Mộc Nhân dịch (1)
Châm ngôn, với
tư cách là một hình thức, gắn liền với sự thật, hoặc ít nhất là với âm hưởng của
sự thật. Dù tuyên bố về tính chân thực của nó có thể gây tranh cãi, nhưng tính
tức thời, âm hưởng đó là không thể thiếu. Sự phức tạp được thể hiện dần dần có
thể tạo nên một cuốn tiểu thuyết hấp dẫn nhưng lại là một câu nói tồi. Sự phức
tạp của châm ngôn được cô đọng lại, nhằm mục đích khiến người nghe gật đầu nhận
ra một cách vô thức và ngay lập tức. Để gây bất ngờ, để không bị phát hiện cho
đến khoảnh khắc tác động, nó phải được trau chuốt để nghe tự nhiên; nó phải vừa
có vẻ khôn ngoan vừa có vẻ ngẫu hứng.
Một số chân lý
sẽ không còn đúng nếu bạn không dùng đúng từ ngữ theo đúng thứ tự. Không cần chỉnh
sửa, một chân lý nghe có vẻ đúng trong tiếng Đức có thể trở thành một chân lý
nghe có vẻ sai trong tiếng Anh. Nói cách khác, điều đúng trong ngôn ngữ này có
thể không đúng trong ngôn ngữ khác (What
is true in one language may not be true in another). Trong trường hợp này,
sự trung thành với nghĩa đen hay tinh thần đều xếp sau tính chân thực, bất kỳ
chân lý nào cũng đều quan trọng.
***
2. Việc đánh
giá một cuốn sách châm ngôn thường là một nhiệm vụ bất khả thi - nhưng trong
trường hợp này, lại là một niềm vui:
"Tài năng
lớn của Grüterich nằm ở chỗ ông diễn đạt được rất nhiều chân lý chỉ với ít từ
hơn cả một câu châm ngôn thông thường," đó là nhận xét từ ban giám khảo Giải
thưởng Văn học Marburg mà Grüterich nhận được năm 2000.
Số lượng từ ngữ
đồ sộ đặc trưng cho các cuốn sách triết học trong thời đại chúng ta, và thậm
chí cả trước đó, không gì khác hơn là bằng chứng cho nỗi sợ hãi nổi tiếng của
các tác giả về việc nói quá ít. Họ muốn ngăn chặn "chân lý" mà họ muốn
truyền tải bị bỏ sót bằng cách nhân lên số từ. Tuy nhiên, đồng thời, họ lại không
nhận ra rằng họ đang dần dần nhưng chắc chắn làm lu mờ thông điệp của mình bằng
chính những chuỗi từ ngữ của mình.
Tobias
Grüterich đã tránh được sai lầm này. Tác giả trẻ tuổi này thực sự hiểu cách nắm
bắt được bản chất của sự vật trong những câu châm ngôn của mình. Phương pháp của
ông ấy là những phương pháp phổ biến trong thể loại này: Chơi chữ và thao túng
các khuôn mẫu ngôn ngữ có sẵn, đặc biệt, đôi khi làm sáng tỏ các mối liên hệ với
tốc độ cực nhanh:
"Có những
quan điểm chung ở mọi quốc gia," chúng ta đọc được, hoặc: "Người lịch
sự thì nhường nhịn, người bất lịch sự thì đoán trước được điều đó." Hoặc,
thậm chí ngắn gọn hơn: "Bàn của khách quen không chấp nhận bất kỳ sự lạc đề
nào."
Đôi khi, việc
trao đổi một chữ cái duy nhất có thể chỉ ra sự tương phản giữa hệ tư tưởng và
thực tế, như trong câu châm ngôn: "Dân chủ: sự im lặng của đa số."
Một câu như:
"Kẻ giả mạo chỉ tạo dựng sự nghiệp trong giới của mình" thoạt đầu có
thể gây khó chịu. Xét cho cùng, kẻ giả mạo nổi tiếng nhất trong văn học, Felix
Krull của Thomas Mann, lại tạo dựng sự nghiệp chính xác là trong giới những người
không phải kẻ giả mạo. Nhưng rồi lời giải đáp chợt hiện ra trước mắt người đọc:
Tất cả các nhân vật xung quanh Felix Krull, từ ông trùm Schimmelpreester đến
Diane Houpflé, Lãnh chúa Kilmarnock, Hầu tước de Venosta, Zouzou và Giáo sư
Kuckuck, đều, theo một nghĩa nào đó, là những kẻ giả mạo trong cách họ tìm kiếm
hoặc khẳng định danh tính của mình, và sự bất an sâu sắc về danh tính của chính
họ khiến họ trở thành những con rối sẵn lòng của nhân vật chính.
Thoạt nhìn,
ngay cả một câu như sau cũng có vẻ là một đoạn văn xuất sắc: "Không ai muốn
ở hàng thứ hai khi chạy qua hàng rào hành hình." Nhưng khi xem xét kỹ hơn,
góc nhìn đột nhiên trở nên lệch lạc. Cụm từ "chạy qua hàng rào hành
hình" chủ yếu gợi lên hình ảnh nạn nhân trong tâm trí người đọc, chứ không
phải hình ảnh những kẻ hành quyết ở hàng đầu hay hàng thứ hai. Việc đề cập đến
sự phổ biến của lòng tàn ác của con người ở đây cũng có vẻ khá tầm thường.
Về nội dung
hay chủ đề, tuyển tập của Grüterich đề cập đến chủ nghĩa đạo đức theo nghĩa tiếng
Pháp, tức là mô tả và khám phá động cơ đằng sau các hành động giữa người với
người. Hầu hết các câu châm ngôn cho thấy một nhà tâm lý học sắc bén trong khía
cạnh này. Tuy nhiên, câu duy nhất thực sự đề cập đến thể loại này lại xuất hiện
như một khẩu hiệu ở mặt trong bìa sách và là một biến thể khá thiếu thuyết phục
của ý tưởng nổi tiếng của Marie von Ebner-Eschenbach. Mặt khác, các chủ đề về
chính trị, tôn giáo, tình yêu và cái chết chỉ được đề cập rải rác hoặc hoàn
toàn không được đề cập, trong khi văn chương và nghệ thuật được xem xét đây đó.
Tuy nhiên, với
một câu như "Người không nói dối liên tục sẽ nói bằng lưỡi của mình",
Tobias Grüterich có thể được chào đón vào giới những người viết châm ngôn thường
bị coi thường và hiểu lầm, những người trên thực tế, rất thường theo nghĩa đen
là "những người bóp méo câu nói": những người viết châm ngôn.
-------------
3. Một số châm
ngôn của Tobias Grüterich:
- “Those who
stand in their own way at least have company." (Những kẻ tự ngáng đường
chính mình, ít nhất thì cũng có bạn đồng hành.)
-
"Nothing is as much our own business as that which we hide from
ourselves." (Không có gì là việc riêng của ta hơn là những điều ta tự che
giấu chính mình.)
- "Some people you have to lose first, so that you no longer have to look for them." (Có những người bạn phải đánh mất trước đã, để rồi từ đó bạn không còn phải mải miết đi tìm họ nữa.)
- "A
compromise is the art of dividing a cake in such a way that everyone believes
he has the largest piece." (Thỏa hiệp là nghệ thuật chia bánh sao cho ai
cũng tin rằng mình có miếng to nhất.)
-
"Gratitude is often just a secret hope for further favors." (Lòng biết
ơn thường chỉ là một hy vọng thầm kín cho những ân huệ tiếp theo.)
- "One
must take things as they come. But one should make sure that they go." (Ta
phải chấp nhận mọi việc khi chúng đến. Nhưng cũng phải đảm bảo rằng chúng sẽ rời
đi.)
- "Those
who have nothing to say should not prove it out loud." (Kẻ không có gì để
nói thì đừng nên chứng minh điều đó một cách ồn ào.)
-
"Experience is the sum of all the mistakes one is allowed to make without
being fired." (Kinh nghiệm là tổng hợp của tất cả những sai lầm mà một người
được phép mắc phải mà không bị đuổi việc.)
-
"Loneliness is the only company that doesn't eventually get on your
nerves." (Cô đơn là người bạn đồng hành duy nhất không khiến ta thấy bực
mình dai dẳng.)
-
"Character is what remains when there is no one left to impress."
(Tính cách là những gì còn sót lại khi chẳng còn ai để ta phải cố gắng gây ấn
tượng nữa.)
- "We
don't search for the truth; we search for the reality that fits our
illusions." (Chúng ta không đi tìm sự thật; chúng ta đi tìm thực tại nào
khớp với những ảo tưởng của mình.)
- "The
most important things are usually said by those who are staying silent."
(Những điều quan trọng nhất thường lại được nói ra bởi những người đang giữ im
lặng.)
-
"Politeness is the most acceptable form of hypocrisy." (Lịch sự là
hình thức dễ chấp nhận nhất của sự giả tạo.)
- "A
secret is only safe as long as even the one who knows it begins to doubt
it." (Một bí mật chỉ thực sự an toàn chừng nào ngay cả người biết về nó
cũng bắt đầu nghi ngờ chính mình.)
- "The
problem with goals is that you might actually reach them." (Vấn đề của những
mục tiêu là đôi khi bạn thực sự chạm tới chúng – và rồi nhận ra sự trống rỗng
sau đó.)
- "We
spend our lives waiting for the moment to start living." (Chúng ta dành cả
cuộc đời để chờ đợi cái khoảnh khắc mà chúng ta thực sự bắt đầu sống.)
- "Regret
is the attempt to change the past by making the present miserable." (Hối
tiếc là một nỗ lực vô vọng nhằm thay đổi quá khứ bằng cách làm cho hiện tại trở
nên khốn khổ.)
-----------
Chú thích:
(1). Available References Here:
- 1. Cerisepress.com
- 2. Literaturkritik.de
(2). Hai tác giả được nhắc đến:
- Tobias Grüterich (1978) tại Karl-Marx-Stadt, nay là Chemnitz thuộc Đông Đức cũ. Ông lớn lên vào thời kỳ bức tường Berlin sụp đổ - 1989 và viết văn từ năm 14 tuổi, trong đó ông thích viết thơ - châm ngôn. Những câu châm ngôn của ông đã được xuất bản trên các tạp chí: Akzente, Signum, Ostragehege, Neue Sirene và các tuyển tập như New European Poets và Neue deutsche Aphorismen. Hiện ông sống và làm việc tại Mettmann, Bắc Rhine-Westphalia.
- Elizabeth Oehlkers Wright là một dịch giả văn học Mỹ chuyên về thơ Đức và các nhà thơ Châu Âu mới (New European Poets). Các bản dịch của bà xuất hiện trên nhiều tạp chí văn học Mỹ và tập hợp trong tuyển tập Door Languages (2008) của nhà xuất bản Zephyr Press.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét