3.928. DON'T LOOK - Harold Pinter

       Mộc Nhân dịch (1) 

Đừng nhìn.

Thế giới sắp sụp đổ.

Đừng nhìn.

Thế giới sắp vứt bỏ hết ánh sáng

Và nhét chúng ta vào hố thẳm tối tăm (2)

Nơi đen kịt, ngập ngụa và ngột ngạt ấy

Nơi chúng ta sẽ chém giết, chết chóc, nhảy múa, khóc lóc

Hoặc la hét, rên rỉ hay kêu chít chít như chuột

Để thương lượng lại giá khởi điểm của mình. (3)

-----

Chú thích:

(1). Text available here 

(2). Trong nguyên tác, chữ “choke-pit” (cái hố ga, hố thu nước) là một hình ảnh cực kỳ bạo lực về mặt thị giác và cảm giác, nơi không khí bị rút cạn và con người bị chôn sống trong sự tăm tối.

(3). Harold Pinter thường dùng những tiểu luận chính trị và nghệ thuật kịch để bóc trần thế giới. Với bài thơ ngắn "Don't look" (Đừng nhìn), ông nén tất cả sự tàn nhẫn, bạo liệt và nỗi ngột ngạt của nhân loại như một lời cảnh báo lạnh lùng, một cái nhìn trực diện vào ngày tận thế của tinh thần và nhân tính dưới nhãn quan đầy giễu nhại và nhuốm màu sắc của kịch phi lý. Ta có thể thấy một hành trình từ sự sụp đổ của vĩ mô (thế giới) cho đến sự tha hóa, thảm hại của vi mô (con người):  Don't look./ The world's about to break (Đừng nhìn/ Thế giới sắp vỡ tan rồi). "Đừng nhìn" không phải để trốn tránh một cách hèn nhát, mà vì cái sắp sửa diễn ra vượt quá sức chịu đựng của con người: sự sụp đổ cấu trúc của thế giới. Sự sụp đổ ấy không diễn ra bằng một tiếng nổ, mà bằng một hành động tước đoạt đầy thô bạo: Thế giới sắp sửa quăng sạch ánh sáng của nó đi/ Và tống chúng ta vào cái hố thẳm tăm tối một cách thô lỗ, lạnh lùng, tàn nhẫn - vứt bỏ ánh sáng văn minh, lý trí, hy vọng để nhồi nhét con người vào một không gian chật hẹp, ngột ngạt khiến họ hiện hình trong một trạng thái hỗn loạn, mất phương hướng tuyệt đối: Where we will kill or die or dance or weep / Or scream or whine or squeak like mice (Nơi chúng ta sẽ giết chóc hoặc chết, hoặc nhảy múa hoặc khóc lóc / Hoặc thét gào hay rên rỉ hoặc kêu chít chít như lũ chuột). Giờ đây, con người từ vị thế chủ thể của thế giới, nay bị dồn đuổi đến mức đánh mất tiếng người, chỉ còn là những tiếng rên rỉ (whine) và cuối cùng là tiếng kêu chít chít của loài chuột (squeak like mice), tồn tại dưới dạng bản năng sinh tồn hèn mọn của loài gặm nhấm. Câu thơ cuối cùng mới chính là nhát dao chí mạng, vặn xoắn toàn bộ ý nghĩa của tác phẩm: To renegotiate our starting price (Để thương lượng lại mức giá khởi điểm của chúng ta). Hóa ra, tất cả những sự giết chóc, khóc lóc, thét gào hay giả vờ làm chuột kia không phải là sự phản kháng tuyệt vọng trước cái chết khi đứng bên bờ vực của sự diệt vong mà họ sẵn sàng quỳ gối, sẵn sàng hóa thành chuột, miễn là thỏa hiệp được một cái giá có lợi với bóng tối.

* Mộc Nhân - dịch và chú dẫn