1.893. THU HOẠCH - THRESHING

    Nguyên tác: Threshing - Louise Glück, A Village Life (Farrar, Straus, and Giroux, 2009) 

     Bản dịch: Mộc Nhân

“A Village Life” của Louise Gluck là một tập thơ có ngôn từ đẹp đến ám ảnh, trầm mặc. Toàn bộ tập thơ có một giọng điệu xuyên suốt: ý tưởng cảm thấy mệt mỏi khi ở một nơi nhất định cũng như khái niệm về việc khám phá và tìm hiểu bản thân của một người trong trạng thái bức bí. Hình ảnh thơ không phải lúc nào cũng gợi lên cảm xúc vui vẻ từ người đọc, nhưng chúng hoạt động theo một cách khác với hình ảnh trong tác phẩm của các nhà thơ khác.

1.893. CUỘC ĐỜI MỚI - VITA NOVA (2)

 Nguyên tác: "Vita Nova" của Louise Glück – Trong tập thơ Vita Nova, HarperCollins Publishers Inc, 1999. 

        Bản dich: Mộc Nhân

        

     Vita Nova là cụm từ gốc Ý (La Vita Nuova - Cuộc đời mới). Louise Glück có 2 bài thơ cùng nhan đề Vita Nova đều viết về sự sống và cái chết. Glück tiếp cận chủ đề cái chết (kết thúc) bằng sự khéo léo, ý nhị. Những bài thơ ấy đã chứng minh rằng bà hoàn toàn có thể biến cách diễn đạt bình thường trở thành thi ca qua âm điệu tưởng chừng tự nhiên nhưng thật đáng kinh ngạc.

1.892. CUỘC ĐỜI MỚI - VITA NOVA (1)

 Nguyên tác: "Vita Nova" - Louise Glück, Vita Nova (Ecco, 1999)

       Bản dịch: Mộc Nhân 

Vita Nova là cụm từ gốc Ý (La Vita Nuova - Cuộc đời mới) - nhan đề một tác phẩm văn học của Dante Alighieri viết trong các năm 1283 – 1293. Đây là một tác phẩm về tình yêu viết theo phong cách Prosimetrum (thơ kết hợp với văn xuôi) - tác phẩm văn học đầu tiên sáng tác bằng tiếng Ý. Louise Glück có 2 bài thơ cùng nhan đề Vita Nova đều viết về sự sống và cái chết. Glück tiếp cận chủ đề cái chết bằng sự khéo léo, ý nhị.

1.891. HOA LY VÀNG - THE GOLD LILY

Nguyên tác: “The Gold Lily” - Louise Glück, The Wild Iris (1992)

                     Bản dịch: Mộc Nhân

“The Gold Lily” của Louise Glück là bài thơ áp chót trong tập thơ thứ sáu của bà - The Wild Iris (1992). Tập thơ Glück đã nhận được Giải thưởng Pulitzer năm 1993. Wild Iris bao gồm những bài thơ một phần được lấy cảm hứng từ niềm đam mê làm vườn của Glück nên có nhiều bài lấy hình tượng các loài hoa và cây. Trong tập The Wild Iris, bà thường thể hiện 3 giọng nói của các nhân vật trữ tình: tiếng của hoa nói với người, người nói với Chúa và Chúa nói với con người. Trong bài "The Gold Lily", bông hoa nói với con người hoặc có thể với Chúa về cái chết của mình. Trong tình huống đó, nó yêu cầu được cứu bởi người đã nuôi trồng nó, nhưng con người bất lực.

1.890. HOA LY BẠC - THE SILVER LILY

Nguyên tác: "The Silver Lily" - Louise Glück, from The Wild Iris (The Ecco Press, 1992). 

