Rolling Stones trong nghĩa đen là "Những hòn đá lăn"; còn hiểu theo nghĩa bóng là Lãng tử phong trần, phiêu bạt giang hồ, kiếp sống lang thang. Người đầu tiên dùng chữ này để đặt tựa cho bài hát là tay guita nhạc blues người Mỹ Muddy Waters. Do rất ngưỡng mộ bậc đàn anh, nên ban nhạc người Anh Rolling Stones mới lấy tựa này làm biệt danh của nhóm.
Một thập niên sau nhạc sĩ Muddy Waters, đến phiên Bob
Dylan dùng chữ Rolling Stone làm tựa cho một ca khúc viết vào năm 1965. Nhạc phẩm
Like a Rolling Stone (Như một kẻ phong trần) từng được bình chọn làm ca khúc
hay nhất mọi thời đại. Nguyệt san nổi tiếng nhất Hoa Kỳ chuyên viết về nhạc
rock cũng được đặt tên là Rolling Stone. Điều đó phần nào cho thấy là tư tưởng
nhạc rock gắn liền với hình ảnh luân chuyển không ngừng của hòn đá lăn, nhưng
hiểu theo nghĩa bóng nhiều hơn là nghĩa đen.
Năm 2012 đánh dấu 50 năm thành công sự nghiệp của
Rolling Stones. Tuy được xem như là một trong những huyền thoại của làng nhạc
rock, nhưng ban đầu nhóm này chủ yếu chơi nhạc blues, tham gia vào phong trào
British Blues Boom (gọi tắt là 3B), thời mà các nghệ sĩ Anh tái tạo các khúc nhạc
blues của người da màu, thuộc trường phái Chicago. Những nghệ sĩ từng khởi nghiệp
với phong trào này, trong đó có tay đàn Eric Clapton, John Mayall và Mick
Jagger, có lần tuyên bố rằng : họ là những đứa con da trắng của dòng nhạc tâm
huyết của người da đen.
Nhắc tới ban nhạc Rolling Stones, mọi người nghĩ đến
ngay cặp bài trùng Mick Jagger và Keith Richards, sáng tác các ca khúc kinh điển
của nhóm, cũng như hai nghệ sĩ John Lennon và Paul McCartney của nhóm The
Beatles. Nhưng công bằng mà nói thì Mick Jagger và Keith Richards không phải là
sáng lập viên nhóm Rolling Stones. Chính nhạc sĩ Brian Jones mới là người đã
thành lập ban nhạc khi cho đăng tin trên báo (tờ Jazz News) để tuyển lựa nghệ
sĩ. Trong số các thành viên ban đầu lưu diễn với nhau từ năm 1962 đến 1968,
Brian Jones là người chơi nhạc blues thuần chất nhất, lối sáng tác của anh mang
nhiều tính thử nghiệm đột phá.
Cho dù đã lập gia đình và có con, nhưng Brian Jones lại
có tật ăn vụng và nhất là anh bị ghiền ma túy. Tánh tình thất thường của anh
khiến cho các vòng lưu diễn của nhóm thêm khó khăn. Đến khi anh bị cấm đặt chân
lên lãnh thổ Hoa Kỳ, không được cấp visa vì tội tàng trữ ma túy, Brian Jones bị
trục xuất ra khỏi nhóm Rolling Stones vào tháng 6 năm 1969. Chỉ vài tuần lễ
sau, thi hài của Brian Jones được phát hiện trong hồ tắm ở nhà riêng. Cái chết
này cho tới nay vẫn còn mang nhiều bí ẩn. Có người cho rằng Brian Jones dùng ma
túy quá liều nên chết đuối trong hồ bơi. Theo một giả thuyết khác, Brian Jones
do bị đuổi ra khỏi nhóm Rolling Stones nên tự kết liễu cuộc đời.
Sự nghiệp của The Rolling Stones cất cánh từ năm 1965
trở đi. Trong giai đoạn này, có hai ca khúc của nhóm nổi tiếng trên khắp thế giới.
Bài đầu tiên là As tears go by (tựa ban đầu là As time goes by) mà Mick Jagger
viết cho bạn gái của anh thời đó là ca sĩ Marianne Faithfull. Bài thứ hai là nhạc
phẩm (I can’t get no) Satisfaction với đoạn guitare mở đầu rất quen thuộc. Các
thế hệ đàn em thường bắt chước hoặc sao chép cách sáng tác ca khúc này. Nhưng
bên cạnh đó còn có hàng loạt ca khúc khác như Sister Morphine, Angie, Miss You
hay Jumping Jack Flash.
Riêng nhạc phẩm Satisfaction, bài này từng được tờ báo
Rolling Stone xếp hạng nhì trong số những ca khúc hay nhất mọi thời đại, chỉ
thua có nhạc phẩm Like a Rolling Stone của Bob Dylan. Ngược lại, cũng theo các
nhà phê bình, trên danh sách 500 bài hát Anh Mỹ quan trọng nhất làng nhạc rock,
nhóm The Rolling Stones đứng hạng nhì với tổng cộng là 14 ca khúc, qua mặt các
tên tuổi như Bob Dylan (13 bài), ông hoàng Elvis Presley (11 bài), nhóm U2 (8
bài), ban nhạc Beach Boys và tay đàn Jimi Hendrix (mỗi bên 7 bài).
Trong vòng 50 năm sự nghiệp, nhóm The Rolling Stones
đã cho ra mắt 22 album và 8 tập nhạc live. Nếu không tính đến các tuyển tập,
thì nhóm này đã bán trên thế giới hơn 200 triệu album. Thời kỳ huy hoàng nhất của
ban nhạc kéo dài trong 5 năm từ năm 1969 đến 1974. Sau khi Brian Jones bị đuổi
ra khỏi nhóm, đến lượt Mick Taylor gia nhập ban nhạc. Tuy không được công nhận
là thành viên ‘‘thường trực’’, nhưng Mick Taylor có tài chơi đàn solo mang nhiều
ngẫu hứng của dòng nhạc soul và nhờ vậy mà nâng lối diễn xuất của nhóm lên một
tầm cao hơn.
Đây chính là giai đoạn mà nhóm The Rolling Stones
trình làng loạt album để đời, mở đầu với tập nhạc Sticky Fingers (1971). Trên
album này có một hình ảnh trở nên rất quen thuộc đối với giới hâm mộ trên toàn
thế giới. Đó là logo màu đỏ chói vẽ một cặp môi đang thè lưỡi. Do một sinh viên
trường Mỹ thuật Luân Đôn thiết kế (John Pasche), logo này trở thành thương hiệu
của nhóm The Rolling Stones trong vòng bốn thập niên liền.
Tài nghệ chơi đàn của Mick Taylor đẩy thành viên trụ cột
Keith Richards xuống hàng thứ yếu. Xung khắc bất hoà nẩy sinh từ đó, và cuối
năm 1974, Mick Taylor quyết định chia tay, giã từ cả nhóm thay vì chờ đến khi bị
trục xuất như trường hợp của Brian Jones. Nhóm The Rolling Stones lúc ấy mới kết
nạp thành viên mới là Ron Wood, chủ yếu chơi đàn bass. Không phải ngẫu nhiên
Keith Richards chọn một tay đàn bass để thay thế Mick Taylor, vì trong thâm
tâm, anh không muốn để cho một người khác lấn lướt mình. Tính già rốt cuộc hóa
non : nếu như thành viên mới giúp hoà giải phần nào những bất đồng nội bộ, thì
ngược lại chất lượng của các album bắt đầu kém hẳn.
Trong giai đoạn này, nhóm The Rolling Stones thay đổi
cách chơi nhạc : thay vì đưa vào bài hát những màn độc tấu ghi ta điện, học lại
dùng kỹ thuật guitare weaving, tức là hai tay đàn chơi xen kẽ luân phiên, lúc
thì dẫn dắt, khi thì đánh đệm. Tuy hiệu quả trong phòng ghi âm, nhưng khi đứng
trên sân khấu, lối chơi này lại phản tác dụng, do thiếu thần sầu cảm hứng. Vì
thế cho nên mà giới phê bình ít khi nào chọn các album của nhóm ra đời trong
giai đoạn này, làm cột mốc quan trọng.
Một khi đã vắng bóng Mick Taylor, thì âm thanh tiếng
đàn của nhóm không còn cừ khôi bằng đồng hương là Eric Clapton và Fletwood Mac,
hay là các nhóm nổi danh vào những năm 1970 như Eagles hay Santana. Vào mùa hè
năm 1977, Joe Strummer tay đàn chính của nhóm The Clash thẳng thừng tuyên bố :
Ông hoàng nhạc rock Elvis Presley vừa qua đời, nay cũng chẳng còn Beatles và
Rolling Stones, ý muốn nói rằng các ban nhạc này bắt đầu lỗi thời, không còn đột
phá sáng tạo.
Họa vô đơn chí. Cũng vào năm 1977 mà Keith Richards bị
bắt tại Canada (Toronto) về tội dùng ma túy. Thoát khỏi án tù giam 7 năm, nhưng
bù lại anh bị phạt và buộc phải đề bù bằng cách đi trình diễn để gây quỹ từ thiện
(giai thoại Blind Angel). Nhờ vậy mà Keith Richards ý thức về trách nhiệm của
mình và quyết định cai nghiện. Nhưng sự thức tỉnh đó dường như đã quá trễ. Mối
bất đồng giữa Mick Jagger và Keith Richards ngày càng sâu rộng. Keith Richards
đổ lỗi cho Mick Jagger là muốn thâu tóm quyền hành để trở thành thủ lãnh duy nhất
của nhóm. Còn theo Mick Jagger, vì Keith Richards mà sự nghiệp của nhóm không
còn bền vững.
Tuy không chính thức rã đám, nhưng cặp bài trùng Mick
Jagger và Keith Richards không còn muốn nhìn mặt nhau. Mick Jagger tách ra
riêng và ghi âm 4 album solo. Mãi đến năm 1989, ban nhạc mới chịu làm việc
chung với nhau (sau khi được đưa vào Đại sảnh Danh vọng - Rock & Roll Hall
of Fame). Tuy âm thanh của các album sau này hiện đại tân kỳ hơn, nhưng ca khúc
không còn nhiều ngẫu hứng sáng tạo như trước. Chỉ có ở trên sân khấu, thì các
thành viên của Rolling Stones tuy đã gần 70 tuổi, nhưng vẫn tạo được cơn sốt
nơi khán giả, nhờ phong cách vũ bão sôi động.
Cũng như hai nhóm The Beatles và The Beach Boys, ban
nhạc The Rolling Stones đã ảnh hưởng sâu đậm đến thế hệ cùng thời cũng như lớp
trẻ đi sau. Bằng chứng là trong cuộn phim Hải tặc vùng Caribê, diễn viên Johnny
Depp khi đóng vai thuyền trưởng Jack Sparrow, đã vay mượn phong cách rất bụi đời
của Keith Richards. Đạo diễn kỳ cựu Martin Scorsese đưa khá nhiều bài hát của
nhóm vào trong những bộ phim của ông (Goodfellas, Casino & The Departed).
Ông đã thực hiện cuộn phim tài liệu mang tựa đề Shine a Light về vòng lưu diễn
của The Rolling Stones.
Báo chí truyền thông thường hay so sánh đối chiếu
Rolling Stones với nhóm The Beatles. Thật ra ở ngoài đời họ quen biết nhau và
thường xuyên gặp mặt. Một trong những ca khúc ghi âm đầu tay của Rolling Stones
(bài I wanna be Your man) là do nhóm Beatles sáng tác. Giữa hai ban nhạc huyền
thoại này có một thoả thuận ngầm, đĩa hát của họ không bao giờ được phát hành
cùng lúc, để tránh ảnh hưởng đến sự thành công của cả hai bên. Tuy nhiên, vẫn
có một sự phân biệt nhất định nơi người nghe.
Một cách vắn tắt, các fan hâm mộ cho rằng nhạc Beatles
do được dung hòa với nhạc pop, có giai điệu ngọt ngào du dương, cho nên là một
loại nhạc rock mềm mại dành cho con gái. Còn nhạc Rolling Stones cứng cựa gân cốt,
bén nhọn gai góc cho nên giống như một thứ nhạc rock cuồng nhiệt, hoang dại
dành cho con trai. Định nghĩa như vậy không tránh khỏi sự hạn hẹp, vì nhìn kỹ lại
Rolling Stones khác với The Beatles chủ yếu là ở trong phong cách.
Ngay từ ban đầu, ban nhạc The Rolling Stones đã tự tạo
cho mình phong cách bad boys, những thanh niên chơi bời hư hỏng để đoạn tuyệt với
hình ảnh con nhà lành của nhóm Tứ Quái. Rolling Stones khiêu khích ra mặt, bày
tỏ sự phản kháng của mình với ca từ gây sốc (Satisfaction và Cocksucker Blues
là hai bản tuyên ngôn). Họ tung bài hát như một cú đấm vào bụng, một cái tát
vào mặt. Còn The Beatles nếu có tư tưởng phản kháng, thì chủ yếu là khuynh đảo
ngầm, thông qua ẩn dụ và ngụ ý.
Dù gì đi nữa, Rolling Stones đã góp công thay đổi cục
diện của làng nhạc Âu Mỹ. Với Rolling Stones, rock không chỉ đơn thuần là một
thể loại âm nhạc, mà trước hết là một lối suy nghĩ, một cách sống. Gợi hứng từ
bậc thầy Muddy Waters, Những hòn đá lăn không sợ chốn nước đục, không ngại cõi
bùn lầy. Huyền thoại Rolling Stones có đi vào lòng người là cũng từ đấy.
Nguồn: Tạp chí Âm nhạc RFI
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét