3.907. ĐẤT ĐAI VÀ BẢN THỂ

             Mộc Nhân 

  1.

Chỉ riêng việc chúng ta được sinh ra trên cõi đời này đã chứa đựng rất nhiều cơ hội. Mọi người đều đến thế giới này do một chuỗi những sự kiện ngẫu nhiên, chỉ vậy thôi. Có kẻ thấy ý tưởng này thật nản lòng vì nó tước đi cái vẻ định mệnh thiêng liêng, nhưng với tôi, sự ngẫu nhiên ấy chính là phép màu khởi đầu cho mọi chuyến lữ hành của bản thể.

Cuộc đời của mỗi con người thường gắn liền với những không gian mà họ đi qua. Các thị trấn cũng giống như con người vậy: những thị trấn cũ thường có cá tính riêng, còn những thị trấn mới thì na ná nhau trong sự đồng dạng của những khối bê tông vô hồn. Ở những thành phố lớn, chúng ta thấy rất ít về thế giới rộng lớn, chúng ta dễ dàng trôi dạt vào một nhóm thiểu số cô độc nào đó. Nhưng ở những thị trấn và làng mạc nhỏ dọc dải đất viễn biên nước Việt, không có thiểu số; dân số không đủ đông để người ta trốn chạy nhau. Ở đó, bạn buộc phải nhìn thấy thế giới một cách trần trụi nhất. Mỗi người là một giai cấp; mỗi giờ đều mang đến một thử thách mới.

2.

Ở một góc phố lớn của những đô thị hiện đại, đôi khi một con phố cũ bỗng trôi dạt vào phía ký ức để trở thành phố cổ. Nó mòn mỏi gánh vác trách nhiệm lưu tồn cái vẻ cổ xưa với vài ngôi nhà rêu phong, con đường gập ghềnh đất đá, những du khách tò mò, ít ỏi và ngơ ngác, cùng một vài quán cà phê lèo tèo, gợi ý cho ta nhìn thấy một quá khứ huy hoàng đã khuất bóng.

Chúng ta – những kẻ làm thơ, viết văn – thường lắng nghe những bài diễn thuyết hùng hồn, đọc sách và viết sách, tự cho mình cái quyền giải quyết mọi việc của vũ trụ. Nhưng đám đông làng quê câm lặng kia vẫn tiếp tục sống không hề thay đổi. Cảm giác của cái xẻng, cái cày trong tay họ không khác đi dù chúng ta có nói chuyện nhiều hay luận thuyết cao siêu đến thế nào: mùa tốt và mùa xấu nối tiếp nhau như xưa. Đám đông câm lặng ấy không quan tâm đến những trang viết của chúng ta hơn cả con ngựa già đang nhìn qua cánh cổng rỉ sét của chuồng gia súc trong làng.

3.

Có những ngày, đứng trước thực tại, tôi bỗng thấy mình rơi vào một bảng màu nhạt nhẽo — một phòng ngủ màu xanh nhạt, bầu trời nắng nhạt nhòa, màu xanh vàng nâu xỉn màu của những cánh đồng khô hạn miền Trung. Ở đây, tôi biết từng khúc quanh của mỗi con đường, từng ngọn cỏ, từng khuôn mặt trong thị trấn này, và tôi đang nghẹt thở. Ai mà không có lần khao khát được dứt bỏ? Tôi liều lĩnh mỉm cười khi nghĩ đến điều đó, bởi vì có một phần bản năng trong tôi rất thích ý tưởng ấy: Rời khỏi thị trấn và đừng bao giờ nhìn lại.

Nhưng cuộc đời đâu chỉ có những chuyến bỏ trốn. Khi bước ra ngoài thế giới lao xao, ta nhận ra con người thường tự làm khổ mình bởi những ảo tưởng và nỗi sợ hãi mơ hồ. Thực ra, nỗi kinh hoàng và hoảng loạn mà mọi người cảm thấy khi đối mặt với thảm họa thường còn đau đớn hơn cả việc thực sự phải chịu đựng thảm họa đó. Ký ức của con người lại có một cách rất kỳ lạ để viết lại lịch sử và tự tạo ra những câu chuyện nhằm xoa dịu bản thân hoặc che đậy những vết rách tâm hồn. Nhưng họ quên rằng, trong cõi hiện sinh này, càng che giấu nhiều thì lại càng bị phơi bày nhiều hơn.

4.

Người đời vẫn thường cười nhạo truyện cổ người mù sờ voi. Nhưng thực tế, trong vũ trụ hỗn loạn, đầy biến động với hàng tỷ vũ trụ nội tâm này, ai trong chúng ta mà chẳng là một người mù đang sờ voi? Không ai nắm giữ được toàn bộ chân lý tối hậu. Mỗi người chỉ có thể đứng ở một góc nhìn nhất định và diễn giải thế giới dựa trên khả năng nhận thức và trực giác hạn hẹp của riêng mình. Không biết không phải là tội lỗi; tội lỗi chỉ đến khi người ta dùng cái biết giới hạn của mình để xiềng xích người khác.

Tôi rất nghi ngờ việc suy nghĩ của mọi người có thể giống nhau. Trên cõi đời này, luôn luôn sẽ có những người nghiêng về bên trái và những người nghiêng về bên phải, những người tôn sùng trật tự và những kẻ khao khát tự do. Nhưng chính cái việc bên trái và bên phải liên tục kiểm soát, kiềm chế lẫn nhau mới là thứ giữ cho thế giới này không bao giờ đi quá xa theo bất kỳ hướng cực đoan nào. Nhiều người bề ngoài trông yếu đuối, nhu nhược và dễ bị tổn thương, nhưng thực ra họ lại mạnh mẽ đến bất ngờ bên trong. Họ chịu đựng lịch sử, chịu đựng những dông bão cuộc đời bằng một sự nhẫn nại tịch lặng.

5.

Nhìn ra khu vườn nhỏ sau nhà, tôi chợt nhận ra những bông hoa và cây cối nhỏ bé không hề có hệ tư tưởng. Mỗi ngày chúng chỉ đơn thuần khoác lên mình những bộ quần áo xinh đẹp của tự nhiên. Những con chim trên cây cũng không mang bất kỳ hệ tư tưởng nào cả, và mỗi ngày chúng vẫn cất lên những bài hót vui vẻ, phi nghệ thuật vào không gian. Chỉ có con người là tự buộc mình vào những xiềng xích của danh vị và tư tưởng. Người ta nhắc lại câu chuyện thời cuộc phương Đông, nói rằng người đàn bà ấy ngày xưa vì cố gắng trở nên quyền lực như một vị nữ hoàng cổ đại nên đã tạo ra sự hỗn loạn hoàn toàn cho cả một thời đại.

Ở một góc khác, có những người chọn cách cúi đầu trước trật tự sẵn có như một bổn phận thiêng liêng. Như người đàn ông trong câu chuyện cũ, suốt mười năm trời chưa bao giờ quên rằng vâng lời chính quyền là bổn phận của một tín đồ, nhưng mỗi ngày trong mười năm ấy đều trôi qua trong đấu tranh và đau khổ nội tâm. Tất cả những gì anh ta có thể làm để sống sót là nhắm mắt bịt tai, và bằng cách đó trốn tránh thực tại trần trụi. Khi hệ thống bảo rằng anh đã đúng, anh tự an ủi mình: Chính thế giới mới là sai.

6.

Cuộc đời giống như một sân khấu lớn, và những giọng nói ngọt ngào, đáng yêu của lũ trẻ ở đầu làng như mật ong, như rượu nho đầu mùa, thỉnh thoảng lại làm say đắm ta, mê hoặc ta đến mức khiến ta quên đi những khốn khổ của thực tại, không còn phân biệt được trời đất. Nhưng rồi ai cũng phải đối diện với khoảnh khắc tắt đèn của sân khấu đời mình.

Tôi nhớ mãi hình ảnh ông nội tôi trong những ngày cuối cùng của kiếp người. Mãi đến khi ông nhận ra ngày ra đi của mình đang đến gần, dù thân thể đã vô cùng ốm yếu, ông mới ngồi dậy, im lặng nhóm một ngọn lửa nhỏ và đốt đi những giấy tờ cũ. Đó là những dòng nhật ký, những lời thú nhận về quá khứ cá nhân, những vết tích lịch sử của một thời ngang dọc. Ông cười nhẹ, bảo rằng những lời thú nhận về lịch sử cá nhân sẽ không còn cần thiết ở thiên đường nữa. Khi trở về với cát bụi, mọi vinh quang hay phế tích đều cần được trả lại cho sự trống rỗng tối hậu.

7.

Đi qua gần hết cuộc đời, gạt bỏ những lao xao thế sự và những cuộc tranh luận đúng sai hời hợt, tôi hiểu rằng trong hành trình đơn độc này, không cần phải có cả đám đông tung hô hay những bài diễn thuyết hùng lãng. Có một người bạn hiểu mình – một người tri âm sòng phẳng trên mặt chữ và đồng điệu trong tâm hồn – đó là tất cả những gì bạn thực sự cần trong cuộc sống này. Hãy mở lòng ra, để thời gian gột rửa tất cả những điều đang kìm hãm bạn, ôm lấy cả bóng tối và ánh sáng bên trong mình, rồi bình thản bước đi về phía ánh hoàng hôn.