LTS: "Reader's Bill of Rights" (Tuyên ngôn về quyền độc giả) là một chương vô cùng nổi tiếng trong cuốn sách sư phạm - văn học (năm 1992) của nhà văn Pháp Daniel Pennac (1) có tựa Comme un roman (Như một cuốn tiểu thuyết), bản dịch tiếng Anh với tựa Reads Like a Novel (Đọc như tiểu thuyết) hoặc Hay hơn cả cuộc đời (Better Than Life). Ý nghĩa của bản tuyên ngôn này là giải phóng người đọc khỏi mọi áp lực, định kiến và nghĩa vụ mang tính giáo điều khi đọc sách vô tình giết chết tình yêu văn học thuần khiết của trẻ em và người trưởng thành.
Bằng lối viết hóm hỉnh
nhưng đầy tinh thần nhân văn hiện sinh, Pennac đã đưa ra 10 quyền tối cao của
người đọc để trả việc đọc về đúng bản chất của nó: một hành trình tự do và hạnh
phúc.
BẢN TUYÊN BỐ QUYỀN ĐỘC GIẢ
Mộc Nhân dịch
Nguyên tác: READER'S BILL OF RIGHTS by Daniel Pennac
1. Quyền không đọc (The
right to not read)
2. Quyền bỏ qua trang
(The right to skip pages)
3. Quyền không đọc hết
(The right to not finish)
4. Quyền đọc lại (The right
to reread)
5. Quyền đọc bất cứ
trang nào (The right to read any pages)
6. Quyền trốn tránh (The
right to escapism)
7. Quyền đọc chậm (The
right to read slowly)
8. Quyền lướt qua (The
right to browse)
9. Quyền đọc to (The
right to read out loud)
10. Quyền không bênh vực
cuốn sách – giữ im lặng (The right to not defend your books)
----------------
Phân tích:
1. Quyền không đọc (The
right not to read): Không ai bị ép buộc phải yêu sách. Việc đọc phải là một sự
lựa chọn tự do. Con người có quyền dành thời gian cho những đam mê khác mà
không cần phải mang cảm giác tội lỗi hay bị đánh giá là kém văn minh.
2. Quyền được đọc nhảy
trang/bỏ trang (The right to skip): Nếu một chương sách, một đoạn miêu tả cảnh
thiên nhiên hay phân tích triết học quá dài dòng, khô khan và làm bạn mất hứng
thú, bạn hoàn toàn có quyền lật nhanh qua để tiếp tục dòng chảy của câu chuyện.
Bạn không cần phải khổ sở chịu đựng từng chữ.
3. Quyền không đọc hết một
cuốn sách (The right not to finish a book): Có những cuốn sách không thuộc về ta,
hoặc ta chưa đủ độ chín (về trải nghiệm, tâm lý) để tiếp nhận nó ở thời điểm hiện
tại. Bỏ dở một cuốn sách nửa chừng không phải là một thất bại, đó chỉ là sự
thành thật với cảm xúc của chính mình. Bản ngã của ta có quyền từ chối những gì
không đồng điệu.
4. Quyền được đọc lại
(The right to reread): Đọc lại một cuốn sách cũ giống như việc đi thăm lại một
người bạn tri âm. Ta đọc lại không phải để tìm cái kết, mà để đắm mình vào vùng
khí hậu tinh thần quen thuộc, để lượm lặt những chi tiết mà lần đầu ta đã bỏ
qua.
5. Quyền được đọc bất cứ
thứ gì (The right to read anything): Không có sự phân biệt đẳng cấp sang hèn
trong văn học đối với người đọc. Bạn có quyền đọc tiểu thuyết kinh điển của các
bậc văn hào, nhưng cũng có quyền đọc truyện tranh, truyện trinh thám giải trí,
hay những cuốn tiểu thuyết lãng mạn nhẹ nhàng mà không sợ bị phán xét là
"hời hợt".
6. Quyền được trốn vào sách
(The right to escapism): Đây là quyền được để cho cảm xúc dẫn dắt, được tự do
mơ mộng, khóc cười và đồng điệu tuyệt đối với nhân vật đến mức quên đi hiện thực
khách quan. Sách là chiếc phao cứu rỗi giúp ta trốn thoát khỏi những lao xao,
nghiệt ngã của đời sống cơm áo.
7. Quyền được đọc ở bất
cứ đâu (The right to read anywhere): Đọc sách không nhất thiết phải ngồi trang
nghiêm trong thư viện hay phòng khách. Bạn có quyền đọc trên một chuyến tàu viễn
xứ, trên chiếc thuyền độc mộc giữa dòng sông, khi đang xếp hàng chờ đợi, hay thậm
chí là trong nhà vệ sinh.
8. Quyền được đọc lướt
qua / nhấm nháp (The right to dip in - The right to browse): Quyền mở ngẫu
nhiên một trang sách bất kỳ, lượm lặt vài ba câu cách ngôn, thưởng thức một đoạn
văn hay rồi gấp sách lại. Đọc sách đôi khi giống như việc nếm một ngụm trà mặn
mòi, không cần uống hết cả ấm mới cảm nhận được vị ngon.
9. Quyền được đọc to (The
right to read aloud): Thơ ca và văn xuôi đích thực luôn mang trong mình thứ âm
nhạc vô hình. Quyền được đọc thành tiếng là để đôi tai được lắng nghe nhịp điệu
của chữ nghĩa, để những âm thanh thì thầm hay gào thét của văn bản được hiện
hình trọn vẹn trong không gian.
10. Quyền giữ im lặng về
những gì mình đọc (The right to play dumb/ The right to not defend your books):
Sau khi đi trọn hành trình của một cuốn sách, bạn hoàn toàn có quyền im lặng,
không viết review, không thảo luận, không trình bày thuyết trình để chứng tỏ điều
gì với thế giới bên ngoài. Những dư chấn cảm xúc sâu kín nhất cần được gạt bỏ
thế giới lao xao, nén chặt và lưu giữ lại cho riêng bản thể của mình.
* Bản tuyên ngôn của
Daniel Pennac mang một ý nghĩa triết học sâu sắc về tự do cá nhân. Ông muốn nhắc
nhở chúng ta rằng: Sách phục vụ con người, chứ con người không phục vụ sách. Khi
rũ bỏ được những xiềng xích của nghĩa vụ và những "kiến thức sai lầm",
việc đọc sẽ trở thành một phước lành cứu rỗi. Nó giống như một trò chơi trực
giác, một sự may mắn khốn khổ mà ở đó, người đọc và nhà văn gặp nhau trong sự tịch
lặng cô độc, để cùng lắng nghe thứ âm nhạc mờ nhạt từ sâu thẳm tâm hồn.
----------------
Chú thích:
(1). Daniel Pennac sinh năm 1944 tại Casablanca, Ma-rốc thuộc Pháp. Ông là nhà văn, nhà giáo dục người Pháp, nổi tiếng với loạt tiểu thuyết về gia đình Malaussène và các tác phẩm về giáo dục. Ông đã giành Giải Renaudot năm 2007 cho tác phẩm tiểu luận Chagrin d'école. (Cre)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét