3.870. TIẾNG VE SẦU

       Mộc Nhân

1.

Tôi không thể để mùa hè trôi qua mà không nhắc đến loài côn trùng yêu thích của mình, những ca sĩ duyên dáng của mùa hè – ve sầu.

Ve sầu được nhắc đến trong văn học từ thời sử thi Iliad của Homer - được viết vào khoảng thế kỷ thứ 8 trước CN, trong đó Homer so sánh lời nói của các thủ lĩnh thông thái với tiếng hót của ve sầu và họ được miễn trừ ra trận. Ve sầu cũng được miêu tả trong nghệ thuật chạm trổ cũng như trong văn hóa dân gian từ thời nhà Thương (khoảng năm 1600-1050 trước CN), tượng trưng cho cuộc sống vô tư, điềm nhiên, tự do, thanh thản. Truyện cổ Ý kể rằng, ngày xưa ở vùng nọ bỗng xuất hiện một người phụ nữ xinh đẹp, tốt bụng và rất tài năng, giọng hát của bà tuyệt vời đến nỗi làm say đắm cả các vị thần. Khi bà qua đời, thế giới dường như trở nên buồn rầu khi thiếu đi âm thanh ngọt ngào của giọng hát bà, vì vậy các vị thần đã cho phép bà mỗi năm vào mùa hè được tái sinh dưới hình dạng ve sầu để tiếng hát của bà có thể nâng đỡ trái tim của con người và muông thú một lần nữa. Ở Nhật Bản, ve sầu là biểu tượng của sự tái sinh…

2.

Trong muôn vàn hình thái của sự im lặng, đáng nhớ nhất chính là lớp vỏ khô khốc của con ve sầu đính trên thân cây trong ban trưa đứng gió. Nếu tôi nói đó là biểu tượng của vô nhiễm thì cũng không có gì là quá. Có một điều thú vị là khi ai đó khơi mào câu chuyện bằng đề tài ve sầu thì lập tức cả nhóm góp chuyện bằng đủ các ký ức liên quan đến nó. Mà hầu hết là những kỷ niệm đều vui và đẹp, rôm rả như tiếng ve. Và đó là lý do tôi tin rằng rất nhiều người có thời thơ ấu gắn với ve sầu cũng như việc tiếng ve gợi nhớ những ký ức về những mùa hè có thể xa xưa hay mới vừa…

3.

Tôi sinh ra và lớn lên ở vùng quê nên những gì liên quan đến ve sầu đều là một trong nhiều món đồ chơi tuổi thơ. Buổi sáng, tôi bận rộn với việc nhặt vỏ ve sầu đặt trong chiếc hộp giấy để khoe với bạn. Ban trưa đi quanh khu vườn để nhìn thấy chú ve sầu bu trên cành cao hót bài ca của nó. Đôi khi tôi cũng bắt được một con ve sầu lơ đểnh đậu ở chỗ thấp, bụm kín trong lòng bàn tay khiến nó vo ve liên tục với một âm thanh khác, rồi nhột tay và thả cho nó bay đi hoàn thành sứ mệnh đời mình.

Buổi chiều tôi có thể nghe thấy tiếng ve sầu râm ran qua những ô cửa sổ. Đó là một bản giao hưởng tuyệt vời của thiên nhiên, hòa với tiếng chim hót, tiếng lá xào xạc trong những ngày hè dài, thư thái thời thơ ấu. Đầu tiên là một con ve sầu bắt đầu cất tiếng, rồi đến con khác, và sau đó là cả một dàn ve sầu ồn ào tạo ra một bức tường âm thanh gợi cho mọi người cảm giác thích thú. Chúng dường như luôn xuất hiện bất chấp các điều kiện không gian hay thời gian – từ buổi tinh mơ bình yên đến ban trưa gay gắt bởi cơn gió foehn hầm hập hay khí trời se mát về đêm bao bọc khu vườn, đồng cỏ.

Đối với tôi, nếu mùa hè có một âm thanh, thì đó chính là tiếng ve sầu; nếu có một niềm vui thì đó là niềm vui với ve sầu trong lắng nghe, làm phiền nó và có lúc nó cũng phiền mình…

4.

Điều khiến tôi say mê nhất là những lớp vỏ mà chúng để lại – tàn tích của những mùa hè tuổi thơ đã qua. Chúng là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của chúng ta dẫu dài hơi, đều đặn, đơn điệu nhưng nếu quan sát một cách tinh tế bạn sẽ nhận ra chúng kêu khác nhau vào những thời điểm khác nhau.

Tiếng ve sầu là thứ âm thanh mà nhà thơ Anh gốc Serbi, Dejan Stojanovic mô tả là: “Không có sự cạnh tranh nào giữa tiếng hót nhẹ nhàng của chim họa mi và tiếng kêu inh ỏi của ve sầu. Đó là âm thanh không bị ràng buộc bởi nghệ thuật.” (There is no competition of sounds between a mild nightingale and a noise cicadas. Those are sound unbound by art.)

Tôi nghĩ những người yêu ve sầu hẳn sẽ có tác phẩm văn nghệ về chúng. Vậy nên có tác giả hư cấu rằng ve sầu là linh hồn của những nhà thơ, họ không thể im lặng vì khi còn sống, họ chưa bao giờ viết được những bài thơ mình muốn hay ngâm nga những bài thơ mà họ yêu thích nên khi chết, hóa thành ve để thỏa chí hát ca – trong đó bao gồm cả nỗi đau, niềm vui và sự khổ sở chuyển động vào mọi ngóc ngách của tâm trí người nghe.

5.

Mỗi mùa hè đều mang đến một lứa ve sầu mới, trồi lên từ lòng đất, giống như những xác chết sống lại vào ngày phán xét, một lời nhắc nhở về vòng tuần hoàn bất tận của sự sống và tàn phai.

Đôi khi tôi chìm đắm trong tiếng ve sầu vang vọng khúc hát mời gọi bạn tình trong góc khuất nào đó, im lặng trầm tư về cách thức lưu tồn của tự nhiên.

Không có gì trong tiếng kêu của ve sầu cho thấy chúng sắp chết. Hết lần này đến lần khác, tiếng kêu không mệt mỏi của ve sầu xuyên qua không khí mùa hè oi bức như một cây kim đang khâu trên tấm vải bông dày.

Cuộc sống là chuỗi tuần hoàn: hoa nở rộ mùa xuân, trái cây chín muồi và tiếng ve rộn rã vào mùa hè, những chú chim thiên di từ chớm thu và gió mưa rét buốt khi vào đông. Cuộc sống là vô số sự kết hợp và hoán vị của các hiện tượng hữu hình và vô hình.

Con ve sầu dường như là thực thể vô tri vô giác, hầu như luôn hót khi đang ở tư thế nghỉ ngơi, cất lên bài ca bất tận, đục khoét không khí, không ngừng nghỉ, không khoan nhượng, cùng với chuyến bay chập chờn của loài bướm trong buổi trưa tĩnh lặng, rực rỡ của vùng nhiệt đới, có mùi hương lan tỏa khắp mặt đất và những ngôi sao băng vụt qua bầu trời… cùng hàng ngàn thứ riêng lẻ, tạo thành một tổng thể, làm cho thế giới luôn mới mẻ.

Tất cả âm thanh của thế giới vẫn tiếp diễn như mọi khi. Rất nhiều thứ có thể thay đổi hoặc mất đi, nhưng phần còn lại của thế giới vẫn tiếp tục. Âm sắc chói tai, phi nghệ thuật của loài ve sầu là một trong những thứ như thế. Dường như nó chống lại sự lãng quên, khiến người hờ hững nhất cũng lắng nghe trong khoảnh khắc mê hoặc - dù sau đó chẳng có câu chuyện nào để kể lại...