thế nào với ông ở những nơi tăm tối và cả những nơi tươi
sáng. Đừng nói cho chúng tôi biết phải tin vào điều gì, phải sợ điều gì. Hãy
cho chúng tôi thấy chiếc váy rộng của niềm tin và…” Đường chỉ gỡ bỏ lớp màng bọc
của nỗi sợ hãi. Bà lão, người được trời ban cho sự mù lòa, có thể nói thứ ngôn
ngữ cho chúng ta biết điều mà chỉ ngôn ngữ mới có thể: cách nhìn mà không cần
hình ảnh. Chỉ có ngôn ngữ mới bảo vệ chúng ta khỏi sự đáng sợ của những thứ
không tên. Ngôn ngữ tự nó đã là thiền định (Language
alone is meditation).
“Hãy nói cho chúng tôi
biết thế nào là một người phụ nữ để chúng tôi có thể biết thế nào là một người
đàn ông. Điều gì chuyển động ở bên lề. Thế nào là không có nhà ở nơi này. Thế
nào là bị trôi dạt khỏi nơi mình từng biết. Thế nào là sống ở rìa những thị trấn
không thể chịu đựng được sự hiện diện của mình.”
“Hãy kể cho chúng tôi
nghe về những con tàu quay lưng khỏi bờ biển vào dịp Lễ Phục Sinh, nhau thai nằm
la liệt trên cánh đồng. Hãy kể cho chúng tôi nghe về một toa xe chở đầy nô lệ,
họ hát khe khẽ đến nỗi hơi thở của họ không thể phân biệt được với tiếng tuyết
rơi. Làm sao họ biết được từ cái gật đầu của người gần nhất rằng điểm dừng tiếp
theo sẽ là điểm dừng cuối cùng của họ. Làm sao, với hai tay chắp lại, họ nghĩ về
hơi ấm, rồi ánh mặt trời. Ngẩng cao mặt như thể nó đang ở đó để nắm lấy. Quay người
như thể nó đang ở đó để nắm lấy. Họ dừng lại ở một quán trọ. Người lái xe và phụ
lái đi vào với ngọn đèn, để lại họ ngân nga trong bóng tối. Hơi thở của con ngựa
bốc lên trên tuyết dưới vó ngựa, tiếng rít và tiếng tan chảy của nó là niềm
ghen tị của những người nô lệ đang rét cóng.
Khi bọn trẻ nói xong, mọi
thứ lại im lặng, cho đến khi người phụ nữ phá vỡ sự im lặng.
“Cuối cùng,” bà nói, “giờ
thì ta tin tưởng các con rồi. Ta tin tưởng các con với con chim không còn trong
tay các con nữa vì các con đã thực sự nắm bắt được nó (điều ta nói). Nhìn xem.
Thật tuyệt vời biết bao, điều chúng ta đã làm – cùng nhau.”
-----------
* Reference: Toni Morrison Quotes
Chú thích:
(1). Nguồn Anh ngữ: Nobelprize.org
(2). Theo Wikipedia.org
(3). Tha khảo Bibliography
Dịch và chú thích bởi Mộc Nhân
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét