3.857. VỖ TAY

        Mộc Nhân

1.

Thể hiện niềm vui bằng cách vỗ tay hình thành từ tuổi thơ như một động tác, một thói quen tương tác, theo suốt con người cho đến lúc xuôi tay.

Trong thưởng thức nghệ thuật, vỗ tay là một hành động bản năng, vô thức thể hiện sự đồng cảm giữa diễn viên và khán giả.

Thưởng thức nghệ thuật đòi hỏi nhiều cảm xúc bản năng hơn là trí tuệ, vỗ tay là sự đánh giá đơn giản, vô thức, hơn là sự tán thán về mặt trí tuệ. Tôi vẫn chưa nghe diễn viên nào thành thật nói rằng anh ta không thích vỗ tay.

2.

Việc thưởng thức tác phẩm nghệ thuật luôn là một phần sự thể hiện của văn hóa. Có nhiều bối cảnh văn hóa khác nhau, và trong đó có nhiều ngôn ngữ thưởng thức khác nhau. Một số môi trường tạo điều kiện cho những phản ứng bản năng, tự phát và những môi trường khác lại cần sự tinh tế nhất định - chẳng hạn như biết khi nào nên cười hay khi nào nên vỗ tay.

Tôi có cảm giác rằng điều đặc biệt quan trọng trong các buổi biểu diễn nhạc cổ điển phương Tây là mọi người im lặng lắng nghe. Họ thường không lắc đầu hay reo lên thích thú trong suốt buổi biểu diễn, nhưng họ biết khi nào tác phẩm kết thúc, và khi nào vỗ tay, và vỗ bao nhiêu là vừa đủ để bày tỏ sự tán thưởng.

3.

Còn ở các buổi hòa nhạc nhạc pop, rock… diễn ra tại các sân khấu lớn ngoài trời như sân vận động, bãi cỏ, quảng trường… với hàng ngàn người xem, thường được thúc đẩy bởi phản ứng của khán giả - một phản ứng hữu hình, chối tai, chói mắt, kích hoạt đám đông mạnh mẽ bằng nhiều cách như âm lượng hết cỡ, ánh sáng quét rực rỡ, vỗ tay thật to, nghiêng ngã đồng loạt, hò reo hò, hát theo ban nhạc, căng băn-rôn cổ vũ, giơ cao hình ảnh biểu tượng, cầm đèn nến… Nói chung là có muôn ngàn cách biểu lộ mà chúng ta thấy rõ qua các buổi hòa nhạc của The Beatles, Bee Gee, Scorpion, Deep Purple…

Câu nói đùa mà Joni Mitchell, nghệ sĩ Canada nói với khán giả năm 1974 - “Chẳng ai bảo Van Gogh: Vẽ lại một đêm đầy sao đi, ông ơi!” là một cách diễn đạt đầy hóm hỉnh nhưng cực kỳ sâu sắc về tính độc bản và khoảnh khắc xuất thần trong sáng tạo nghệ thuật để mỗi tác phẩm là một "sự kiện" duy nhất, vậy nên cách mà sự can thiệp của khán giả có thể khó định hình buổi hòa nhạc pop-rock-folk.

4.

Trong không gian nhỏ của buổi gặp mặt thân mật của nhóm bạn, tính bản năng và sự ngẫu hứng khiến người nghe - cũng là một người tham gia – không thể kiềm chế sự vỗ tay, reo hò, tán thưởng bất luận những người ngồi với nhau có thích thú với kiểu tương tác này hay không. Thường thì họ dùng những kiểu tương tác như hát theo, vừa hát vừa gõ chén đũa, vỗ vào bàn, vỗ vào đùi nhau, xuýt xoa… có phần thông tục, suồng sã…

Khoảnh khắc mà tôi quan tâm bao gồm một sự khuấy động xảy ra, rồi một chuỗi những khoảnh khắc dẫn đến sự vỡ mộng của thưởng thức bởi vì người xem đã cảm nhận được rằng buổi tụ họp đang ở trong một trạng thái tĩnh lặng và một sự phá bĩnh vô tình lại diễn ra đến mức chạm vào cảm xúc người biểu diễn, thậm chí là không nhận ra sự tồn tại lao động nghệ thuật của họ, nó tước đi danh tính của nghệ sĩ theo cách chẳng giống ai.

5.

Trong mọi trường hợp, phản ứng của người nghe theo sát sự phát triển của màn trình diễn như một điều sống động và luôn thay đổi. Sự trân trọng hay tương tác được thể hiện tuỳ theo thói quen văn hoá của mỗi cá nhân và cả hai đều quan trọng đối với một nghệ sĩ trong mọi không gian trình diễn và hiển nhiên là cảm xúc, thái độ hoàn toàn khác nhau; đôi khi dẫn đến xung đột cảm hứng ở cả hai phía.

Một trong những cách diễn đạt sự trân trọng thông dụng, vẫn thường được sử dụng ngày nay, là tiếng kêu Wow, một từ vô nghĩa cần phải được hiểu: đó là sự kinh ngạc của người sành nhạc hoặc sự tán thưởng "tuyệt vời!". Đó là âm thanh của sự khâm phục.

Khoảnh khắc tiếp sau tự nhiên trở lại sự bình thường, điều hứng khởi, mê hoặc tạm lắng xuống.

Tôi không quan tâm đến động thái phê bình, mà quan tâm đến động thái bản thể học, rằng, bạn đang thể hiện điều gì vậy? Tôi chẳng nhận thấy gì rõ rệt trong mớ hỗn độn bao gồm cả khen và chê, tán thán và giễu cợt, thân mật và suồng sã...

Đôi khi, xem một màn trình diễn (tệ) và mọi người vẫn vỗ tay... Tôi tự hỏi liệu họ vỗ tay vì họ thích những gì họ thấy hay vì họ vui vì nó đã kết thúc?

6.

Tiếng vỗ tay đầy cảm xúc và chân thực mở ra một thế giới đầy chất thơ cùng với chữa lành tâm hồn mà ít ngôn từ nào diễn tả được.

Dù gì đi nữa, tiếng vỗ tay thu hút bạn khá nhanh, cảm giác thật phấn khích; dẫu cho diễn viên/ diễn giả chưa hẳn đã cảm thấy vinh quang gì từ những tràng vỗ tay xã giao của khán giả, nhưng nó thúc đẩy những điều tốt đẹp hơn là tiêu cực - từ cả hai phía.