3.967. HÁI QUẢ MÂM XÔI ĐEN – Thơ Seamus Heaney

 Mộc Nhân dịch (1)

Nguyên tác: "Blackberry-Picking" - Seamus Heaney (2)

 

Cuối tháng Tám, dưới nắng và mưa dầm

Những quả mâm xôi chín mọng, cả tuần

Ban đầu tím thẫm bóng bẩy

Nằm giữa những quả xanh, đỏ, cứng như cúc áo

Quả đầu tiên, ngọt lịm như rượu sánh: máu của mùa hè

Để lại vệt màu trên lưỡi

Và khơi dậy niềm khao khát thu hoạch.

 

Rồi những quả đỏ chuyển màu sẫm lại

Cơn thèm thúc giục chúng tôi mang theo đồ chứa

Len lỏi giữa bụi gai, cỏ ướt làm bạc màu đôi ủng.

Quanh những cánh đồng cỏ, ruộng ngô và luống khoai tây

 

Chúng tôi hái cho đến khi đầy ắp

Những chiếc hộp không còn tiếng động

Những chùm quả sẫm màu nổi bật

Như một chiếc đĩa đầy những con mắt.

 

Bàn tay lấm tấm vết gai đâm

Nhớp nhúa như tay gã Bluebeard

Chúng tôi tích trữ quả mọng tươi trong chuồng gia súc

Nhưng khi bồn chứa đã đầy, chúng tôi lại thấy một lớp lông tơ,

Thứ nấm mốc màu xám như lông chuột, đang gặm nhấm kho quả của mình.

 

Nước quả cũng bốc mùi hôi thối. Một khi rời khỏi cành

Trái cây bắt đầu lên men, phần thịt ngọt lịm dần chuyển vị chua.

Tôi luôn muốn bật khóc. Thật chẳng công bằng chút nào

Khi những hộp quả tuyệt vời ấy giờ nồng nặc mùi thối rữa.

Năm nào tôi cũng hy vọng chúng sẽ giữ được lâu, dù biết thừa là không thể. (3)

-------------

(1). Text available here

(2). Seamus Heany - Diễn từ Nobel

(3). AI: Bài thơ “Blackberry-Picking” (Hái quả mâm xôi đen) rút từ tập thơ đầu tay Death of a Naturalist (1966) của nhà thơ đoạt giải Nobel người Bắc Ireland – Seamus Heaney – là một kiệt tác tuyệt đẹp về tuổi thơ, thiên nhiên và những bài học đầu đời về sự mất mát. Qua nét vẽ giàu chất cảm giác và ngôn từ đầy tính tạo hình, Heaney đã biến một trải nghiệm mùa hè thơ dại thành một ẩn dụ sâu sắc về khát vọng con người và sự tàn nhẫn của thời gian.

Mở đầu bài thơ là không khí hào hứng, sục sôi của những đứa trẻ khi mùa thu về trên những bụi mâm xôi. Heaney tái hiện trải nghiệm hái quả không chỉ bằng thị giác mà bằng trọn vẹn các giác quan: Quả mâm xôi hiện lên với màu sắc chuyển đổi kỳ diệu - từ đỏ cứng như gạch đến tím thẫm béo ngậy. Giọt mật được miêu tả như "dòng máu ngọt ngào của mùa hè", đánh thức ham muốn sục sôi trong lòng lũ trẻ. Lũ trẻ không ngại gian khổ, ôm những xô, lon, nồi cũ lao vào các bụi gai. Chúng chấp nhận bị gai cào xước, chân chìm trong bùn lầy, mắt dán vào những chùm quả rực rỡ như những viên ngọc ẩn mình. Lòng khao khát của tuổi thơ ở đây mang tính nguyên thủy, mãnh liệt và có phần phàm ăn. Việc hái quả trở thành một cuộc "săn lùng" đầy say mê, nơi thiên nhiên hào phóng ban tặng những ngọt ngào tinh khôi nhất.

Khổ thứ hai khép lại bài thơ bằng một nốt trầm chua chát của thực tại: Niềm vui chưa kéo dài được bao lâu thì những quả mâm xôi chất đống trong nhà kho bắt đầu bị mốc. Lớp mốc xám như lông chuột gieo rắc sự phân hủy, làm chua nước quả và biến chiến lợi phẩm thành một thứ hôi hám, thối rữa. Hình ảnh những quả mâm xôi bị hỏng mang sức nặng ẩn dụ lớn về quy luật của tự nhiên: tươi tốt nào rồi cũng đối mặt với phân hủy, con người không thể giữ mãi những gì đẹp đẽ nhất của mùa hè. Cảm giác chua chát khi nhìn công sức của mình tan thành mốc rêu chính là khoảnh khắc đứa trẻ chạm ngõ thực tại — nhận ra sự mong manh của niềm vui và tính hữu hạn của đời sống.

“Blackberry-Picking” không đơn thuần là một bài thơ miêu tả cảnh sinh hoạt đồng quê. Nó là khúc ca cất lên từ ký ức, vừa ngọt ngào vừa đắng ngắt. Seamus Heaney đã bắt trọn khoảnh khắc con người lần đầu tiên học cách chấp nhận rằng: Những điều đẹp đẽ nhất trên đời thường không thể giữ lại cho riêng mình, và sự ngây thơ luôn phải trả giá bằng những bài học về sự tàn phai.