4.034. SÁCH ISAIAH, PHẦN I - Anne Carson

 Mộc Nhân dịch (1)

Nguyên tác Book of Isaiah (2), Part I - by Anne Carson (Trích từ tập Glass, Irony, and God).

 

I.

Ê-sai thức giấc trong cơn giận.

Tiếng chim đen vỗ vào tai - không, đó là cơn giận.

Chúa đã lấp đầy tai Ê-sai bằng những chiếc ngòi.

Đã có lúc Chúa và Ê-sai là bạn bè.

Thường trò chuyện mỗi đêm;

Ê-sai ra vườn.

Họ trò chuyện dưới tán cây, màn đêm bao phủ

Lời Chúa ngân vang.

Ê-sai từng kính mến Chúa, và giờ đây tình yêu ấy đã hóa thành nỗi đau.

Ê-sai muốn đặt tên cho nỗi đau ấy; ông gọi nó là tội lỗi.

Giờ đây, Ê-sai tin rằng mình chính là một dân tộc.

Ê-sai gọi dân tộc ấy là Giu-đa, và gọi tội lỗi kia là tình trạng của Giu-đa.

Bên trong Ê-sai, Chúa nhìn thấy tấm màn thế giới đang bốc cháy.

Ê-sai và Chúa nhìn sự vật theo những cách khác nhau –

tôi chỉ có thể kể cho bạn nghe về hành động của họ.

 

Ê-sai lên tiếng với dân tộc ấy.

Sự mong manh của con người! Ê-sai kêu lên.

Dân tộc ấy cựa quậy trong lớp vỏ bọc rồi lại chìm vào giấc ngủ.

Dân tộc ấy ngủ yên, tựa như một bức tranh cứng cáp và bóng bẩy.

Ai có thể tạo ra một nỗi sợ hãi mới?

Nhưng ta đã tạo ra tội lỗi, Ê-sai nghĩ thầm, tay lướt qua những nốt sần.

Và rồi, bởi một sức hút mãnh liệt giữa họ —

điều mà Ê-sai đã đấu tranh (vừa thuận theo vừa chống lại) trong suốt phần đời còn lại —

 

Chúa đã đập tan sự thờ ơ của Ê-sai.

Chúa gội đầu cho Ê-sai bằng lửa.

Chúa lấy đi vật níu giữ.

Từ bên dưới đôi cánh bằng thịt ấy, dân tộc kia lắng nghe.

Chúa, Ê-sai thốt lên.

Không có lời đáp.

"Tôi không nghe thấy Ngài," Isaiah lại lên tiếng dưới tán cây.

 

Ánh sáng chói lòa làm lóa mắt chiếc camera quan sát ban đêm.

Chúa đã hiện diện.

Chúa đập nát Ê-sai như thủy tinh, xuyên qua từng ngóc ngách của quốc gia ông.

"Kẻ dối trá!" Chúa phán.

Ê-sai đặt tay lên áo khoác, rồi đặt tay lên mặt mình.

" Ê-sai là một người nhỏ bé," Ê-sai nói, "nhưng không phải kẻ dối trá."

Chúa im lặng một thoáng.

Và đó chính là giao ước giữa họ.

Một giao ước mong manh từ cả hai phía: không được dối trá.

Vợ Ê-sai bước ra ngưỡng cửa; những cột cửa đã dịch chuyển.

"Tiếng gì thế?" vợ Isaiah hỏi.

"Sự kính sợ Chúa," Ê-sai đáp.

Ông mỉm cười trong bóng tối, còn bà quay trở vào nhà. (3)

----------------

Chú thích:

(1). Nguồn Poetryfoundation.org

(2). Sách Isaiah (Ê-sai - theo cách gọi của Tin Lành) là một sách trong Kinh Thánh Hebrew và cũng là sách thuộc Cựu Ước trong Kinh Thánh của Kitô giáo. Tác giả của sách này được cho là ngôn sứ I-sai-a, người đã sống vào nửa sau của thế kỷ thứ 8 trước Công Nguyên. Sách chứa đựng nhiều lời tiên tri về Israel cổ đại, dân tộc Israel và kẻ thù của họ. Truyền thống nói rằng tất cả 66 chương của cuốn sách đã được viết bởi ngôn sứ I-sai-a, nhưng có những giả thuyết khác cho rằng một số chương do một hoặc nhiều người khác viết. Nguyên nhân chủ yếu là vì những chương này viết về một giai đoạn sau và từ sau chương 39 thì không còn đề cập đến tên của ngôn sứ I-sai-a nữa. I-sai-a, con trai của Amoz sống ở Vương quốc Giuđa trong thời kỳ bốn vị vua trong nửa sau thế kỷ thứ 8 trước Công nguyên. Trong thời gian này, Assyria đang bành trướng về phía tây từ khu vực thuộc Iraq ngày nay hướng về Địa Trung Hải, tiêu diệt Aram (Syria ngày nay) đầu tiên vào năm 734–732 trước CN, sau đó là Vương quốc Israel vào năm 722–721, và Vương quốc Giuđa vào năm 701 trước CN. (Cre)

(3). Bài thơ "Book of Isaiah, Part I" của Anne Carson (nằm trong mạch các sáng tác đối thoại với văn bản cổ đại và kinh điển) là một tác phẩm vừa mang sắc thái tâm linh/tôn giáo, vừa là một cuộc giải phẫu triết học về ngôn ngữ, sự suy thoái, nỗi đau và sứ mệnh của lời tiên tri. Sử dụng hình tượng Tiên tri Isaiah (Sách Isaia trong Cựu Ước) làm lăng kính, Carson tái cấu trúc lại mối quan hệ giữa con người, cái chết/sự sụp đổ và khoảng không im lặng của thần thánh. Trong truyền thống Do Thái - Công giáo, Isaiah là vị tiên tri báo trước những tai họa, sự sụp đổ của các đế chế cũng như hy vọng cứu rỗi. Nhưng dưới ngòi bút của Anne Carson: Lời tiên tri không phải là một đặc ân, mà là một gánh nặng hiện sinh. Người nói lời tiên tri (the prophet) bị ghim chặt giữa cái nhìn thấy trước về thảm họa và sự bất lực của con người trước định mệnh. Ngôn ngữ thi ca/tiên tri ở đây trở thành thứ ngôn từ bị chấn thương (traumatized language). Nó không tô vẽ, không an ủi suông mà lột tả thực tại ở trạng thái trần trụi, khốc liệt nhất. Một chủ đề xuyên suốt trong tư tưởng của Carson là sự thất bại của ngôn ngữ trong việc chạm tới cái tuyệt đối: Carson đặt vị tiên tri vào một không gian ngập tràn sự im lặng hoặc những tiếng gào thán không lời. Book of Isaiah, Part I khắc họa ranh giới nơi tiếng nói của con người tan vỡ. Thần thánh hay cái Siêu việt không hiện diện bằng những lời phán rõ ràng, mà bằng khoảng trống, sự đe dọa hoặc sự vắng mặt rợn ngợp. Lời tiên tri sinh ra chính từ nỗ lực lấp đầy khoảng không vô tận đó. Carson khai quật chất liệu Cựu Ước không phải để giảng đạo, mà để tìm kiếm nhịp điệu của sự sụp đổ. Những thành phố bị phá hủy, những cánh đồng hoang vu, những thân xác lụi tàn trong nhịp thơ của bà gợi lên tính chu kỳ của lịch sử nhân loại: tàn phá và tái sinh, kiêu hãnh và suy vong. Carson sử dụng kỹ thuật Collage (Lắp ghép) và Fragmentation (Mảnh vỡ), lấy các motif, thi ảnh từ Sách Isaia cổ đại nhưng lại đặt chúng vào nhịp điệu, cú pháp và tư duy hậu hiện đại. Sự kết hợp này tước bỏ tính giáo điều của văn bản kinh thánh, trả Isaia về trạng thái một cá thể cô độc—một thi sĩ/kẻ quan sát đang vật lộn với ngôn từ để ghi lại sự rạn nứt của thế giới xung quanh mình. Tóm lại: "Book of Isaiah, Part I" của Anne Carson là một cuộc truy vấn sâu sắc về ngôn ngữ trong thời kỳ khủng hoảng. Bài thơ cho thấy: Khi thế giới sụp đổ hay chìm trong nỗi đau, công việc của thi sĩ (hay vị tiên tri) không phải là cứu rỗi thế giới, mà là dũng cảm đứng lại trong đống đổ nát, dùng thứ ngôn từ bị thương để ghi lại sự thật về phận người.

----------

Mộc Nhân dịch và chú thích