                  Bản dịch: Mộc Nhân

         Thơ của Louise Glück là những mảng lập thể của cảm xúc. Nhiều bài thơ của bà là những dụ ngôn được “khai triển linh hoạt từ những xúc cảm tại một thời điểm, tạo nên chủ âm định mệnh đặc trưng" (nhà phê bình Frank Bidart). Đề tài hoa Lily được bà khai thác qua nhiều bài thơ với cảm hứng từ vẻ đẹp mà nhận thức về sự tàn phai; từ khởi đầu mà nghĩ đến cái kết; từ sự sống mà nhận ra cái chết… 

1.889. HOA LY TRẮNG - THE WHITE LILIES

Nguyên tác: "The White Lilies" - Louise Gluck, The Wild Iris (Ecco, 1992)

                 Bản dịch: Mộc Nhân 

         Hoa Lily - Lilies (Tiếng Việt là hoa Ly, Bách hợp, Huệ tây, thuộc họ Loa kèn, có hương thơm đặc trưng, có nhiều loại với các màu sắc khác nhau). Hoa Ly trắng biểu tượng cho vẻ đẹp, kiêu hãnh, sự trinh trắng và đức hạnh. Trong Kinh Thánh, Lily trắng được nhắc đến bằng dụ ngôn "vị tông đồ khoác áo choàng trắng hy vọng". Bài thơ của Louise Gluck có tựa nói về hoa Lily, không miêu tả nó cụ thể mà chỉ gợi tả qua vẻ đẹp: như chiếc giường đầy sao nằm giữa khu vườn (a bed of stars), không khí đầy mùi thơm của hoa (scented air). Vẻ đẹp của Lily trắng có sức quyến rũ khiến người làm vườn nấn ná không muốn trở về dù đêm lạnh đang xuống. Họ cũng sợ đến lúc hoa sẽ tàn phai (terror: it could all end) và lúc đó sẽ không còn gì nữa. Tất cả sẽ vô ích dù vấn vương, đê mê như thuốc phiện. Louise Gluck có 3 bài thơ về hoa Ly: Ly trắng, Ly bạc, Ly vàng. Chủ đề của 3 bài đều nói về vẻ đẹp và sự tàn phai (sự sống và cái chết). Chỉ có những ai hiểu được điều đó mới biết cách “giải thoát khỏi sự hào nhoáng” (to release its splendor).

1.888. KẺ DIỄN THUYẾT KHÔNG ĐÁNG TIN CẬY

 Nguyên tác: "The Untrustworthy Speaker" - Louise Glück, from Ararat  (HarperCollins Publishers – 1990). 

                Bản dịch: Mộc Nhân

     
     “Đừng nghe tôi; trái tim tôi đã tan vỡ ” Louise Glück bắt đầu bài thơ bằng lời nói thốt lên từ trong sâu thẳm trái tim. Giọng thơ của Glück bắt giữ, gắn kết, mang đến cho những bài thơ “độ bền nghịch lý” (paradoxical durability) về “sự tiết lộ trung thực của lòng chân thành”. "The Untrustworthy Speaker" là một tự truyện về “niềm tin cá nhân” (personal conviction) qua đó nhà thơ “cố gắng thoát khỏi cái tôi đang bị giam cầm” (strives to be free of the imprisoning self).

Thơ của Glück nhìn theo góc độ tự sự Kinh Thánh đã thực hành một hình thức diễn giải văn bản tương ứng với truyền thống của người Do Thái: “quá trình đọc là một hoạt động diễn giải với trí óc sáng tạo ”(“a reading process, an interpretive activity, [and] a creative cast of mind”). Tiếp theo, nếu đọc Glück với tư cách là một “nghệ sĩ”, nhà thơ của “nhân chứng” ta sẽ thấy những bài thơ đã tạo ra tính chân thực thông qua “lời tường thuật không đáng tin cậy”.

1.887. NHỮNG CÂY DU - ELMS

        Nguyên tác: "ELMS" - Louise Gluck - “The First Four Books of Poems” - HarperCollins Publishers (1995) 

        Bản dịch: Mộc Nhân

              

             Tôi tin rằng với bài thơ này, Glück truyền đi nỗi đau khi chứng kiến ​​cách con người thay đổi tự nhiên. Đọc bài thơ, ta hình dung ra một câu chuyện: có lẽ tác giả đã dành một ngày ở một xưởng gỗ hoặc nơi chế tác đồ gỗ nào đó để tận mắt chứng kiến ​​cách cây cối được tạo tác thành những hình dạng “hoàn hảo” hơn. Có lẽ bà đã tự hỏi tại sao mọi người lại mong muốn thay đổi hình dạng ban đầu của tự nhiên? Và bà đã tìm ra câu trả lời cho câu hỏi của chính mình, nhận ra "nỗi buồn cay đắng" cho cả nhân loại khi con người không phân biệt được nhu cầu từ ham muốn (need from desire) giờ đây con người đã vượt quá nhu cầu của mình và mọi thứ trở thành ham muốn (dục vọng) nhiều hơn so với sự cần thiết.

1.886. TUYẾT ĐẦU - FIRST SNOW

       Nguyên tác: FIRST SNOW - Louise Glück (Firstborn - New American Library, 1968)

                 bản dịch Mộc Nhân

       “First Snow” là bài thơ ngắn của Louise Glück nhưng thể hiện khá rõ một số điều thuộc về thi pháp caesura mà bạn khó bỏ qua. Đầu tiên là sự giản dị. Chuyện dường như chẳng có gì nhưng cách diễn đạt bằng những dòng thơ với độ dài và ngắt nhịp (caesura) khác nhau tựa như hơi thở mệt mỏi, không đều của người mẹ. Tác giả sử dụng caesura ở giữa các dòng, lặp lại caesura để thể hiện sự kiệt sức của người mẹ, thậm chí cả sự thất vọng của bà.

Từ cuối cùng của bài thơ là “im lặng” (silence). Không có từ nào sau nó, không có gì thay đổi sự im lặng, không có gì - khi bài thơ được đọc to – tạo ra âm thanh. Như thể giấc ngủ và tuyết đầu mùa ảnh hưởng đến nhân vật trữ tình trong bài thơ. Hơn nữa, khi đọc dòng này phải đọc khá nhanh: không có caesura, không có khoảng dừng, bạn tăng tốc độ về phía khoảng lặng và sau đó đột ngột dừng lại như thể khoảng trống không được lấp đầy cũng đại diện cho sự im lặng và cái không gian trống rỗng của nó nó được cảm nhận sâu sắc hơn. Và như tôi đã chia sẻ về thơ Louise Glück ở mấy bài trước – thơ bà gợi cho người đọc cảm nhận cách kể những câu chuyện chứ không phải bản thân câu chuyện.

1.885. TRƯỚC BÃO - BEFORE THE STORM

Nguyên tác: "Before The Storm" - Louise Glück

                            Bản dịch: Mộc Nhân

        
  “Before The Storm” là một bài thơ tiêu biểu của Glück: giọng điệu nhẹ nhàng, gần như trầm tĩnh, cách thể hiện sắc nét nhưng giản dị; báo trước trạng thái bất an nhưng vẫn đầy niềm hi vọng. Điều làm cho nó khác với các bài thơ khác của bà là hai chủ thể “tôi” và “bạn” ít nhiều vắng mặt; trên thực tế, chủ thể trữ tình ẩn mặt nhưng nhận thức được hiện thực nên đã tạo nên sự gần gũi trong bài thơ.

1.884. DIÊN VĨ HOANG DÃ - IRIS

Nguyên tác: THE WILD IRIS by Louise Glück, "The Wild Iris" (1993)

                   Bản dich: Mộc Nhân

Hoa diên vĩ - Tranh của Vincent Van Gogh

         Bài thơ "The Wild Iris" là lời của hoa diên vĩ hoang dại. Ba khổ thơ đầu là kí ức về nỗi khổ với niềm hy vọng rằng sự tận cùng chết chóc, chôn vùi đã vượt qua được viết bằng những dòng thơ mạnh mẽ, đầy nhịp điệu, gập ghềnh. Sự thật được cảm nhận bằng chính hình tượng làm cho giọng nói của hoa diên vĩ trở nên đáng tin cậy và chân thực. Từ khổ thơ thứ tư trở đi, giọng của hoa Iris chuyển sang thể hiện một nhận thức: Thật hãi hùng khi tồn tại, biết mình bị chôn vùi trong lòng đất tối tăm. Iris có ý thức, có cảm xúc, có kí ức và còn nhiều hơn thế; gần như là con người. Iris có một linh hồn nhưng không thể cất lời.

1.883. YOU'VE GOT A FRIEND - Carole King

          

        "You've Got a Friend" là sáng tác của nữ ca sĩ người Mỹ Carole King (1971) và được đưa vào album Tapestry của cô. Một phiên bản nổi tiếng khác do nam ca sĩ James Taylor cover trong album Mud Slide Slim and the Blue Horizon của anh được phát hành dưới dạng đĩa đơn cùng năm; phiên bản này đạt vị trí số 1 trên Billboard Hot 100 và vị trí thứ 4 trên Bảng xếp hạng đĩa đơn của Vương quốc Anh và cả 2 bản đều giành giải Grammy: Taylor nhận giải "Giọng ca nhạc pop nam xuất sắc nhất" và Carole King nhận giải "Bài hát của năm". Hàng chục nghệ sĩ khác đã thu âm bài hát trong những năm qua, bao gồm Dusty Springfield, Michael Jackson, Anne Murray và Donny Hathaway…

1.882. KỶ NIỆM - ANNIVERSARY

 Nguyên tác: "Anniversary", Louise Glück, from Meadowlands (1996).

                   Bản dịch: Mộc Nhân

    Bài thơ Anniversary là một kí ức cay đắng nhưng hài hước. Tất cả chúng ta đều có thể viết về đau khổ khi nhắm mắt lại, còn Glück viết về nó một cách lãng mạn hơn, với đôi mắt mở, khôi hài, mệt mỏi nhưng thanh lọc, đôi khi dễ gây ra ngộ nhận. Người ta thích khai thác ẩn dụ nào đó mổ xẻ hiệu ứng của bài thơ. Tuy nhiên chính Glück đã cắt nhỏ - những lát cắt sâu vào chính mình - để độc giả khám phá vài ảo tưởng từ hiện thực đời sống. Và thường thì những vết thương ấy sẽ chữa lành chúng ta theo một cách nào đó. (Nguồn: LARB).

1.881. FOR WHOM THE BELL TOLLS by Down John

          John Donne (1572 - 1631) là nhà thơ Anh thuộc trường phái siêu hình, tác giả của thơ sonnet, thơ tình, bi ca và những lời thuyết giáo nổi tiếng, là một trong những nhà thơ lớn của Anh thế kỉ XVII. Bài thơ “For Whom The Bell Tolls” (Chuông nguyện hồn ai) của Down John thực ra là một đoạn thuyết giáo (Sermon) nổi tiếng, nó đã gợi cảm hứng cho nhiều văn nghệ sĩ sáng tác hoặc dùng làm nhan đề cho sáng tác của mình như:

- Tiểu thuyết “For Whom The Bell Tolls” của nhà văn Mỹ Ernest Hemingway

- Bài hát “For Whom The Bell Tolls” của ban nhạc Úc lừng danh Bee Gees

- Game show TV “For Whom The Bell Tolls” của Nhật Bản…

1.880. ALL THOSE YEARS AGO - The Beatles

         George Harrison là thành viên kiệm lời nhất trong nhóm Beatles. Nhưng đằng sau vẻ kiệm lời ấy là một sức mạnh lan tỏa trong ca từ, giọng hát. Người ta từng ví anh như cái bóng khi làm việc cùng bộ đôi Lennon – McCartney. Sau này, khi nhóm Beatles khép lại, thì người ta mới trang trọng xếp tên anh ngang bằng hai người kia tạo thành ba vị thánh của thánh đường rock. Không có George, không thể có tiếng sitar huyền diệu tạo nên một Norwegian Wood; không có George thì ca khúc And Your Bird Can Sing khó có thể trở thành một trong 10 ca khúc rock hay nhất mọi thời đại; không George sẽ không thể có những bản tình ca bất hủ Something, Here Comes The Sun… George Martin, nhà sản xuất huyền thoại tuyên bố: “Không George, Beatles không thể tồn tại”.