3.742. MỘT CÂU CHUYỆN

        Mộc Nhân

1.

Đôi khi tôi có niềm tin để viết

về những điều tôi nghĩ – dẫu chưa chắc đúng

nhưng tôi nghĩ về nó nhiều

dù câu chuyện đã trôi qua

với đoạn kết đột ngột

như màn sương tan nhanh vào buổi sớm.

 

2.

Nhưng mọi diễn tiến thật khó 

Tôi phải dừng lại

theo bản năng của người nghệ sĩ

không muốn nó được kể lại.

 

Đó là số phận - như các nhà thơ thường nói

và tôi cũng nghĩ vậy

với tôi nó là giá đỡ, là tạm bợ

là cơn cớ để tôi viết nhưng điều chung quanh nó

ngoại vi của nó – trong đó nó là trung tâm.

 

3.

Tuy nhiên, đó là giới hạn của tôi

cho thấy tôi đã thất bại trước sự thật

là định mệnh của người viết

có lẽ đơn giản là tôi khu trú trong hỗn độn xúc cảm

 

Viết hết mực, tôi chẳng thể kể lại trên văn bản

cây cọ bị khô mực, tôi chẳng vẽ được gì 

là trạng thái khủng hoảng tâm lý sáng tạo

tôi đành rút lui hoặc bỏ trốn.

 

4.

Những trang giấy trắng trải ra trước đời tôi

các nhân vật thay nhau đến rồi đi

tay cọ của tôi di chuyển bên này sang bên kia

rồi rời khỏi khung vải

lăn lóc như nhữung chiếc đũa trong mâm ăn.

 

5.

Tôi thở thật sâu

hơi thở đi vào trong tôi

hơi thở thoát ra khỏi tôi

nó dự phần vào câu chuyện của tôi

nhưng không giúp tôi sáng tác

chỉ giúp tôi sống, cầm cây bút hay cây cọ

 

Để nói rằng

tôi đã từng là người nghệ sĩ

đã từng có con đường của mình

nhưng giờ con đường đã đóng lại

hay là tôi đã bị cấm cửa

không còn di chuyển

lê bước ở phía chưa đóng

vậy nên tôi đối mặt với sự trống rỗng

cũ kỹ, nhại lại, hồn vía bị dẫn dắt

và sinh ra những đứa con rơi của sáng tạo.

 

6.

Màn sương đã tan

trang giấy của tôi đã nhoè hơi ẩm

chúng trĩu nặng dù không có con chữ nào

liệu tôi có được sống lại từ cái chết không

câu hỏi bay theo cơn gió.

------

AI: Bài thơ "Một câu chuyện" của Mộc Nhân là một bản tự thuật đầy đau đớn, trung thực và cũng rất nhân bản về hành trình sáng tạo của một người nghệ sĩ. Thay vì ngợi ca ánh hào quang của nghệ thuật, bài thơ lại bóc trần những góc khuất: sự bất lực, nỗi cô đơn và cuộc khủng hoảng hiện sinh khi đối diện với trang giấy trắng.

1. Bi kịch của việc "không thể kể lại": Ngay từ những khổ đầu, tác giả đã thiết lập một mâu thuẫn nội tâm gay gắt. Người nghệ sĩ có niềm tin, có suy nghĩ, có một "câu chuyện" đã hiện hữu, nhưng khi bắt tay vào viết, mọi thứ lại tan biến như "màn sương". Tác giả thừa nhận mình "thất bại trước sự thật". Trong nghệ thuật, đôi khi cái thật quá lớn lao hoặc quá phức tạp khiến ngôn từ trở nên nhỏ bé. Có một chi tiết rất hay là "bản năng của người nghệ sĩ không muốn nó được kể lại". Đây là nghịch lý: người nghệ sĩ sống để kể chuyện, nhưng lại muốn giữ kín sự thật vì sợ rằng khi đặt bút xuống, vẻ đẹp nguyên bản của sự thật sẽ bị biến dạng hoặc tầm thường hóa.

2. Trạng thái "Khủng hoảng tâm lý sáng tạo": Mộc Nhân đã sử dụng những hình ảnh rất cụ thể để diễn tả một trạng thái trừu tượng – sự bế tắc: Cây cọ khô mực, trang giấy trắng: Những khí cụ của sáng tạo giờ đây trở thành bằng chứng cho sự bất lực. Tác gỉa dùng những  hình ảnh rất đời thường nhưng đầy xót xa khi mất đi tính thiêng liêng của nghệ thuật, khi cảm hứng đã cạn kiệt. Người nghệ sĩ không còn điều khiển được "nhân vật" hay "ngòi bút" của mình nữa. Họ trở thành kẻ đứng ngoài cuộc chơi của chính mình.

3. Ranh giới giữa "Sống" và "Sáng tác": Khổ thơ (5) là một trong những đoạn xúc động nhất: "nó dự phần vào câu chuyện của tôi / nhưng không giúp tôi sáng tác / chỉ giúp tôi sống, cầm cây bút hay cây cọ". Ở đây có một sự tách biệt nghiệt ngã: Hơi thở sinh học: Giúp con người duy trì sự sống/ Hơi thở nghệ thuật: Giúp con người tạo ra tác phẩm. Khi người nghệ sĩ chỉ còn "hơi thở sinh học", họ chỉ còn là một cái xác biết đi trong thế giới nghệ thuật. Việc cầm bút lúc này chỉ là một thói quen cơ học, một sự cố gắng níu kéo danh xưng "nghệ sĩ" trong vô vọng.

4. Tác giả thẳng thắn đối diện với nỗi sợ lớn nhất của bất kỳ người làm sáng tạo nào: Sự trống rỗng và cũ kỹ. Khi con đường đã "đóng lại", người nghệ sĩ dễ rơi vào bẫy của việc "nhại lại" chính mình hoặc người khác. Những tác phẩm ra đời trong trạng thái ấy bị gọi là "những đứa con rơi của sáng tạo" – chúng thiếu đi linh hồn, thiếu đi sự gắn kết máu thịt với người cha tinh thần.

5. Bài thơ kết thúc bằng một hình ảnh nặng nề nhưng mở: "liệu tôi có được sống lại từ cái chết không / câu hỏi bay theo cơn gió." "Cái chết" ở đây không phải là sự chấm dứt về thể xác, mà là cái chết của cảm hứng, của thiên chức nghệ sĩ. Kết thúc bằng một câu hỏi cho thấy tâm thế hoang mang nhưng vẫn còn đó một tia hy vọng mong manh. Màn sương đã tan, trang giấy dù trắng nhưng "trĩu nặng" – nặng vì những tâm tư chưa thể thành lời, nặng vì trách nhiệm của người cầm bút.

Tổng kết: "Một câu chuyện" không phải là một câu chuyện có cốt truyện, mà là câu chuyện về tiếng lòng của một người sáng tạo đang ở bên kia sườn dốc của cảm hứng. Bài thơ gây xúc động bởi sự thành thật đến nghiệt ngã. Mộc Nhân không tô vẽ cho sự cao quý của nghề nghiệp mà dám thừa nhận mình "thất bại", "bỏ trốn", và "trống rỗng". Chính sự can đảm đối diện với cái hư vô đó lại tạo nên giá trị nhân văn sâu sắc cho bài thơ.