Năm 2003, John Maxwell Coetzee (sinh năm 1940) - Tiểu thuyết gia, nhà tiểu luận, nhà ngôn ngữ học và dịch giả người Nam Phi và Úc, được trao giải Nobel Văn học “vì đã khắc họa sự tham gia đáng ngạc nhiên của người ngoài cuộc dưới vô số hình thức” (who in innumerable guises portrays the surprising involvement of the outsider).
Dưới đây là bản thông cáo báo chí (Press release) của Viện Hàn lâm Thụy Điển về sự kiện trên. (1)
***
Sự quan tâm của Coetzee (2) chủ yếu hướng đến những tình huống mà ranh giới giữa đúng và sai, dù rõ ràng như pha lê, lại dường như vô nghĩa. Giống như người đàn ông trong bức tranh nổi tiếng của Magritte đang soi gương nhìn cổ mình, vào thời khắc quyết định, các nhân vật của Coetzee đứng sau lưng chính mình, bất động, không thể tham gia vào hành động của chính họ. Nhưng sự thụ động không chỉ là màn sương mù đen tối nuốt chửng nhân cách, mà còn là phương án cuối cùng mà con người có thể sử dụng khi họ thách thức một trật tự áp bức bằng cách tự khiến mình không thể bị ảnh hưởng bởi ý đồ của nó. Chính trong việc khám phá sự yếu đuối và thất bại mà Coetzee đã nắm bắt được tia sáng thiêng liêng trong con người.
Cuốn tiểu thuyết đầu tay
của ông, Dusklands (Miền tăm tối), là
ví dụ đầu tiên về khả năng đồng cảm đã giúp Coetzee hết lần này đến lần khác
len lỏi vào tận sâu bên trong những điều xa lạ và ghê tởm. Một người đàn ông
làm việc cho chính quyền Mỹ trong chiến tranh Việt Nam mơ ước tạo ra một hệ thống
chiến tranh tâm lý bất khả chiến bại, trong khi cùng lúc đó cuộc sống riêng tư
của anh ta tan vỡ xung quanh. Những suy ngẫm của ông được đặt cạnh một bản báo
cáo về một cuộc thám hiểm khám phá vùng đất của người châu Phi bản địa, được
cho là do một trong những người tiên phong Boer thế kỷ 18 viết. Hai hình thức
ghét bỏ con người, một hình thức trí tuệ và cuồng vọng, hình thức kia thì sống
động và man rợ, phản chiếu lẫn nhau.
Một yếu tố trong cuốn tiểu
thuyết tiếp theo của ông, In the Heart of
the Country (Trong lòng quê xứ), là sự miêu tả chứng loạn thần. Một người
phụ nữ độc thân mệt mỏi sống cùng cha mình quan sát với sự ghê tởm mối tình vụng
trộm của ông với một phụ nữ da màu trẻ tuổi. Bà ta có những ảo tưởng về việc giết
cả hai người, nhưng mọi thứ dường như chỉ ra rằng bà ta quyết định tự nhốt mình
trong một giao ước bệnh hoạn với người hầu gái trong nhà. Trình tự thực sự của
các sự kiện không thể xác định được, vì nguồn thông tin duy nhất của người đọc
là những ghi chép của bà ta, nơi những lời nói dối và sự thật, sự thô thiển và
tinh tế xen kẽ một cách tùy tiện từng dòng. Phong cách văn chương hoa mỹ thời
Edwardian trong đoạn độc thoại của người phụ nữ hòa hợp một cách kỳ lạ với
phong cảnh châu Phi xung quanh.
Chờ đợi những kẻ man rợ (Waiting for the Barbarians) là một tiểu
thuyết chính trị ly kỳ theo truyền thống của Joseph Conrad, trong đó sự ngây
thơ của người theo chủ nghĩa lý tưởng mở ra cánh cửa dẫn đến nỗi kinh hoàng. Cuốn
tiểu thuyết siêu hình đầy tính châm biếm Kẻ thù dệt nên một câu chuyện về sự
không tương thích và không thể tách rời giữa văn học và cuộc sống, được kể bởi
một người phụ nữ khao khát được là một phần của một câu chuyện lớn lao, trong
khi thực tế chỉ có một câu chuyện nhỏ bé, không đáng kể được đưa ra.
Với Cuộc đời và thời đại của Michael K (With Life and Times of
Michael K) có nguồn gốc từ Defoe cũng như Kafka và Beckett, ấn tượng rằng
Coetzee là một nhà văn của sự cô độc càng trở nên rõ ràng hơn. Tiểu thuyết đề cập
đến sự chạy trốn của một công dân tầm thường khỏi sự hỗn loạn ngày càng tăng và
chiến tranh sắp xảy ra đến một trạng thái thờ ơ với mọi nhu cầu và sự câm lặng
phủ nhận logic của quyền lực.
Bậc thầy thành Petersburg (The Master of Petersburg) là một sự diễn
giải lại cuộc đời và thế giới hư cấu của Dostoevsky. Chết trong lòng mình,
tránh xa thế giới, cám dỗ mà các nhân vật tưởng tượng của Coetzee phải đối mặt,
hóa ra lại là nguyên tắc của sự tự do vô lương tâm của chủ nghĩa khủng bố. Ở
đây, cuộc đấu tranh của nhà văn với vấn đề cái ác được nhuốm màu ma thuật, một
yếu tố lặp lại trong tác phẩm mới nhất của ông, Elizabeth Costello.
Trong tác phẩm Nỗi ô nhục (Disgrace), Coetzee đưa chúng
ta vào cuộc đấu tranh của một giảng viên đại học bị mất uy tín để bảo vệ danh dự
của bản thân và con gái trong hoàn cảnh mới nảy sinh ở Nam Phi sau sự sụp đổ của
chế độ thượng tôn da trắng. Cuốn tiểu thuyết đề cập đến một câu hỏi trọng tâm
trong các tác phẩm của ông: Liệu có thể trốn tránh lịch sử?
Tác phẩm tự truyện Thời thơ ấu (Boyhood) chủ yếu xoay quanh
sự sỉ nhục của cha ông và sự rạn nứt tâm lý mà nó gây ra cho người con trai,
nhưng cuốn sách cũng truyền tải một ấn tượng kỳ diệu về cuộc sống ở vùng nông
thôn Nam Phi cổ kính với những xung đột trường tồn giữa người Boer và người
Anh, giữa người da trắng và người da đen. Trong phần tiếp theo, Youth, nhà văn
mổ xẻ chính mình khi còn trẻ với một sự tàn nhẫn kỳ lạ, nhưng lại an ủi bất cứ
ai có thể đồng cảm với ông.
Các tác phẩm của Coetzee
rất đa dạng. Không có hai cuốn sách nào theo cùng một công thức. Đọc kỹ sẽ thấy
một mô típ lặp đi lặp lại, những hành trình đi xuống mà ông cho là cần thiết
cho sự cứu rỗi của các nhân vật. Các nhân vật chính của ông bị thôi thúc mạnh mẽ
muốn chìm xuống nhưng nghịch lý thay, họ lại tìm thấy sức mạnh từ việc bị tước
bỏ mọi phẩm giá bên ngoài.
By The Swedish Academy (Viện Hàn lâm Thụy Điển)
Mộc Nhân dịch
------------
Chú thích:
(1). Text available here
(2). Biographical Coetzee
Xem tiếp: J.M.Coetzee Lecture
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét