3.814. CẨM NANG EPICTETUS – P3

 (Tiếp theo P2) 

22. Nếu bạn thực sự khao khát đạt đến triết học, hãy chuẩn bị tinh thần ngay từ đầu để bị cười nhạo, bị chế giễu bởi đám đông, để nghe họ nói: "Hắn ta trở lại với chúng ta như một nhà triết học ngay lập tức", và "Tại sao lại có vẻ mặt kiêu ngạo này?". Còn về phần bạn, đừng có vẻ mặt kiêu ngạo; hãy kiên định với những điều mà bạn cho là tốt nhất, với tư cách là người được Chúa chọn cho vị trí này. 

 

23. Nếu bạn tình cờ hướng sự chú ý của mình vào những điều bề ngoài, để làm hài lòng bất cứ ai, hãy chắc chắn rằng bạn đã phá hỏng kế hoạch cuộc đời mình. Vậy nên, hãy bằng lòng với việc trở thành một nhà triết học; và nếu bạn muốn người khác cũng nghĩ như vậy, hãy tự coi mình là một nhà triết học, và điều đó sẽ đủ cho bạn.

 

24. Đừng để những suy nghĩ như thế làm bạn phiền muộn. "Tôi sẽ sống trong nhục nhã, và chẳng là ai ở bất cứ đâu." Bởi vì, nếu nhục nhã là một điều xấu, thì bạn không thể dính líu vào bất cứ điều xấu nào thông qua người khác, cũng như không thể tham gia vào bất cứ việc gì thấp hèn. Vậy thì, việc giành quyền lực hay được mời đến một buổi tiệc tùng có liên quan gì đến bạn không? Tuyệt đối không. Vậy thì, rốt cuộc, đây có phải là nhục nhã không? Và làm sao có thể nói rằng bạn sẽ chẳng là ai ở bất cứ đâu, trong khi bạn đáng lẽ phải là người có tầm ảnh hưởng trong những việc nằm trong tầm kiểm soát của mình, những việc mà bạn có thể đóng vai trò quan trọng nhất? "Nhưng bạn bè tôi sẽ không được giúp đỡ." -- Ý bạn là gì khi nói "không được giúp đỡ"? Họ sẽ không nhận được tiền từ bạn, và bạn cũng sẽ không phong họ làm công dân La Mã. Vậy ai đã nói với bạn rằng đây là những việc nằm trong tầm kiểm soát của chúng ta, chứ không phải việc của người khác? Và ai có thể cho người khác những thứ mà chính mình không có? "Vậy thì hãy lấy chúng đi, để chúng ta cũng được chia sẻ." Nếu tôi có thể đạt được chúng mà vẫn giữ được danh dự, lòng trung thành và sự cao thượng của mình, hãy chỉ cho tôi con đường và tôi sẽ đạt được; nhưng nếu ông yêu cầu tôi đánh mất những điều tốt đẹp của chính mình để ông có được những điều không tốt, hãy xem ông bất công và ngu ngốc đến mức nào.

 

25. Có ai được ưu tiên hơn bạn trong một buổi tiếp đãi, hay trong một lời khen ngợi, hay trong một cuộc tham vấn không? Nếu những điều đó là tốt, bạn nên vui mừng vì người đó đã có được chúng; và nếu chúng là xấu, đừng buồn vì bạn không có được chúng. Và hãy nhớ rằng bạn không thể, nếu không sử dụng cùng một phương tiện [mà người khác sử dụng] để có được những thứ nằm ngoài tầm kiểm soát của mình, mà lại mong được coi là xứng đáng với một phần ngang bằng. Bởi vì làm sao người không lui tới nhà của bất kỳ người [quan trọng] nào, không hầu hạ họ, không ca ngợi họ, lại có được một phần ngang bằng với người làm như vậy? Vậy thì bạn thật bất công và tham lam nếu bạn không muốn trả giá cho những thứ đó, và muốn có chúng miễn phí.

 

26. Ý chí của tự nhiên có thể được học hỏi từ những điều mà chúng ta không phân biệt được với nhau. Ví dụ, khi con trai của người hàng xóm làm vỡ cốc, hoặc những việc tương tự, chúng ta ngay lập tức sẵn sàng nói: "Những chuyện như vậy vẫn thường xảy ra." Vậy thì, hãy chắc chắn rằng khi cốc của chính bạn cũng bị vỡ, bạn cũng sẽ bị ảnh hưởng giống như khi cốc của người khác bị vỡ. Hãy áp dụng điều này tương tự cho những việc lớn hơn. Con cái hay vợ con của người khác qua đời? Không ai lại không nói: "Đây là một tai nạn của con người." nhưng nếu con cái của ai đó chẳng may qua đời, người đó ngay lập tức sẽ nói: "Than ôi, tôi thật bất hạnh!" Nhưng cần nhớ rằng chúng ta cũng bị ảnh hưởng như thế nào khi nghe điều tương tự về người khác.

 

27. Cũng như mục tiêu không được dựng lên để rồi trượt mục tiêu, bản chất của cái ác cũng không tồn tại trên thế giới này.

 

28. Nếu một người trao thân xác bạn cho bất kỳ người lạ nào mà anh ta gặp trên đường, chắc chắn bạn sẽ tức giận. Và bạn không cảm thấy xấu hổ khi để tâm trí mình bị hoang mang và mê hoặc bởi bất cứ ai công kích bạn bằng lời nói sao?

 

29. Trong mọi việc, hãy xem xét những gì xảy ra trước và sau đó, rồi hãy bắt tay vào làm. Nếu không, bạn sẽ bắt đầu với tinh thần hăng hái; nhưng vì chưa nghĩ đến hậu quả, khi một số hậu quả xuất hiện, bạn sẽ xấu hổ mà bỏ cuộc. "Tôi muốn chiến thắng tại Thế vận hội Olympic." Nhưng hãy xem xét những gì xảy ra trước và sau đó, và sau đó, nếu có lợi cho bạn, hãy tham gia vào việc đó. Bạn phải tuân thủ các quy tắc, ăn kiêng, kiêng đồ ăn ngon; tập thể dục, dù bạn muốn hay không, vào giờ cố định, trong thời tiết nóng và lạnh; bạn không được uống nước lạnh, thậm chí đôi khi cả rượu. Nói tóm lại, bạn phải phó thác bản thân cho chủ nhân của mình, như cho một bác sĩ. Sau đó, trong trận chiến, bạn có thể bị ném xuống hào, trật khớp tay, bong gân mắt cá chân, nuốt bụi, bị đánh đòn, và cuối cùng, mất đi chiến thắng. Khi bạn đã đánh giá tất cả những điều này, nếu ý chí của bạn vẫn còn, thì hãy ra trận. Nếu không, hãy lưu ý, bạn sẽ cư xử như những đứa trẻ lúc thì đóng vai đô vật, lúc thì đấu sĩ, lúc thì thổi kèn, lúc thì diễn bi kịch khi chúng đã xem và ngưỡng mộ những màn trình diễn đó. Như vậy, lúc thì bạn sẽ là đô vật, lúc thì đấu sĩ, lúc thì triết gia, lúc thì hùng biện; nhưng với toàn bộ tâm hồn, bạn chẳng là gì cả.

 

30. Bổn phận được đo lường bằng các mối quan hệ. Có ai là cha không? Nếu có, điều đó ngụ ý rằng con cái nên chăm sóc ông ta, phục tùng ông ta trong mọi việc, kiên nhẫn lắng nghe những lời trách móc, sự sửa sai của ông ta. Nhưng ông ta là một người cha tồi. Vậy bạn có quyền được có một người cha tốt không? Không, chỉ có quyền được có một người cha mà thôi. Một người anh em có bất công không? Hãy xem xét vị trí của bạn đối với anh ta. Đừng xét đến những gì anh ta làm, mà hãy xét đến những gì bạn cần làm để giữ cho khả năng lựa chọn của mình phù hợp với tự nhiên. Bởi vì người khác sẽ không làm hại bạn trừ khi bạn muốn vậy. Khi đó, bạn sẽ bị tổn thương khi bạn nghĩ rằng mình bị tổn thương. Do đó, bằng cách này, bạn sẽ tìm thấy, từ ý niệm về người hàng xóm, công dân, tướng lĩnh, những bổn phận tương ứng nếu bạn quen suy ngẫm về các mối quan hệ khác nhau.

(Xem tiếp phần 4)