Mộc Nhân
Tôi có thói quen chép lại tất cả những gì đã nói/ nghe trong các cuộc chuyện trò; những gì đã đăng trên trang facebook cá nhân; những gì đã đọc/ đã ghi nhớ, đã note ở bên lề hay cuối trang sách...
Những ký tự/ cụm từ/ câu văn ấy dần dần tạo nên những khoảnh khắc, suy nghĩ, lưu ý, sáng tạo... Đó là thơ văn, châm ngôn, câu trích dẫn, ý tưởng triết học… mà không gây ra sự nhàm chán nào bởi nó là những mảng rời khác biệt – đôi khi bỏ quên, đôi khi lục lọi để tạo liên văn bản, hoặc tái tạo hay tái tạo ý mới khi nói chuyện, viết lách.***
Tôi sẽ làm bất cứ điều
gì để tránh sự nhàm chán. Đó là nhiệm vụ của cả một đời người – người viết thì
càng nên như thế. Đó là không gian để suy ngẫm, để họ lồng ghép những trải nghiệm
cá nhân vào hình thức thẩm mỹ mới được kiến tạo.
Bằng cách nào đó, kể cả
cách này, nó cho phép tôi mở lòng mình ra, để rồi ta có thể lắng nghe tiếng nói
của người nghệ sĩ đang ẩn giấu bên trong chính mình; nghe được những lời thơ/ lời
nói khó nghe; hiểu được những ý khó hiểu; đọc được những trang sách khó đọc của
Louise Glück (Nhà thơ Mỹ, Nobel Văn học 2020); Jon Fosse (Nhà thơ Na Uy, Nobel
Văn học 2023); László Krasznahorkai (Nhà thơ Hungari, Nobel Văn học 2025); Anne
Carson (Nhà thơ Canada, Nobel Văn học 2026)… và nhiều tác giả lừng danh khác mà
tôi quan tâm.
Họ là những giọng điệu đậm
chất cá nhân nhưng lại khó lòng nhận diện cụ thể; nhưng họ luôn đánh thức chúng
ta thông qua các giọng điệu mới - đôi
khi vượt ra ngoài khuôn khổ thể loại, vừa mang tính “riêng tư” lại vừa khác lạ,
thậm chí với đa số là xa lạ nhưng đầy sự phong phú.
Mọi thứ soi chiếu thế giới
từ nhiều góc độ, có thể trực diện, có thể phân mảnh, ẩn dụ, phi logic, có thể
có khoảng trống giữa điều đã biết và điều chưa biết - nơi ngôn từ, ý tưởng mới
được tìm thấy. Đó là nơi người đọc mù lòa, người nghe điếc đặc phải tiếp tục
hành trình vượt qua những gì ở phía trước/ giữa/ cuối văn bản chỉ bằng cách dựa
vào các giác quan, trải nghiệm, học tập của mình.
Chính giữa những chấm
màu trừu tượng, vô ảnh, siêu thực ấy, ta tìm thấy sự thư thái khi cảm thấu,
khám phá, tương thích; bởi lẽ, trong khoảnh khắc đó, chúng ta có thể tìm thấy vài
kết nối khả dụng cho đối thoại – ghi chép - mời gọi nhìn vào những kẽ hở giữa
các sự kiện lịch sử để tìm ra một dạng chân lý, thẩm mỹ mới, lay động và có nhu
cầu hồi đáp.
Ngay từ khoảnh khắc đó,
tôi đã muốn giữ lại chúng bên mình, xếp chúng ngay ngắn trên các kệ và tủ sách/
lưu dấu cẩn thận trên blog hay facebook; khước từ sự thiếu hụt, lãng quên, hay
thậm chí là khả năng thất lạc – thông qua các gắn nhãn chúng.
Mọi trật tự luôn chảy đều
theo các con số, nhãn, thẻ - trong cách phân loại những gì được chép lại, lưu
giữ - những điều vốn cách xa nhau vời vợi – và nó là của tôi.
Tôi dành thời gian để đọc
lại, thu thập thêm tài liệu, bổ sung mọi điều, cẩn trọng với những gì mình viết
lại, viết mới…
Khi yêu thích thì người
ta chẳng bao giờ có thể làm việc đủ cả.
***
Có những cuộc đối thoại
ta có thể thực hiện xoay quanh vấn đề hình thức, nhưng cũng có những hình thức
vượt xa tầm hiểu biết của chúng ta. Chúng lướt qua ta trên đường cao tốc, bất kể
ta đang vừa chạy vừa chú ý. Nhưng mọi thứ pha trộn hay trôi qua đều thú vị, ngẫu
hứng và chiêm nghiệm.
Thơ và tiểu luận của Louise
Glück mang lại “một phong cách thi ca đặc biệt, với vẻ đẹp khiêm nhường, đã làm
cho sự tồn tại của mỗi cá nhân mang một giá trị phổ quát”; cùng với nỗ lực tìm
kiếm “sự sáng tỏ” và mối quan hệ tâm đặc biệt của nữ thi sĩ đến tuổi thơ và đời
sống gia đình, mối quan hệ thân thiết giữa cha mẹ, cùng các anh chị em, đã là một
chủ đề xuyên suốt trong tác phẩm của nhà thơ – đồng thời trong các tự truyện,
Glück được biết đến với cường độ cảm xúc và thường xuyên mô tả về thần thoại, lịch
sử hoặc thiên nhiên để suy ngẫm về kinh nghiệm cá nhân và cuộc sống hiện đại; tập trung vào việc làm sáng tỏ các khía cạnh
của chấn thương, khao khát, nỗi buồn và sự cô đơn.
Tiểu thuyết của László
Krasznahorkai mang sức cuốn hút và tầm nhìn tiên tri, khẳng định quyền lực của
nghệ thuật giữa cơn khủng hoảng tận thế - là loại tiểu thuyết đòi hỏi trình độ
người đọc cao, thường được gắn mác văn xuôi hậu hiện đại, khai thác các chủ đề
phản địa đàng và u sầu (dystopian and melancholic) hấp dẫn, đầy viễn kiến, tái
khẳng định sức mạnh của nghệ thuật.
Anne Carson dường như lại
mang sức nặng nhờ vẻ nhẹ nhàng, thanh thoát của những phân mảnh phi thể loại, không
hiện diện để đưa ra câu trả lời, hay thậm chí là khơi gợi câu hỏi mà vươn tới, kiếm tìm, cất tiếng khẳng định giữa dòng thơ một cách khác
biệt.
***
Có những bài
thơ ta chỉ đọc, nhưng cũng có những bài thơ ta khao khát được sống cùng nó; có
bài lại muốn tìm hiểu sáng tạo của tác giả… Dẫu vậy, chúng ta chẳng thể lường hết
những chuyển động nội tại đang diễn ra bên trong; vậy nên nếu phát ngôn, đánh
giá, phê bình… e rằng sẽ bộc lộ sự hiểu biết hạn hẹp của chính mình về ẩn dụ, siêu
thực, tham chiếu, tư tưởng, bối cảnh, thi pháp… qua đó, nó cũng thể hiện cách
phản ứng với nghệ thuật và đôi khi chẳng có chút logic nào.
Chuyện viết
lách được hình thành từ chuỗi các ghi chép, đúc kết, nghiền ngẫm những ý tưởng,
vừa có sự thận trọng kỹ lưỡng, lại vừa mang nét ngẫu hứng tức thời. Mọi thứ lướt
nhanh qua dù quá trình sáng tác có thể không bao giờ diễn ra nhanh chóng như vậy.
Một khoảnh khắc được mở rộng, kéo dài hay tách rời; và định hình văn bản - đó
là một trải nghiệm đầy dấu ấn, hoàn toàn là của riêng cá nhân và đã tạo nên sự
thay đổi của riêng mỗi người.
***
Thử thách lớn
nhất đối với bất kỳ nhà văn nào là tìm ra phương thức làm việc phù hợp nhất với
bản thân, thay vì chỉ đơn thuần sao chép mục tiêu hay phong cách của người
khác. Có những người phải mất nhiều năm mới làm được điều đó.
Trong nhiều
năm, các tác phẩm định hình phong cách của tôi thiên về những bản dịch tiếng Anh
từ các nhà văn lớn hơn là các tác phẩm đương đại trong nền VHVN; đó không chỉ
là mạch truyện, tứ thơ mà còn là những phẩm chất thẩm mỹ riêng biệt, chất trữ
tình, nghệ thuật, đổi mới đọng lại trong từng dòng viết của: Louise Glück, Heinrich
Heine, Bob Dylan , Walt Whitman, Kahlil
Gibran, Naomi Nye, Tomas Tranströmer, Anne Carson, Pablo Neruda, Jacques
Prévert, Robert Frost, László Krasznahorkai, Jon Fosse Hafez (9 bài), Ted
Hughes, W.B.Yeats, Langston Hughes…
Dường như mọi thứ đã giúp tôi định hình phong cách - sự
hiện diện của một tác giả và tiếng nói của họ - tác động đến niềm say mê, sự
quan tâm của mình - chính là yếu tố then chốt của sự đánh dấu, dịch chuyển, tiếp
bước trong không gian sáng tạo mang hơi thở đương đại, phá vỡ những ranh giới,
ràng buộc có trước trên quá trình học hỏi và chiêm nghiệm những gì lưu lại.
Gần đây tôi
thích viết thơ văn xuôi hơn mọi hình thức thơ khác. Đối với tôi, thể loại này
mang tính mãnh liệt, đầy tốc độ nhưng dễ dàng giàn trải cảm hứng trữ tình; khi đọc
lên, thường thì người đọc thể hiện lối đọc tiết chế, tỉnh bơ, pha giọng điệu
hào sảng tự nhiên mà không cần ngân nga, kiểu cách và dễ dàng ngăn mọi thứ vượt
khỏi tầm kiểm soát.
Thơ văn xuôi là
cách não bộ tạo ra các mối liên kết, để suy ngẫm, đôi khi những kết nối ấy mang
lại cảm giác mông lung, lơ lửng, chờ được biên tập thành văn bản nghệ thuật: từ
những điều mới mẻ hay những chuyện vụn vặt; từ các câu thoại trong phim, trong
trò chuyện hay lời bài hát; từ quan sát thực cảnh hòa quyện với những ký ức cũ
kỹ đã hằn sâu… là những chất liệu nguồn năng lượng lan tỏa khắp tâm trí và vận
hành các ký tự tựa như một chuyến tàu lượn của tư duy.
Cách tôi tiếp
cận thơ văn xuôi tạo ra một tốc độ ổn định nội tại, một lực đẩy mạnh mẽ nhưng
không hẳn là nhanh chóng. Việc loại bỏ ngắt dòng giúp giảm bớt sự gián đoạn về
nhịp điệu và khoảng nghỉ, nhưng bản thân điều đó không đồng nghĩa với việc tăng
tốc độ đọc, mà chỉ là duy trì một tốc độ ổn định hơn.
Tất nhiên, tôi
cũng đã từng có những thất bại, nhưng đó là thất
bại một cách tốt đẹp. Đó là điều xảy ra với các từ ngữ khi chúng đứng tách
biệt trên khoảng trắng của trang giấy với sự vô nghĩa, kiểu cách, và khước từ một
liên kết.
Tuy nhiên, mỗi
văn bản đều có một quá khứ; mỗi tác phẩm đều có một tương lai. Tôi - với tư
cách là người viết bền bỉ - luôn tin vào mình, có thể nó chưa là gì so với người
khác nhưng là của tôi; dẫu mọi thứ sẽ hòa mình vào dòng người trên phố như một
chiếc bóng.
Và, tôi viết lại điều này để lưu tồn tiếng nói của tôi.

Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét