“An Artist in the North” (Một nghệ sĩ phương Bắc - nguyên bản tiếng Thụy Điển: En konstnär i norr) của Tomas Tranströmer nằm trong tập thơ "Night Vision", xuất bản lần đầu năm 1970. Tập thơ này ghi dấu giai đoạn sáng tác đầy chiều sâu của Tranströmer với những nét phác thảo tinh tế, cô đọng về thiên nhiên Bắc Âu, sự tĩnh lặng và không gian tâm lý ẩn sâu bên trong con người.
Bài thơ này cũng xuất hiện
trong nhiều tập thơ khác của ông: Selected
Poems 1954 – 1986, New Collected Poems, The Great Enigma: New Collected Poems, Bells
and Tracks.
***
Như đã nói (1), An Artist in the North cùng nhiều bài
khác được đưa vào trình diễn trong chương trình trao giải Nobel năm 2011, Tomas
Tranströmer/ thay cho bài diễn từ tác giả đọc như thường lệ. Nó được xây dựng
dưới hình thức lời độc thoại, phần âm nhạc do nhà soạn nhạc nổi tiếng người Na
Uy Edvard Grieg trình bày.
MỘT NGHỆ SĨ PHƯƠNG BẮC
(AN ARTIST IN THE NORTH)
- by Tomas Tranströmer
Mộc Nhân dịch
Tôi, Edvard Grieg, đã sống như một người tự
do giữa dòng đời.
Luôn sẵn sàng pha trò, đọc báo, đi đây đi
đó.
Chỉ huy dàn nhạc.
Phòng hòa nhạc với những ngọn đèn rung lên
đầy đắc thắng
tựa như con phà chở tàu hỏa
khi nó cập bến.
Tôi đã tìm đến nơi này để giam mình trong
tĩnh lặng.
Ngôi nhà nhỏ dành cho công việc sáng tác của
tôi thật khiêm tốn.
Chiếc đàn piano nằm gọn trong không gian hẹp,
tựa như tổ chim én dưới mái hiên.
Phần lớn thời gian, những sườn dốc tuyệt đẹp
kia chẳng hề lên tiếng.
Không có lối đi nào cả
nhưng đôi khi, một ô cửa nhỏ hé mở
và luồng sáng kỳ lạ rỉ ra,
từ thế giới của loài yêu tinh.
Nhỏ dần!
những tiếng búa bổ từ núi vọng xuống
vọng xuống, vọng xuống, vọng xuống
vào một đêm xuân, len lỏi vào phòng chúng
tôi
che giấu dưới hình hài nhịp đập của trái
tim.
Năm trước khi chết,
tôi sẽ gửi bốn bài thánh ca để tìm kiếm
Chúa.
Nhưng nó bắt đầu từ đây.
Một bài hát về những gì ở gần.
Những gì ở gần.
Chiến trường bên trong chúng ta
nơi chúng ta, những bộ xương của người chết
chiến đấu để trở nên sống.
-------
Chú thích:
(1). Xem lại bài trên Blog.
(2). Nguồn: Nobelprize.org
(3). Bài thơ là một kiệt tác ngắn gọn, giàu tính suy tư, chứa đựng sức nặng triết học và thẩm mỹ sâu sắc. Qua hình tượng người nghệ sĩ giữa không gian giá lạnh phương Bắc, Tranströmer không chỉ phác họa một cảnh trí địa lý, mà còn mở ra phong cảnh của tâm trí và thái độ ứng xử của sáng tạo trước sự vĩnh cửu.
Phương Bắc trong thơ Tranströmer không phải là sự thơ mộng lãng mạn, mà là một sinh quyển nghiệt dã của băng tuyết, sự im lặng và những khoảng cách hun hút. Giữa cái lạnh cắt da và ánh sáng hiếm hoi của mùa đông Bắc Âu, người nghệ sĩ đứng đó, không phải như một kẻ chinh phục hay một diễn viên trên sân khấu ồn ào, mà như một sự tồn tại đơn độc và thu nhỏ. Không gian này thanh lọc mọi điều phù phiếm, tước bỏ những hoa mỹ rườm rà của đời sống đô thị, buộc người sáng tạo phải đối diện trực tiếp với bản chất trần trụi nhất của vạn vật: sự cô đơn và hư vô.
Người nghệ sĩ phương Bắc làm việc trong những điều kiện mà cảm hứng dễ bị đông cứng. Nhưng chính cái giá lạnh ấy lại là thứ tôi luyện nên phẩm chất nghệ thuật; sự sáng tạo ở đây không phải là sự bùng nổ bột phát của cảm xúc, mà là một quá trình đẽo gọt kiên nhẫn, được trả giá bằng sự cô quạnh và chịu đựng. Ông chắt chiu từng giọt ánh sáng mỏng manh để thắp lên sự sống trên bề mặt băng giá của thực tại; ắt mô tả thông thường, mà bằng một cái nhìn xuyên thấu vào bản chất siêu hình của vạn vật.
Bài thơ gửi gắm một thông điệp lặng lẽ nhưng kiêu hãnh: Nghệ thuật là hành vi khẳng định sự tồn tại của con người trước cái vô tận của tự nhiên. Dù vũ trụ phương Bắc có bao la, lạnh lẽo và thờ ơ đến đâu, sự hiện diện của người nghệ sĩ—với ngọn lửa nhỏ bé của tư duy và sáng tạo trong lồng ngực, vẫn là một đối trọng đầy phẩm giá. Ông không chống lại cái lạnh; ông hòa làm một với nó, biến cái lạnh và sự im lặng ấy thành chất liệu cho tác phẩm của mình.
* Dịch và chú thích bởi Mộc Nhân
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét