Mộc Nhân dịch (1)
Nguyên tác: “Between us
and” – by Anne Carson
Giữa chúng ta và loài vật
là một khoảng trống không tên.
Chúng ta loay hoay tìm kiếm
những cái tên chung chung –
camelopardalis
là cái tên người La Mã đã đặt
hay giraffe
(vì với họ trông nó như sự lai tạo giữa
lạc đà và báo hoa mai)
hoặc ta gán sai chủng loại - bò xạ hương
thực ra chẳng phải là bò
mà có họ hàng gần gũi hơn
với loài dê - và khi
chọn đặt tên
cho từng con vật
ta lại xem chúng là vật thể (dấu vết)
hay những vẻ đẹp
hoặc đơn giản là những bản ngã khác (Bob).
------------------
Chú thích:
(1). Nguồn: Poetryfoundation.org
(2). Bài thơ "Between Us And" của Anne Carson là một cuộc trinh sát ngôn ngữ và triết học ngắn gọn nhưng đầy sắc sảo về khoảng cách giữa con người và thế giới tự nhiên (động vật), được thể hiện thông qua hành vi dán nhãn / đặt tên (naming) từ khoảng trống bất khả đặt tên (Namelessness) bởi con người và "động vật" tuy cùng tồn tại nhưng động vật sống trong thế giới thực tại của chúng mà không cần đến ngôn ngữ hay danh xưng. Ngôn ngữ là công cụ do con người tạo ra. Khi ta cố dùng ngôn ngữ của mình để chụp lên thế giới tự nhiên, ta nhận ra sự vô danh ấy là một bức tường mà ngôn ngữ không bao giờ khỏa lấp trọn vẹn được; từ đó dẫn đến sự vụng về của tri thức phân loại, gán ghép khiên cưỡng. Con người không nhìn thấy bản thể độc lập của con vật, mà chỉ nhìn nó thông qua những gì ta đã biết, thậm chí sai lệch về bản chất (Bò xạ thực chất về mặt sinh học gần với loài dê (goat) hơn là bò). Điều này cho thấy tri thức phân loại (taxonomy) của con người đầy tính định kiến, bề ngoài và dễ mắc sai lầm. Ở phần kết, Carson bóc tách 3 thái độ của con người khi đặt tên cho từng cá thể động vật: 1/ Biến động vật thành vật thể, có dấu vết – theo đặc điểm ngoại hình; 2/ Chiếu ứng giá trị trừu tượng hoặc đạo đức - đặt tên đẹp - biến nó thành biểu tượng cho khao khát thẩm mỹ của con người; 3/ Biến động vật thành "bản sao" của con người (Other selves) – gán cho nó một cái tên nào đó (Bob chẳng hạn) - vờ như nó cũng nghĩ, sống và có bản thể giống hệt con người. Cả ba cách đặt tên này đều là những màn "giả vờ" (we pretend). Con người không thực sự hiểu động vật, mà chỉ đang áp đặt lăng kính, ham muốn và tư duy của con người lên chúng. Carson cố tình sắp xếp các khoảng trống (spaces/gaps) rộng bất thường giữa các từ trên trang giấy nhằm mô phỏng thị giác khoảng cách vô hình giữa con người và tự nhiên; đồng thời cũng phản ảnh sự đứt gãy trong tư duy và sự lúng túng của con người khi cố gắng tìm từ ngữ để định danh thế giới trong khi thực chất, giữa ta và thế giới tự nhiên vẫn là một khoảng không vô danh (namelessness) hoàn toàn bí ẩn.
(3). Camelopardalis: Người La Mã cổ đại gọi con hươu cao cổ là Camelopardalis vì họ hình dung sinh vật kỳ lạ này có thân hình cao vút và cổ dài như lạc đà (camelo), nhưng lại mang những đốm hoa văn trên da giống loài báo (pardalis). Giraffe: tên khoa học của hươu cao cổ.
------------
* Dịch và chú thích bởi Mộc Nhân
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét