4.026. SHORT TALKS – INTRODUTION by Anne Carson

   Mộc Nhân dịch (1)

Đây là lời mở đầu (Introduction) cho tập Short Talks (1992) của Anne Carson. Có thể xem nó là "Tuyên ngôn nghệ thuật" (poetic manifesto) của Carson, nơi bà phác thảo nên toàn bộ triết lý về ngôn ngữ, tính tự sự và khát khao giải phóng cấu trúc thi ca khỏi sự nhàm chán. (2)

***

Một buổi sáng nọ, ngôn từ bỗng biến mất. Trước đó, ngôn từ vẫn hiện hữu. Sự kiện vẫn còn đó, gương mặt người vẫn còn đó. Aristotle từng nói rằng trong một câu chuyện hay, mọi sự việc diễn ra đều được thúc đẩy bởi một điều gì đó khác. Một ngày kia, có người nhận ra rằng dù vẫn có những vì sao nhưng lại chẳng còn ngôn từ nào cả; tại sao vậy? Tôi đã hỏi nhiều người, và tôi nghĩ đó là một câu hỏi hay. Ba bà lão đang cúi mình làm việc trên cánh đồng. "Hỏi chúng tôi thì có ích gì chứ?" họ nói. Chẳng bao lâu sau, người ta nhận ra rằng họ am tường mọi thứ về những cánh đồng phủ tuyết, những mầm cây xanh biếc và loài cây mang tên "sự táo bạo" mà các nhà thơ thường nhầm tưởng là hoa violet. Tôi bắt đầu chép lại tất cả những gì đã được nói. Những nét chữ ấy dần dần kiến ​​tạo nên một khoảnh khắc của thiên nhiên, mà không mang lại cảm giác nhàm chán như khi kể một câu chuyện. Tôi muốn nhấn mạnh điều này. Tôi sẵn sàng làm bất cứ điều gì để tránh sự nhàm chán. Đó là nhiệm vụ của cả một đời người. Ta chẳng bao giờ biết đủ, làm đủ, hay sử dụng các dạng động từ nguyên thể và phân từ một cách lạ lẫm đủ mức; ta cũng chẳng bao giờ cản trở dòng chảy đủ mạnh mẽ, hay thoát khỏi tâm trí đủ nhanh chóng.

Tôi đã chép lại mọi lời nói—những điều vốn cách xa nhau vời vợi—vào năm mươi ba tập tài liệu. Ngày nào tôi cũng đọc lại những tập tài liệu đó vào cùng một thời điểm, cho đến tận hôm qua, khi những người đàn ông kia đến và thu gom chúng lại. Họ bỏ chúng vào một chiếc thùng gỗ rồi khóa chặt lại. Sau đó, chúng tôi cùng nhau ngắm nhìn phong cảnh. Chỉ thị dành cho tôi rất rõ ràng: tôi phải mô phỏng một tấm gương soi như mặt nước (nhưng nước đâu phải là gương, và nghĩ như vậy thật nguy hiểm). Thực ra, suốt thời gian đó, tôi chỉ mong họ rời đi để có thể bắt đầu bổ sung những phần mình đã bỏ sót. Kết quả là tôi vẫn giữ lại được ba tập tài liệu (những tập mà tôi đã giấu đi). Tôi phải thật cẩn trọng với những gì mình ghi lại. Aristotle thường bàn về tính xác suất và tính tất yếu, nhưng một điều kỳ diệu hay một câu chuyện thiếu vắng những con rồng phun độc thì có ý nghĩa gì chứ? Chà, quả thực là ta chẳng bao giờ làm việc đủ cả.

------------

Chú thích:

(1). Nguồn: yalerview.org

(2). Carson mở đầu bằng một mệnh đề đảo ngược đầy khiêu khích: trước khi ngôn từ mất đi, chúng từng không tồn tại - chỉ có các sự kiện và những gương mặt là có thật. Sự thật của tự nhiên và con người luôn hiện hữu độc lập, hoàn toàn không phụ thuộc vào việc chúng ta có dán nhãn hay gọi tên chúng hay không.

Mối quan hệ nguyên nhân – kết quả tuyến tính trong cấu trúc tự sự truyền thống bị Carson hoài nghi. Thay vì dựng lên một câu chuyện có đầu có cuối gượng ép, bà chọn cách ghi chép tĩnh: quan sát ba bà lão trên cánh đồng, những mầm cây xanh biếc và loài hoa mang tên "sự táo bạo" (audacity) mà các nhà thơ hay nhầm là hoa violet.

Mối nguy lớn nhất của nghệ thuật là sự rập khuôn và quen thuộc. Carson coi việc tránh sự nhàm chán là nhiệm vụ cả đời của người nghệ sĩ. Để làm được điều đó, người viết phải thử nghiệm và vắt kiệt ngôn từ, làm gián đoạn nhịp điệu tự nhiên, vượt thoát khỏi sự thao túng của trí tuệ cá nhân bằng việc kiến tạo một "khoảnh khắc của tự nhiên" thông qua các vệt chữ rời rạc thay vì một cốt truyện gông cùm, Anne Carson mở ra một không gian thi ca hậu hiện đại—nơi ngôn ngữ trở về với sự ngẫu nhiên, chân thực và tràn đầy tính thử nghiệm.